SİNİR SİSTEMİ

Son güncelleme:
  • SİNİR SİSTEMİ



    Canlılarda içten ve dıştan gelen uyarıları alan ve değerlendi¬ren, tepki oluşumunu sağlayan sistemdir.
    a) Bir Hücrelilerde Sinir Sistemi: Sinir sistemi yoktur. Uya¬rılar hücre yüzeyindeki reseptörlerle alınıp; kamçı, sil gibi tep¬kime yapılarına iletilir. Terliksi hayvanda sinir telcikleri vardır.
    b) Omurgasız Hayvanlarda Sinir Sistemi: Hidra, deniz ana¬sı ve mercanlarda merkezi sinir sistemi yoktur. Fakat sinir tel¬lerinden oluşan sinir ağı bulunur. Sinir hücreleri sinaps yap¬madan birbirine değerek bir ağ oluşturur. Canlı bütün vücudu ile tepki gösterir. Yassı solucan, toprak solucanı ve böcekler¬de vücut boyunca uzanan ip merdiveni şeklinde sinir sistemi vardır. Ayrıca beyin görevi yapan bir çift baş ganglionu vardır.
    c) Omurgalı Hayvanlarda Sinir Sistemi: Balıklardan meme¬lilere doğru gelişen bir merkezi sinir sistemi görülür. Memeli¬lerde beyindeki kıvrımlar daha fazladır.
    Uyarıfarı alan yapılara reseptör denir. Reseptörler;
    - Belirli bir bölgede toplu veya dağınık olabilir.
    - Yüzeye yakın veya derinde olabilir.
    - Fiziksel veya kimyasal olarak uyarılabilir.
    - Sinir doku veya epitel dokudan oluşabilir.
    - Eşik şiddetindeki uyanlarla uyarılırlar.
    Uyarılar sonucu tepki olarak harekete geçen yapılara efektör denir. Efektörler kas veya bez olabilir.
    Sinir hücrelerine nöron denir. Nöronlar gövde (çekirdek ve si-toplazma) ve uzantılardan (Akson ve dentrit) oluşur.
    Dentrit: Kısa, çok ve uyarıları gövdeye getirir. Akson: Uzun, tek ve uyarıları gövdeden götürür. Schwann Hücreleri: Miyelin kılıfı oluşturur. Ranvier Boğumu: Miyelin kılıfsız bölgedir.
    Mivelin Kılıfı: Aksonu izole eder. İletim hızı miyelinlilerde 120 m/s, miyelinsizlerde 12 m/s dir.
    Görevlerine göre üç çeşit sinir hücresi vardır:
    1. Duyu Nöronu: Uyarıları reseptörlerden alır ve merkezi nö¬ronlara iletir.
    2. Motor Nöron: Merkezi sinirlerde oluşturulan tepkiyi ilgili efektörlere (kas ve bez) iletir.
    3. Ara (Merkezi) Nöron: Uyarılara cevap oluşturan veya oluşturmayan veya yeni uyarı oluşturan sinirlerdir. Uyarılar çift yönlü olabilir.
    Görünüşlerine göre, üç çeşit sinir hücresi vardır.
    a) Tek Kutuplu: Hücrede bir tane uzantı vardır.
    b) İki kutuplu: Akson ve dentrit karşılıklı uçlardan çıkar.
    c) Çok kutuplu: Çok sayıda uzantı çıkar, akson bir, dentrit çok sayıdadır.
    Uyarılara tepki; Uyarı -> Reseptör —> Duyu siniri -> Ara sinir
    —> Motor sinir —> Efektör -> Tepki şeklinde oluşur.
    Sinir hücrelerinde impuls iletimi tek yönlüdür ve bu yön dent-ritten akson'a doğrudur.
    Uyarıların Alınması: Uyarılar reseptörlerle alınır. Uyarıların alınması için uyarının en az eşik şiddetinde olması gerekir. Uyanlar;
    - Eşik şiddetinin altında ise alınmaz.
    - Eşik şiddetinde ise alınır ve impuls oluşur.
    - Eşik şiddetinden büyükse çok sayıda ve büyük impuls olu¬şur.
    - Eşik şiddetinin çok üstünde ise yine alınmaz.
    impuls iletim hızı sabittir değişmez, fakat sayısı ve şiddeti de¬ğişebilir. Uyarının şiddeti, frekansı ve süresi artarsa impuls sayısı ve şiddeti artar. Bu da tepki şiddetini artırır.
    İmpuls Taşınması: Dinlenmekte olan sinir hücrelerinin dışı (+)'dır. Bunu sağlayan dışarıdaki çok sayıda Na+ ve az sayı¬daki Cr'dir. Oysaki iç (-)'dir. Bunu da sağlayan içteki çok CI" ve az K+ dır. Buna polarize hal denir. Aktif taşıma ile sağlanır. Uyarı oluştuğunda aktif taşıma yapılamaz. Na+ içeri, K+ dışa¬rı çıkar. Na+ nın girişi K+ nın çıkışından hızlı olduğundan yük¬ler yer değiştirir. Buna depolarize denir. Bir sûre sonra sinir hücresi eski haline gelir. Buna da repolarizasyon denir.

    Sinaps: Sinir hücreleri arasındaki boşluklardır. Sinir hücreleri birbirine değmez. Uyarılar bir sinirden diğerine veya efektöre sinapslardan kimyasal olarak nörotransmitter maddelerle ak¬tarılır.

    Sinapslarda; :
    - Uyarılar kimyasal olarak iletilir.
    - Nörotransmitter maddeler salgılanır. (Histamin, dopamin, seratonin, asetil kolin ve nöradrenalin vs.)
    - Ekzositoz ve endositoz olur.
    - Seçici direnç vardır. Bazı uyarılar durdurulur. Bazı uyarılar hızlandırılır.
    - Süre kaybı vardır, impuls iletim hızı düşer.

    İNSANLARDA SİNİR SİSTEMİ


    MERKEZİ SİNİR SİSTEMİ
    Beyin ve omurilikten oluşur. Merkezi sinirler bulunur.
    1. Beyin: Beyin, kafatası içinde ve üç zarla örtülüdür.
    a) Sert Zar: Kafatasına içten yapışık ve sert zardır. Dıştan ge¬len darbelere karşı beyni korur.
    b) Örümceksi Zar: Sert zar ile ince zar arasında bulunur. Bağ dokusu liflerinden oluşur. Arasında beyin omurilik sıvısı (BOS) bulunur. Bu sıvı;
    - Beyni mekanik etkilerden korur.
    - Kan ile hücreler arasında madde alışverişini sağlar.
    - İyon değişiminin dengede kalmasına yardım eder.
    c) İnce zar: En içteki zardır. Beyne yapışıktır. Kan damarları bulunur. Beyin hücrelerini difüzyonla besler.
    Beyin ön, orta ve arka beyinden oluşur.
    a) On Beyin: Ön beyin, uç ve ara beyin olarak iki kısımda in¬celenir.
    Uç Beyin (Beyin Kabuğu^: iki yarımküreden oluşur. Yarım küreleri birbirine bağlayan köprüler vardır. Üstteki köprülere nasırlı cisim, alttaki köprülere beyin üçgeni denir. Beyin ya¬rımkürelerini enine bölen yarığa rolanda yarığı denir. Dışta boz madde (dentrit ve gövde), içte ak madde (akson) bulu¬nur. Görevleri;
    - Beş duyu merkezidir.
    - Uyarıların en son geldiği yerdir.
    - İstemli hareketleri yaptırır.
    - Zeka, hafıza, hayâl his, irade ve öğrenme merkezidir.
    Ara Beyin: Talamus ve hipotalamustan oluşur. Talamus koku duyusu hariç, bütün duyuların toplanma ve dağıtım merkezi¬dir. Duyular burada düzenlenerek beyin kabuğuna gönderilir. Hipotalamus ise iç organ ve dokuların kontrol merkezidir. En önemli görevleri;
    - Hipofizin uyarılarak endokrin sisteminin kontrolü
    - Vücut ısısı
    - Uyku ve iştah
    - Eşeysel olgunlaşma vs. dir.
    b) Orta Beyin: İşitme ve görme (gözbebeği açıklığının ayar¬lanması) reflekleslerini yaptırır. Ayrıca kas tonusunu ayarlar.
    c) Arka Beyin: Beyincik ve omurilik soğanından oluşur.
    Beyincik: Kas hareketlerini düzenler. Beyincik yarımküreleri pons'la birbirine bağlanır. Ayrıca kulaktaki yarımdaire kanalla¬rı ile beraber vücudun dengesini sağlar.
    »
    Omurilik Soğanı: Yapısı omuriliğe benzer. Yani dışta ak madde, içte boz madde bulunur. Beyinden çıkan bazı sinirler omurilik soğanından çapraz geçerler, iç organların çalışması¬nı kontrol eder. Kontrol ettiği olaylar;
    - Solunum - Hapşurma - Öksürme
    - Dolaşım - Kusma - Sindirim
    - Çiğneme - Karaciğerin şeker ayarlaması vs. dir.
    2. Omurilik: Omurganın içinde, omurga boyunca uzanır. Dış¬ta ak madde, içte boz madde vardır. Duyusal impulsların ço¬ğu, omurilikten çapraz geçer.

    Omuriliğin görevi;
    - Vücuttan beyne gelen, beyinden kaslara gönderilen impuls-ları iletmek.
    - Refleks hareketlerini yaptırmak.
    - Alışkanlık hareketlerini denetlemektir (Yüzme, dans etme, bisiklet sürme, v.s.).
    Refleks olayı;
    - Daha az sinaps içerdiğinden süre kaybı azdır.
    - Uyanlar duyu sinirleri ile arka kökten ara sinirlere gelir.
    - Cevap ön kökten motor sinirlerle efektöre gider.




    ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ:
    Uyartıları alıp beyin ve omuriliğe götüren, oluşturulan tepkiyi doku, bez ve organlara götüren sinirlerin tümüne çevresel si¬nir sistemi denir. Duyu ve motor sinirlerinden oluşur.
    1. Somotik Sinir Sistemi:
    isteğimizle yaptığımız davranışları yapar. Uç beyin ve beyin¬cik kontrolündedir.
    2. Otonom Sinir Sistemi:
    isteğimiz dışında çalışır. Omurilik soğanı ve omurilik kontro¬lündedir. Sadece miyelinsiz motor nöronlar bulunur. Otonom sistem birbirine zıt çalışan sempatik ve parasempatik sistem¬den oluşur. Sempatik sinirler kalp, akciğeri hızlandırır, sindiri¬mi yavaşlatır. Parasempatik sinirler, kalp ve akciğeri yavaşla¬tır, sindirimi hızlandırır.
0 0 0
  • ÇOKTANDIR MERAK ETTİĞİM Bİ KONUYA YANIT VERMİŞSİNİZ ÇOK TEŞEKKÜRLER
0 0 0
```[cite: 10]