Destek - Hareket

Son güncelleme:
  • Destek Sistemi - Destek Sistemi Nedir - Hareket Sistemi - Lise Biyoloji Konu Anlatım

    I-Deri
    Deri ve deriye bağlı oluşumlar
    A-Kemiksi yapılar:Kemiksi özellikler gösterir

    Kıkırdaklı balık pulları
    Kemikli balık pulları
    Sürüngen plakları
    Memeli dişleri(Kıkırdaklı balık pullarına homolog yapıdır)

    B-Boynuzumsu yapılar:Keratin yapılardır


    Bağa (Kaplumbağalarda)
    Boynuz
    Tüyler
    Kıllar
    Tırnak,Toynak,Pençe

    C-Deriye bağlı bezler:


    Yağ bezleri
    Ter bezleri
    Süt bezleri
    Koku bezleri

    noimage

    D-Derinin görevleri:


    Örtme ve koruma sağlar
    Ter bezleri ile vücud ısısının ayarlar
    Memelilerde süt bezleri ile gelişimde beslenmede görev alır
    Duyu organıdır
    Kuşlarda tüy oluşumu ile su kayıbını önler ve uçmayı sağlar
    Bazı memeli ve kuşlarda yağ depolayarak vücud ısısının korur
    Memeli , kurbağalarda ve bazı omurgasızlarda solunum yüzeyi olarak görev yapar
    Özel koku bezleri ile hayvanlar arasında haberleşme ve etkileşimi sağlar
    Memelilerde kıl oluşumu ile vücud ısısının korunmasını sağlar
    Tatlı su balıklarında mukus salgıları ile yüzmeyi kolaylaştırır
    Pençe ve tırnak oluşumları ile korunma ve beslenmeyi sağlar
    Balıklarda pul oluşumları ile vücudun su alış verişini engeller ayrıca yüzmeyi kolaylaştırır
    Sürüngenlerde plak oluşumları ile su kayıbını önler
    Bazı omurgasızlarda dış iskeletin oluşumunu sağlar

    II-İskelet
    A-Tek hücrelilerde iskelet
    Işınlılar,bazı amip türlerinde hücre zarından salgılanan organik salgılara inorganik
    maddelerin (Ca,Si,Mg vb.) birikimi ile oluşan ışınlar ve evcikler şeklindedir.
    B-Omurgasızlarda iç iskelet


    Süngerler,Mürekkep balığı ve derisi dikenlilerde görülür
    Özel hücreler tarafından salgılanan inorganik ,organik veya bunların karışımından meydana gelmiştir
    Üzerlerinde doku veya hücre tabakası bulunur
    Organizmanın büyümesine engel olmaz
    Organizmanın hareketine engel olmaz
    Vücut şeklinin korunmasında rol alır
    Genelde endoderm orijinlidir

    C-Omurgasızlarda dış iskelet


    Mercanlar,yumuşakçalar,eklem bacaklıların iskeleti bu tiptir
    Deriden salgılanan organik,inorganik veya ikisinin karışımından meydana gelir
    Evcik (Yumuşakçalarda) veya Zırh (Eklem bacaklılarda) şeklindedir
    Zırh şeklinde olanlar büyümeye engel olduklarından zaman zaman değiştirilir
    Evcik şeklinde olanlar büyümeye engel olmazlar büyümeye paralel olarak her

    yıl yeni ve büyük ilaveler yapılır


    Evcikler CaCO3 ten yapılmış ağır yapılardır.Harekete engel olurlar
    Kabuklularda dış iskelet CaCO3 ten yapılmıştır.Harekete engel olmazlar
    Karada yaşayan eklem bacaklılarda dış iskelet kitinden yapılmış olup hafiftir.

    (Uçma ve hareket kolayca yapılabilir)


    Hareketi sağlayan kaslar dış iskeletin iç yüzeyine bağlıdırlar
    Vücud korunması,desteklenmesi, karasal ortamda yaşayanlarda su kayıbının
    önlenmesi,hareketin sağlanmasında rol alır.
    Madde depolanmasında rol almaz.
    Ektodermal kökenlidir
    Üzerinde vücud örtüsü bulunmaz

    noimage


    D-Omurgasızlarda hidrostatik iskelet


    Solucanlarda ve bazı yumuşakçalarda görülür
    Kan veya doku sıvısının oluşturduğu basınçla meydana gelir
    Vücud şeklinin korunmasında rol alır

    E-Omurgalılarda iskelet


    Özel dokulardan meydana gelen iç iskelettir
    Büyümeyi engellemez
    Hareketi engellemez
    Hareketi sağlayan kaslar dış yüzeye tutunmuştur
    İnorganik maddelerin (Ca vb.)depolanmasında rol alır
    Bazı dokuların (Kan) oluşumunda rol alır
    Organizma ile beraber büyüme gösterir
    vücud ta hayati organların korunması,şekli oluşması ve hareketin
    gerçekleşmesinde rol alır.
    Kıkırdaklı balıklar ve omurgalı embriyolarında kıkırdaktan oluşur
    Kıkırdaklı balıklar hariç diğer omurgalı erginlerinde kemikten oluşur
    Mezodermal kökenlidir

    F-İnsanlarda iskeletin kısımları

    noimage


    1-Baş iskeleti:Toplam 29 kemik
    a-Kafatası iskeleti
    *Alın kemiği(1) *Yan kafa kemikleri(2) *Şakak kemikleri(2)
    *Art kafa kemiği(1) *Temel kemik(1) *Kalbursu kemik(1)
    b-Yüz iskeleti
    *Alt çene kemiği(1) *Sapan kemiği(1) *Üst çene kemikleri(2)
    *Elmacık kemikleri(2) *Burun kemikleri(2) *Tırnaksı kemikler(2)
    *Boynuzsu kemikler(2) *Damak kemikleri(2)
    c-Dil kemiği(1)
    d-Kulak kemikleri(6)
    2-Gövde iskeleti:Toplam 57 kemik
    a-Omuz kemeri
    *Köprücük kemikleri(2) *Kürek kemikleri(2)
    b-Kalça kemeri
    Sağda ve solda kalça ,oturga ,çatı kemiklerinin birleşmesinden oluşmuş leğen
    kemiklerinden(2) meydana gelir
    c-Omurga:
    *Boyun omurları(7)(Atlas ve eksen omurları burada bulunur)
    *Sırt omurları(12) *Bel omurları(5) *Sağrı omurları(5 Omur birleşmiş)(1)
    Kuyruk sokumu omurları(4 Omur birleşmiş) (1)
    d-Kaburgalar(24) *Göğüs kemiği(1)
    3-Üyeler iskeleti:Toplam 120 kemik
    a-Ön üyeler
    *Pazu kemiği(1) *Ön kol kemiği(1) *Dirsek kemiği(1)
    El bilek kemikleri(8) *El tarak kemikleri(5) *El parmak kemikleri(14)
    b)Arka üyeler
    *Uyluk kemiği(1) *Diz kapağı kemiği(1) *Baldır kemiği(1)
    *Kaval kemiği(1) *Ayak bilek kemikleri(7) *Ayak tarak kemikleri(5)
    *Ayak parmak kemikleri(14)
    İnsan iskeletinde toplam 206 kemik bulunur.Bu sayı bazı bilim adamlarına göre ölçüt
    alınan normlara göre değişiklik gösterir.



    Kemikleşmede rol alan yapılar

    1-Hormonlar: a)STH b)Kalsitonin c)Parathormon
    2-Vitaminler:A-C-D vitaminleri
    3-Dengeli ve yeterli beslenme
    4-Kalıtım
    5-Spor
    6-Güneş ışınları



    noimage


    III-Eklemler:
    İskeleti oluşturan kemik yapıların birbirleri ile bağlandığı ve kemikler arası hareketin
    gerçekleşmesini sağlayan yapılardır.



    Özelliklerine göre üç çeşittir.

    a-Oynamaz eklemler:Aralarında bulunan bağ dokusu aracılığı ile birbirlerine dişli
    yüzeylerle hareket etmeyecek şekilde bağlanmışlardır.
    Örnek:Kafatası kemikleri,Kalça kemerini oluşturan kemikler.Alt çene kemiği hariç
    yüz kemikleri.

    b-Yarı oynar eklem:Aralarında bulunan kıkırdak yastıklar sayesinde kısıtlı harekete
    sahip eklemlerdir.
    Örnek:Omurlar,El ve ayak bilek kemikleri

    c-Oynar eklemler:Aralarında yer alan özel eklem yapısı ile geniş açılar oluşturacak
    şekilde hareket edebilen eklemlerdir.Eklem bölgelerinde eklem sıvısı denen sinovial
    sıvı bulunur.
    Örnek:Omuz,Kalça,Parmak kemikleri arasındaki,diz,dirsek eklemleri.



    noimage
    IV-Kasla

    Omurgasızlarda kaslar ve hareket:
    a-Süngerler ve sölentera grubuna ait canlılarda kas özelliğine sahip hücrelerle
    hareket sağlanır.Özelleşmiş kas dokusu bulunmaz
    b-Solucanlarda yumuşakçalarda ve derisi dikenlilerde hareket düz kaslarla sağlanır.
    Vücud hareketinin yavaş olmasının nedeni budur
    c-Eklem bacaklılarda vücud hareketi çizgili kaslarla sağlanır.Hareket hızlıdır.



    Omurgalılarda kaslar ve hareket:


    Omurgalılarda kaslar vücud hareketinde ve bazı organların hareketinde rol alır.
    Beyin,karaciğer,dalak,böbrek,pankreas ,kılcal damarlar,akciğerler gibi organların
    yapısında kas bulunmaz.
    Bazı organların (Kalp,yemek borusu,mide,ince ve kalın barsaklar,idrar kesesi ve
    kanalları) yapısını oluşturur.
    Mezoderm orijinlidir
    Kas hücreleri asetil kolinle uyarılır

    noimage
    Kasların görevleri:
    1-Hareket
    2-Madde taşınması
    3-Şekil ve korumanın gerçekleşmesi
    4-Isı üretimi



    Kasılan kaslarda görülen fizyolojik değişmeler

    (Huxley in kayan flamentler teorisi)
    I-Gevşeyen kas
    Gevşeyen kaslarda görülen değişmeler:
    1-A bandı değişmez
    4- Sarkomerin boyu uzar
    2- I bandı uzar
    5-Z çizgileri uzaklaşır
    3- H-bandı belirginleşir
    II-Kasılan kas:

    noimage
    Kasılan kaslarda görülen değişmeler:


    A bandı değişmez
    Z çizgileri yaklaşır
    I bandı kısalır
    Sarkomerin boyu kısalır
    H bandı ortadan kalkar

    noimage

    Kasılan kaslarda görülen kimyasal değişmeler
    Kasılan kaslarda:


    ATP yıkımı artar
    Kreatin fosfat yıkımı artar
    Glikoz yıkımı artar
    Glikojenin hidrolizi artar
    Laktik asit oranı artar
    CO2 oranı artar
    Isı yükselir
    Sarkoplazmada Ca oranı artar

    F-Kaslarda enerji kaynakları(sırası ile)


    ATP
    Kreatin fosfat
    Laktik asit
    Glikoz
    Glikojen
    Yağ asitleri
    Protein

    G-Kaslarda enerji kullanımı (Aktif ise) sırası ile:
    1.ATP 2.Kreatin fosfat 3-O2 siz solunum 4-O2li solunum
    Not:Normal şartlarda kaslarda O2 li solunum yapılır.Yüksek performanslı kas
    hareketleri başladığında ilk önce O2 li solunumla karşılanan enerjinin yerine
    zamanla O2 siz solunumla elde edilen enerji alır.



    1-Tek sarsı grafiği.


    Kasa eşik şiddeti üzerinde tek bir uyarı verildiğinde kasın gerçekleştiği kasılma
    grefiğidir.Uyarı verildikten kısa bir süre sonra kasılma başlar,arada geçen bu evreye
    gizli faz denir.Kasın boyunun kısaldığı evreye kasılma evresi denir. Bu evreden
    sonra gerçekleşen kas boyunun eski haline geldiği evreye gevşeme evresi denir.

    2-Yorgun kas grafiği

    noimage


    Yorgun kas grafiğinin özellikleri:
    1-Gizli evre uzar
    2-Kasılma şiddeti düşer
    3-Gevşeme tam olmaz
    4-Sarsı süresi uzar



    noimage


    3-Tam olmayan tetanos:( Birikim)

    Kaslara ard arda uyaranlar gönderildiğinde kaslar tam gevşemeden gelen uyarılarla
    tekrar kasılır.Bu kasılma önceki kasılmadan daha şiddetli gerçekleşir.Gittikçe artan
    şiddetle kasılan kaslar bir süre sonra uyarılardan etkilenmez ve yorgunluk gösterir.



    noimage


    4-Tam tetanos:(Fizyolojik tetanos)

    Kaslara devamlı uyaran gönderildiğinde gittikçe artan bir şiddetle kasılırlar.Kaslar bu
    sürede kasılı kalırlar. Bir süre sonra yorgunluk gösterirler.Arda arda gelen uyarılarla
    oluşan sarsılar birbirleri ile kaynaşarak tek bir sarı gibi görülür.

    noimage


    Kaslarda kasılmanın başlaması

    1-Motor plaklardan asetil kolin salgılanır
    2-Asetil kolin kas hücresi zarının Na iyonlarına geçirgenliğini artırır
    3-Kas hücresi zarından içeri Na iyonları girerek aksiyon potansiyelini başlatır.
    4-Aksiyon potansiyeli sarkoplazmik retikulumlar da depolanmış Ca iyonlarının sarkoplazmaya geçmesine neden olur
    5-Ca iyonları Aktin-Miyozin kompleksleri arasına yayılarak kasılmanın başlamasına neden olur.
    6-Kasılma bittikten sonra Ca iyonları sarkoplazmik retikuluma geri pompalanır.(Aktiftaşıma)

    noimage

    Not:Kasılmanın enerji kaynağı ATP
    1-Miyozinin aktin flamentini çekmesinde (Çoğu)
    2-Ca iyonlarını sarkoplazmik retikuluma pompalamak
    3-Na iyonlarını kas hücresi zarından dışarı pompalamak için kullanılır



    Kaslarda kasılma hızı


    Memeli vücudunda bulunan kasların uyaranlara verdikleri tepkilerin hızında önemli farklar vardır.Bu kasların uyaranlarla oluşturdukları sarsı süreleride farklıdır.
    I=Hızlı tepkilerin oluşumunda rol alan kaslar (Göz kasları)
    II-Orta hızlı tepkilerin oluşumunda rol alan kaslar (Hareket kasları)
    III-Yavaş tepkilerin oluşumunda rol alan kaslar (Denge kasları)



    Hareketin oluşumunda kasların çalışma şekli

    1-Antagonist çalışma:Bir hareketin oluşması için biri kasılırken diğeri gevşeyen kasların çalışma biçimidir.
    2-Sinerjit çalışma:Bir hareketin oluşması için birlikte kasılıp birlikte gevşeyen kasların çalışma biçimidir.
    Not:Bir hareket için antogonist olan kaslar başka bir hareket için sinerjit olabilirler.

    noimagenoimage
0 0 0
```[cite: 10]