Evrenin Oluşumu
Son güncelleme:
-
dünyanın oluşumu - evrende canlıların oluşumu - canlılar nasıl oluşmuştur - primatların oluşumuTam olarak bilinmemekle birlikte, evrenin yaşının yaklaşık 15 milyar yıl olduğu tahmin edilmektedir. Evren, oluştuğundan bu yana sürekli büyümekte ve evrendeki yaklaşık 50 milyar galaksi, sürekli olarak birbirlerinden uzaklaşmaktadır. Kanıtlar, evrenin saf enerjiden oluşan küçük, yoğun ve sıcak bir noktadan meydana geldiğini işaret etmektedir. Bu saf enerji, daha sonra evrenin tüm enerjisini, uzayı ve maddeyi oluşturmuştur. Zamanın başlangıcında, yani 15 milyar yıl önce, bu nokta büyümeye başlamıştır. Bu olaya Big Bang yani Büyük Patlama adı verilir. Big Bang, evrenin nasıl oluştuğunu açıklayan teoriler arasında en çok kabul gören teoridir.
Big Bang, aslında gerçek bir patlama değildir. Bu, daha çok hızla şişen, enerji ve uzaydan oluşan bir balona benzetilebilir. Big Bang in ayrıntıları hâlâ bilimin en karmaşık sorunlarından biri olmaya devam etmektedir. Evren büyüdükçe soğumuş ve enerji yoğunlaşarak maddeye dönüşmüştür. 12 milyar yıl önce, yer çekimi gücünün yoğunlaşan maddeyi dev kümeler oluşturmaya itmesinin bir sonucu olarak galaksiler oluşmuştur. Galaksiler, yıldızlar ve gezegenlerden meydana gelmektedir. 5 milyar yıl önce, evren bugünkü boyutunun üçte ikisi kadarken bizim güneş sistemimiz Samanyolu galaksisindeki orta boy bir yıldızın etrafında oluşmuştur.
Güneş'in yörüngesindeki dokuz gezegenden biri olan Dünya, güneş sistemimizin oluşmasından 500 milyon yıl sonra, yani yaklaşık 4.5 milyar yıl önce, bir gaz ve toz bulutundan meydana gelmiştir. Bu gevşek gaz ve toz bulutu, gittikçe büzülmeye ve küçülmeye başlamış, artan basınç ve radyoaktif elementlerin parçalanması sıcaklığı artırmıştır. Bu ısınmanın sonucunda iç taraf akıcı bir hâl alırken maddeler de ağırlıklarına göre içten dışa doğru dizilmeye başlamıştır. Böylece ağır metaller merkeze, hafif metaller ve bileşikler ise dış kısma yığılmıştır. Dış yüzey, zamanla soğumuş ve kabuk bağlamıştır. Litosfer adı verilen bu dış yüzeyde, zamanla canlılık için gerekli uygun ortam oluşmuştur. Dış yüzeye çıkan gazlar ve volkanik patlamalar ilksel atmosferi, bu atmosferin içerdiği su buharı ise zamanla soğuyup suya dönüşerek denizleri meydana getirmiştir.
Yaklaşık 4 milyar yıl önce ilk organik moleküller ortaya çıkmıştır. Peki, ama Dünya'da canlılık nasıl oluşmuştur? Bilim insanları İnorganik bileşimlerden oldukça basit bir laboratuar işleminin sonucunda karbon içeriği bakımından zengin organik bileşimler üretmeyi başarmışlardır. Bu sonuç bize bu sürecin doğada da gerçekleşmiş olabileceğini göstermektedir. Bu organik bileşimler, protein yapı taşları olan aminoasitleri meydana getirebilir. Elbette bir aminoasit, bir canlı formu değildir. Aminoasitlerin canlı formlara dönüşmesi yaklaşık 500 milyon yıl sürmüştür, ilk basit tek hücreli canlılar yaklaşık 3-6 milyar yıl önce ortaya çıkmıştır. Bunu biliyoruz; çünkü bilim insanları Grönland'da, Afrika'nın güneyinde ve Avustralya'da bu zamana ait fosil kalıntılar bulmuşlardır. Bu fosiller, tek hücreli organizma yığınlarının kum ve balçıkla kaplanıp zamanla taşlaşmasıyla oluşmuşlardır.
Litosfer: Yer kabuğunun sert üst kısmıdır.
İnorganik: Karbon içermeyen moleküllerdir.
Organik: Canlı organizmaları oluşturan moleküllerdir. Bu moleküller hidrojen, oksijen, karbon ve nitrojen içerir.
Protein: Hücreleri meydana getiren ve yaşamsal işlevler yerine getiren moleküllerdir.
Fosil: Eski canlı formlarının mineralleşmiş kalıntıları veya izleridir.
Canlıların ortaya çıkışı, görece hızlı bir biçimde olmuşsa da bundan sonra yaşam formlarının gelişimi daha yavaş olmuştur. Avustralya'da en azından 2.8 milyar yıl öncesine tarihlenen taş içinde korunmuş, muhtemelen fotosentez gerçekleştirebilen tek hücreli organizmalara ait fosiller bulunmuştur. Fotosentezin gelişimi, ortaya çıkan oksijenin atmosferde toplanmasını ve ozon tabakasının oluşmasını sağlamıştır. Ozon tabakası zararlı ultraviyole radyasyonunun dünyaya ulaşmasını engellediği için de yaşam yerkürenin yüzeyinde ortaya çıkabilmiştir. Önce tek hücreliler, daha sonra da çok hücreli canlılar meydana gelmiştir. Çok hücreli organizmalar yaklaşık 1.7 milyar yıl önce ortaya çıkmıştır.
Yaklaşık 570 milyon yıl önce Kambriyen adı verilen Birinci Zaman'da, karmaşık çok hücreli organizmaların sayısında büyük bir artış olmuştur. Bu ani ve hızlı artış Kambriyen patlama olarak adlandırılmaktadır. Bu dönemde omurgalıların da dâhil olduğu çok hücreli hayvanların ata formları görülmeye başlar. Bu patlamanın nedeni açıklanamamaktadır; ancak bunun canlılığın tarihi açısından en önemli olay olduğu söylenebilir. Böylece bitkiler ve hayvanlar dünyayı sarmaya başlamışlardır. Dinozorlar 230 milyon yıl önce ve memeliler de 220 milyon yıl önce evrimleşmişlerdir. Bu dönemde dinozorlar, çok gelişmiş ve dünyadaki hakim canlı türü durumuna gelmişlerdir. Ancak dönemin sonunda dinozorların soyu, büyük ihtimalle dünyaya düşen bir meteorun neden olduğu iklimsel değişiklikler yüzünden tükenmiştir. Dinozorların ortadan kalkmasından sonraki dönemde, memeli hayvanların sayısı ve tür çeşitliliğinde bir artma olmuştur.
Dördüncü Zaman'ın ilk evresi olan Pleistosen dönem, günümüzden 2 milyon yıl öncesinden 10 bin yıl öncesine kadar sürmüştür. Paleolitik Çağ bu döneme rastlar. Pleistosen'in ikinci evresine Holosen adı verilir. Holosen dönem, günümüzden 10 bin yıl önce, yani Neolitik Çağ ile başlamıştır ve hâlâ devam etmektedir.
Çağ Dönem Yıl önce Evrimsel gelişmeler
Arkeozoyik 4 milyar Yaşamın başlangıcı
Proterozoyik 3.5 milyar Tek hücreli canlılar, çok hücreliler
Birinci Zaman (Paleozoyik) Kambriyen 570 milyon Yaşamın patlaması
Ordovisiyen 500 milyon İlk omurgalılar
Silüryen 430 milyon İlk balıklar
Devoniyen 395 milyon Balık türlerinde artış
Karbonifer 350 milyon İlk sürüngenler
Perm iyen 280 milyon Memeli benzeri sürüngenler
İkinci Zaman (Mezozoyik) Trias 230 milyon İlk dinozorlar, memeliler
Jura 180 milyon Dinozorların hakimiyeti
Kretase 135 milyon Dinozorların sonu, ilk kuşlar
Üçüncü Zaman (Senozoyik) Plaeosen 65 milyon Memeli türlerinde artış
Eosen 55 milyon İlk primatlar
Oligosen 38 milyon Primatların gelişimi
Miyosen 25 milyon Primatların gelişimi
Pliosen 5 milyon İlk homininler
Dördüncü Zaman (Kuvaterner) Pleistosen 2 milyon İlk insanlar
Holosen l0 bin Tarımın başlaması
Laurasia: Bugünkü Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya kıtalarının birleşik bir haildir.
Gondwana: Bugünkü Güney Amerika, Afrika, Hindistan, Avustralya ve Antartika kıtalarının birleşik haildir.
Bütün bu zaman boyunca yerkürenin kendisi de değişim geçirmiştir. Dünya, 200 milyon yıl önce bugünkünden çok farklı görünmekteydi. Geçen zaman içerisinde yer hareketleri nedeniyle kıtaların yerleri ve şekilleri oldukça değişmiştir. Bu duruma kıta kayması adı verilmektedir. Dinozorların ve ilk memelilerin ortaya çıktığı dönemde tüm kıtalar birlikte tek parça halinde dev bir kıtaydı. Bu kıtaya bütün yerler anlamına gelen Pangea denir. Yaklaşık 200 milyon yıl önce Pangea parçalanmaya başlamış ve biri kuzey yarı kürede, diğeri güney yarı kürede yer alan iki büyük kıtaya bölünmüştür. Bunlardan kuzeydekine Laurasia ve güneydekine de Gondwana adı verilir. Kıtaların parçalanması ve birbirlerinden ayrılmasıyla kıtalar arasında coğrafi engeller oluşmuş ve bir çevresel çeşitlilik ortaya çıkmıştır. Bu durum, canlıların evrimi ve çeşitlenmesi bakımından çok önemli bir itici güç olmuştur.
Prosimi: Maymun benzeri ufak primatlar olan lemurlar, lorlsler, galagolar ve tarslerlerden oluşan primat alt takımıdır.
Anthropoldea: Eski ve Yeni Dünya maymunları, büyük maymunlar ve İnsanın üyesi olduğu primat alt takımıdır.
alıntı
https://www.main-board.com/bilim/681294-primatlar-nasil-olusmustur.html#post4932342