Kurumlar Vergisi Hakkında - Kurumlar Vergisinde Mükellefiyet - Kurumlar Vergisinde Matrahın Tespiti - Kurumlar Vergisinin Konusu
KURUMLAR VERGİSİ
Bu verginin tarihi 1907'ye kadar dayanmaktadır. 1907'de "Temettü Nizamnamesi" olarak yürürlüğe giren kurumlar vergisi, 1914'te Temettü Vergisi, 1926'da Kazanç Vergisi, 1934 yılında 2. kazanç vergileri gibi biçimlerde uygulanarak 1949'a gelinmiştir. Kurumlar Vergisi Kanunu ilk defa 1949'da yapılan reformla kabul edilmiştir. (5422 sayılı kanun). Bu vergi de gelir vergisi gibi Alman hukuku kaynaklıdır. 1950 yılında yürürlüğe giren bu kanundan önce de şirketler üzerinden vergi alınıyordu. Ancak gerçek kişi kurum ayırımı söz konusu değildi. Bu kanun 2006 yılına kadar uygulanmıştır. 21.06.2006 Tarih ve 26205 Sayılı Resmi Gazetede 5520 yasa numarası ile 1 Ocak 2006'dan geçerli olmak üzere günün şartlarına uygun yeni bir yasa çıkarılmıştır.
Kurumlar vergisi, gelir üzerinden alınan iki vergiden biridir. Türk Vergisi Sisteminde gerçek kişilerin geliri üzerinden gelir vergisi; kurum kazançları üzerinden kurumlar vergisi alınır.
Kurum kavramından anlaşılması gereken şirketler olmadığı gibi kurumlar vergisine tabi olabilmek için tüzel kişilik de şart değildir. Nitekim bir kurumlar vergisi mükellefi olan "iş ortaklıkları" tüzel kişiliğe sahip değildir. Aynı şekilde kolektif şirket tüzel kişiliğe sahip olduğu halde kurumlar vergisi mükellefi değildir.
Kurumlar vergisi, gelir vergisinden üç açıdan ayrılır;
1. Gelir vergisi artan oranlı bir tarifeye sahipken; kurumlar vergisi düz oranlıdır.
2. Gelir vergisinde yedi gelir unsuru ayrı ayrı vergilendirildiği halde; kurumlar vergisinde bu yedi unsur bazı özel durumlar dışında aynı kurallarla vergilendirilir. Örneğin kurumların zirai faaliyetleri sonucu elde ettikleri gelir zirai kazanç esaslarına göre tespit edilir. Yine muhtasar beyanname vermek zorunda olanlar ticari kazanç esaslarına tabi değildir. Benzer bir durum dar mükelleflerin bazı kazançları için de söz konusudur.
Öte yandan gelirin tanımı GVK ile ortak olmakla birlikte, kurumlar vergisinin konusuna GVK'da tanımlanmış yedi gelir unsuru da girdiğinden genel olarak atıf yapılan ticari kazançtan daha kapsamlı olduğu söylenebilir.
3. gelir vergisi sübjektif, kurumlar vergisi objektiftir. sübjektiften kasıt vergi mükellefinin durumunu dikkate almaktır. Örneğin artan oranlılık, esnaf muaflığı, ayırma prensibi gibi vergi sistemimizde yer alan, en az geçim indirimi, negatif gelir vergisi gibi vergi sistemimiz içerisinde yer almayan düzenlemeler. Kurumlar vergisinde ise tek bir oran vardır ve özellik arz eden bazı durumlar hariç (örneğin dar mükellef yabancı ulaştırma kurumlarının matrah tespiti gibi) aynı kurallara göre vergi alınır.
Kurum kazancının vergilendirilmesinde büyük oranda gelir vergisi kanununun ticari kazançlarına ilişkin hükümler geçerlidir. Kurumlar vergisi esas olarak ticari kazanç hükümlerine tabi olsa da, farklı uygulamalar da söz konusudur. Örneğin kabul edilen giderler hususunda gelir vergisinin indirilebilir hükümleri (GVK m. 40) yanında KVK'nın bazı ilave indirimler de söz konusu iken GVK'nın kabul edilmeyen giderleri (m. 41) kurumlar vergisi açısından geçerli değildir. Bu konularda geniş bilgiler yeri geldikçe verilecektir.
Gelir vergisi yanında ayrıca kurumlar vergisi uygulaması, şirketleşmeyi teşvik etmek, kurumların ayrı bir kişiliğinin ve ödeme gücünün olması gibi sebeplerden dolayı söz konusu olmaktadır.
Kurumlar vergisine tabi olmanın getirdiği bazı avantajlar da vardır. Örneğin vergi borcu nedeniyle sorumluluk sınırlıdır (limitet şirket hariç). Yani sorumluluk şirkete konan sermaye kadardır. Bir başka deyişle, vergi borcu nedeniyle kişinin özel mal varlığına "şirketteki payı" kadar el konulabilir.
Kurum kazancında elde etme; tam mükellef kurumlar için tahsil ve tahakkuk esasına bağlıyken, dar mükelleflerde ticari ve zirai kazançların elde edilmesi halinde bu kural geçerlidir. Bunun dışındaki diğer beş gelir unsuru; ticari ve zirai kazanç olmaksızın elde edilmesi durumunda ise gelir vergisinin ilgili kazanç unsurlarına ilişkin kuralları geçerlidir. Gelir vergisi ise bu kazançlar için genel olarak tahsil esasını benimsemiştir.
Kurumlar Vergisinin Konusu
Kurumlar vergisinin konusu kurum kazançlarıdır. Ancak bunların nelerden ibaret olduğu GVK madde 1'de sayılmıştır. Bunlar GVK'da sayılan yedi gelir unsurudur. Dolayısıyla kurum kazancı yedi gelir unsurunun birisi veya birkaçı hatta tamamından oluşabilir. Bunların hepsi kurum kazancı olarak isimlendirilir ve GVK kuralları değil, kururumlar vergisinin getirdiği esaslara göre vergilendirilir. GVK'da ifadesini bulan gelir tanımı kurumlar vergisinin geliri için de söz konusudur.*
Kurumlar vergisinde gelirin elde edilmesi tam ve dar yükümlüler açısından farklılık arz eder. Tam mükellefler açısından elde etme dolayısıyla gelirin vergilendirilebilir hale gelmesi tahsil ve tahakkuk esasına bağlanmıştır.
Dar mükellefler için durum biraz farklıdır. Ticari ya da zirai faaliyetten elde edilen bir gelirin varlığı, kurum kazancı açısından hem tahsil hem de tahakkuk esasını geçerli kılar. Ancak bunlardan herhangi birisi yoksa GVK'nın ilgili hükümleri geçerlidir. Burada da genelde tahsil esası geçerli olduğundan, ticari ya da zirai kazancından en az birisini elde etmemiş bir kurum için vergiyi doğuran olayın tahsille birlikte gerçekleştiğini söylemek mümkündür.
KURUMLAR VERGİSİNDE MÜKELLEFİYET
Kurumlar vergisinde de gelir vergisinde olduğu gibi tam ve dar mükellefiyet vardır. Ancak kurumlar vergisinde gelir vergisinden farklı olarak ikamet esası değil, kanuni merkez* ve iş merkezi** kavramları getirilmiştir. Bunlardan herhangi biri veya her ikisi Türkiye'de ise ilgili kurum tam mükelleftir.
Dar mükellef deyince mutlaka yabancı sermayeli kuruluşlar akla gelmemelidir. Çünkü bunların kanuni merkez ya da iş merkezinden en az birisi Türkiye'de olursa tam mükellef kabul edilirler. Aynı şekilde TC vatandaşlarına ait olup da kanuni veya iş merkezi Türkiye dışında olan bu yüzden dar mükellef kabul edilen kurumlar söz konusu olabilir.<
Dar yükümlü kurumlar kendi ülkelerinin hukuk kurallarına göre kurulmuşlardır ve yönetim-denetim kendi ülke kurallarına göredir. Türkiye'deki işlerini temsilci vasıtasıyla yaparlar.(işyeri, daimi temsilci veya Türkiye'de adına hareket edenler) Türkiye'de bunlar için kurumlar vergisi mükellefiyeti KVK'da belirtilmiştir. Özelliklerine bakılarak MB tarafından hangi statüde (örneğin sermaye şirketi ya da kooperatif gibi) kurumlar vergisine tabi olduğu belirlenir.
Tam ve dar mükellefiyet ayırımı, devletlerin mali egemenlikleri ile ilgilidir. Ancak ülkeler çifte vergilendirmeyi önlemek üzere, ikili antlaşmalar ve sınırlı mahsup yöntemi@ ile tek taraflı tasarrufta bulunabilirler. Böylece vergi yükünü makul seviyede tutarlar. Bu kural hem gelir hem de kurumlar vergisi için de geçerlidir. Yani gerçek kişi mükellefler ve kurum niteliğinde olanlar yabancı memleketlerde vergi ödemişlerse Türkiye'de mahsup edilirler.
Dar yükümlülerde elde etme gelir vergisi kanununda 7. maddeye göre; ticari kazançta elde etme gelir vergisi kanunu hükümlerine göre bir işyeri veya daimi temsilci aracılığı ile olur. İşyeri ticari faaliyete tahsis edilmiş olan ve kar amacıyla kullanılan yerdir. Daimi temsilci ise; hizmet ya da vekalet sözleşmesiyle temsil edilen adına çeşitli ticari işlemi yürütmelidir.
Dar mükellefiyette kurum kazancı, aşağıdaki kazanç ve iratlardan oluşur: (KVK. M3-3)
a) Türkiye'de iş yeri olan veya daimî temsilci bulunduran yabancı kurumlar tarafından bu yerlerde veya bu temsilciler vasıtasıyla yapılan işlerden elde edilen ticarî kazançlar
Ancak bu şartları taşısalar bile kurumların ihraç edilmek üzere Türkiye'de satın aldıkları malları Türkiye'de satmaksızın yabancı ülkelere göndermelerinden doğan kazançlar, Türkiye'de elde edilmiş sayılmaz. Dolayısıyla kurumlar vergisine tabi olmaz
b) Türkiye'de bulunan ziraî işletmeden elde edilen kazançlar.
c) Türkiye'de elde edilen serbest meslek kazançları.
ç) Taşınır ve taşınmazlar ile hakların Türkiye'de kiralanmasından elde edilen iratlar.
d) Türkiye'de elde edilen menkul sermaye iratları.
e) Türkiye'de elde edilen diğer kazanç ve iratlar.
Tam yükümlü kurumlar Türkiye içerisinde ve dışarısında elde ettikleri bütün gelirlerden vergilendirilirler. Ancak bu durumda çifte vergilendirme sorunu ortaya çıkacağından yurt dışında elde edilen kazançlara ilişkin ortaya çıkan vergileri belirli şartlarda mahsup edebilirler. (KVK m. 33)*
KURUMLAR VERGİSİNDE MATRAHIN TESPİTİ
Kurumlar vergisi, mükelleflerin bir hesap dönemi** içinde elde ettikleri safî kurum kazancı üzerinden hesaplanır.
Kurumlar vergisinde matrah tespiti, gelir vergisi kanununun ticari kazanç hükümlerine tabidir. Kurumlar vergisi yükümlüleri prensip olarak birinci sınıf tacirlerdir. Bu yüzden bunlar ikinci sınıf tacir olarak işletme defteri tutmaları MB 'nin iznine bağlıdır. Ticaret şirketleri ve kooperatifler dışında diğer kurumlar vergisi mükellefleri bu haktan yararlanabilir.(vakıf ve dernek işletmeleri gibi). Ancak basit usul den hiçbir şekilde yararlanamazlar.
Yukarıdaki matrah tesbiti tam mükelleflerle ilgilidir. Oysa dar yükümlüler de kurum kazancı elde edebilirler. Dar yükümlülerin elde ettiği kurum kazancında matrah tesbitinde farklılıklar vardır. Bu kapsamda dar yükümlü kurumlar ticari ve zirai kazançtan herhangi birisini elde ettiğinde yukarıdaki hükümler geçerli iken bunlar kazançlar bulunmaması halinde gelir vergisinin ilgili kazanç ya da iratlara ilişkin hükümleri geçerlidir. Örneğin SMK ile iştigal eden bir kurumun kazancı ticari kazanç hükümlerine değil, SMK hükümlerine tabidir.
Kurumlar vergisinde matrah tespiti gelir vergisi kanunundaki esaslara bağlı olduğundan indirilebilecek giderler hususunda gelir vergisi kanunu 40. madde hükümleri aynen geçerlidir. Ancak indirilecek giderler hususunda kurumlar vergisi kanununda 8. madde hükümleri de geçerlidir.
Kurumlar Vergisinde Matrah Tespiti Aşamaları
Önce öz sermaye karşılaştırması yoluyla o yılın karı bulunur. Buna "vergi öncesi kar" denir.
Vergi kanunlarında "kanunen kabul edilmeyen giderler" olarak isimlendirilen giderler varsa ticari kara ilavesi gerekir. Çünkü ticari kar olarak değerlendirilse bile bunlar üzerinden vergi hesaplanacağı için matraha dahil edilmelidir.
GVK'da yer alan "kanunen kabul edilen gelirler" varsa bunların matrahtan indirilmesi gerekir. Çünkü bu kalemde yer alan gelirler üzerinden vergi alınmaz.
İstisna kapsamında yer alan bir gelir varsa bunlarında indirilmesi gerekir.(iştirak kazançları istisnası gibi)
Varsa geçmiş yıl zararları matrahtan indirilir. Geçmiş 5 yıla ilişkin zararlar mali bilançolarda gösterilmek kaydıyla indirim konusu olur.
Bunun dışında mükellefiyet durumu, tevkifat hükümleri, amortisman, yeniden değerleme gibi hükümler de dikkate alınmalıdır.
Özellik Arz Eden Durumlar
Ziraî faaliyetle uğraşan kurumların bu faaliyetinden doğan kazançlarının tespitinde, Gelir Vergisi Kanununun 56-59. maddesinin son fıkra hükmü de dikkate alınır. Bir başka deyişle bu kazancın tespitinde zirai kazanca ilişkin hükümler uygulanır. Ancak bu kurumların gelirleri ticari kazanç kabul edilir. Dolayısıyla matrah tesbitinde geçerli olan GVK'nın zirai kazanca ilişkin hükümleri vergilendirmede geçerli değildir. Bu yüzden işletme büyüklüğünün bir önemi bulunmamaktadır. Bu kural hem dar hem da tam mükellef kurumları ilgilendirir.
Yabancı Ulaştırma Kurumlarında Kazancın Tesbiti
Yabancı ulaştırma kurumlarında matrah tesbiti genel kuralların dışındadır. Dar mükellef yabancı ulaştırma kurumlarının kazançlarının tespitinde bilanço ya da işletme esası değil, ortalama emsal nispeti olarak isimlendirilen belli oranlar uygulayarak matrah tespiti yapılır. Bu sistemde daimi veya arızi olarak çalışan bütün kara, hava ve deniz ulaştırma işleri için uygulanır. Bu kara ulaştırmalarında % 12, denizde % 15, ve havada % 5'tir. Örneğin, hava ulaştırma işi ile uğraşan dar mükellef bir kurum Türkiye'de toplam 100.000 YTL gelir elde etmişse bu mükellefin 5000 YTL safi kazancı var kabul edilir ve 5000 YTL üzerinden vergi öder. Verginin oranı % 20 olduğundan Türkiye'de ödenmesi gereken vrgi de 1.000 YTL'dir.
Bu kurumlarda ortalama emsal nispetlerinin uygulaması gerek ana merkezlerinin dışarıda olması gerekse denetleme güçlüğü -ki egemenlik sınırımız dışındadır- nedeniyle uygulanır. Bunlar elde ettikleri kazanç dolayısıyla özel beyanname verirler.
Yabancı ulaştırma kurumlarının, Türkiye'de elde edilmiş sayılan hasılatı aşağıdaki unsurlardan oluşur:
a) Türkiye sınırları içinde gerçekleşen kara taşımacılığında, bilet bedeli ile birlikte alınan gider karşılıkları dahil olmak üzere yolcu, yük ve bagaj taşıma ücreti olarak her ne adla olursa olsun aldıkları tutarlar.
b) Türkiye'deki yükleme limanlarından yabancı ülkelerdeki varış limanlarına veya diğer bir kurumun gemisine aktarma yapılacak yabancı limana kadar gerçekleşen deniz ve hava taşımacılığında, bilet bedeli ile birlikte alınan gider karşılıkları dahil olmak üzere yolcu, yük ve bagaj taşıma ücreti olarak her ne adla olursa olsun aldıkları tutarlar.
c) Türkiye dışındaki taşımacılık faaliyeti için diğer kurumlar hesabına Türkiye'de sattıkları yolcu ve bagaj biletleri ile Türkiye'de yaptıkları navlun sözleşmeleri dolayısıyla kendilerine verilen komisyonlar ve ücretler.
Kurumlar Vergisinin Tespiti
Kurum kazancının tespitinde esas olan usul bilanço usulüdür. Ticari şirketler mutlaka bilanço esasına göre defter tutmalıdır. Ancak ticari şirketler dışındaki diğer bazı kurumlar için MB 'nin izni ile işletme esasına göre defter tutmak mümkündür. Ancak basit usul uygulaması kurumlar için söz konusu değildir.
Kurumlar Vergisi Kanununa Göre Kabul Edilmeyen Giderler
Burada yer alan gider ve harcamalar mali bilançonun tespitinde önem arz der. Yoksa ticari bilançonun tespitinde indirim konusu yapılması gerekmez. Buradaki kanunen kabul edilmeyen giderlerin GVK 41'e paralel olduğu dikkati çekmektedir. İndirilmesine izin verilmeyen giderlerin neler olduğu 5520 sayılı KVK'nın 11. maddesinde düzenlenmiştir. Bunlar aşağıda açıklanmıştır.
Özsermaye Üzerinden Ödenen veya Hesaplanan Faiz
Özsermaye matrah tespitinde kullanılan bir kavramdır. Hatırlanacağı üzere özsermaye farkı ticari kazancın dolayısıyla atıf gereği kurum kazancının tespitinde belirleyici bir unsurdur.
Sermaye, kar ve yedek akçeleri de içeren özsermaye üzerinden hesaplanan ya da ödenen faizlerin gider olarak kabul edilmemesinin sebebi kar payı olarak vergiye tabi kazancı faiz adı altında peçeleyerek* vergi dışı bırakılması veya daha az vergi ödenmesinin önüne geçilmek istenmesidir.
KVK'da değil de bir başka kanunda örneğin TTK'da veya Kooperatifler kanununda faize izin verilmiş olması sonucu değiştirmez. Yani faiz bu kanunlar gereği hesaplansa da yine de matraha dahil edilip üzerinden vergi ödenmelidir. Nitekim TTK'da AŞ'lerle ilgili böyle bir düzenleme mevcuttur.
Bu hususta dikkate alınması gereken diğer bir husus da faizin özsermaye üzerinden hesaplanamayacağı hususudur. Bunun anlamı yabancı kaynaklar üzerinden ödenen ve hesaplanan faizlerin bu madde çerçevesinde sınırlamaya tabi olmadığıdır.
Örtülü Sermaye Üzerinden Ödenen veya Hesaplanan Faizler
Kurumlar ihtiyaç duydukları sermayeyi şirket içerisinden ya da şirket dışından borçlanmak suretiyle temin edebilirler. Ticari faaliyetlerde faiz karşılığı olmaksızın borçlanma kabul edilmemektedir. Bu yüzden borç verenin faiz geliri elde ettiği, borç alanın da faiz ödediği varsayımı ile vergilendirme yapılır. Burada örtülü sermaye borç alan açısından yani kurum açısından oraya çıkar. Zira faiz ödemeleri gider olarak kaydedilmektedir. Ayrıca yabancı ortaklı kurumlarda sık rastlanılan bir durum da yabancı ortak veya ortaklardan döviz üzerinden borç alınması, alınan borç dolayısıyla oluşan kur farkı ve faiz tutarının kanuni defterlere gider kaydedilerek Kurumlar Vergisi matrahını azaltma çabası içine girildiği görülmektedir. Bu çabaları engelleyecek düzenleme KVK 11-1b'de düzenlenen ve önemli bir güvenlik müessesesi olan "örtülü sermaye" dir.
Kanun koyucunun "örtülü sermaye" müessesesinde güttüğü amaç, bu nitelikteki bir borçlanma dolayısıyla kurum kazancının aşındırılmasını önlemektedir. Örtülü sermayenin varlığının tesbiti durumunda tarhiyat yapıldığı gibi vergi ziyaı cezası da kesilir.
Örtülü sermaye dönem sonu itibatiyle borç veren açısından kar payı, borç alan tam mükellef açısından kanunen kabul edilmeyen gider ya da dağıtılan kar payı, dar mükellefler açısından ise ana merkeze aktarılan tutar olarak kabul edilir. Dikkat çektiği üzere örtülü sermaye tam mükellef kurumlar açısından hem kabul edilmeyen gider hem de kar payı dağıtımı olarak kabul edilir. Bu yüzden örtülü sermaye olarak kabul edilen gelir kurum kazancına eklenerek kurumlar vergisine tabi tutulması yanında kar payı kabul edilmesi nedeniyle % 15 stopaja tabidir. Ayrıca ödenmiş ve kesinleşmiş olması durumunda vergi ziyaı cezası da hesaplanır.
Örtülü Sermayenin Ortaya Çıkış Şartları
Örtülü sermayenin ortaya çıkması belli şartlara bağlıdır. Bir başka deyişle işletmenin kendi içerisinden borçlanması her zaman örtülü sermayenin varlığına işaret etmez KVK'nın 12. maddesinde düzenlenen örtülü sermaye aşağıdaki şartlarda meydana gelir.
a-Borçlanma kurumun ortaklarından veya ortaklarla ilişkili kişilerden doğrudan ya da dolaylı olarak elde edilmelidir.
Buradan anlaşıldığı üzere ortak olmayan ya da ilişkili kişi olmayanlardan yapılan borçlanmalar kesinlikle örtülü sermaye sayılmaz. Ortağın ne olduğunu bilmek kolaydır. Ancak 5520 sayılı kanunla getirilen "ilişkili kişi" kavramını somut kriterlere dayandırmak gerekir. Bu durum KVK 12-3-a'da açıklanmıştır.
Buna göre borç alınan kurumla ilgili olarak;
-ortakla ilişkili kişi, ortağın doğrudan veya dolaylı olarak en az % 10 oranında ortağı olduğu,
-en az bu oranda oy veya kâr payı hakkına sahip olduğu bir kurumu
-doğrudan veya dolaylı olarak, ortağın veya ortakla ilişkili bu kurumun sermayesinin, oy veya kâr payı hakkına sahip hisselerinin en az % 10'unu elinde bulunduran bir gerçek kişi veya kurumu, ifade eder.
Kurumların İstanbul Menkul Kıymetler Borsasında işlem gören hisselerinin edinilmesi durumunda, söz konusu hisse nedeniyle ortak veya ortakla ilişkili kişi sayılanlardan temin edilen borçlanmalarda en az % 10 ortaklık payı aranır.
b-Borçlanma ilgili hesap döneminde öz sermayenin üç katını aşmalıdır.
Buradaki öz sermaye dönem başındaki öz sermayedir. Dolayısıyla aşmayan kısmı için herhangi bir işlem yapılmazken, aşan kısım örtülü sermaye kabul edilir. Ancak örtülü sermaye sadece faizden oluşmaz. Kur farkları vb giderler de örtülü sermayeye dahildir. Ayrıca bu kısmın tesbitinde ortaklar ve ilişkili kişilerden alınan borçların tamamı dikkate alınır.
Örtülü sermaye borç alan kısım için değil borca isabet eden faiz için geçerlidir. Ayrıca borcun ne kadar süre ile kullanıldığı da önemli değildir.
5422 sayılı kanunda ihtilafa neden olan, borcun işletmede devamlı olarak kullanılması ve borç/öz sermaye oranından ne anlaşılması gerektiği gibi konularla ilgili olarak 5520 sayılı kanun ile objektif kriterler getirilmiştir. 5520 sayılı kanunla birlikte devamlılık şartı kaldırılmıştır.
Diğer bir husus borçlanma yukarıdaki şartlarda bir banka veya benzeri kredi kurumlarından yapılması halinde üç kat değil altı kat dikkate alınacaktır. Bunun nedeni bankaların zaten bir kredi kurumu olmasıdır. Kanun koyucu bunu dikkate alarak esnek davranmıştır.
Aslında burada da bir kısıtlama söz konusudur. Bu da ilişkili kişilere finansman temininde bulunan kredi şirketleridir. Burada genel esaslar yani üç kat kuralı geçerlidir.
Örnek
X kurumunun dönem başı öz sermayesi 250.000 YTL dönem sonu öz sermayesi ise 400.000 YTL ise, yukarıdaki şartlarda alınan borç örneğin % 15 faizle 900.000 YTL olması durumunda 150.000 YTLlik kısma isabet eden faiz miktarı (15.000 YTL) örtülü sermayedir. Bu durumda yapılacak işlem aşağıdaki gibidir.
400.000 dönem sonu özsermaye
15.000 örtülü sermaye
415.000 kurum kazancı
415.000x020 = 83.000 kurumlar vergisi
15.000x15/115=1.562 YTL kar payı üzerinden vergi kesintisi
19.562 YTL vergi ziyaı cezası
Bu örnekte faiz tutarı 15.000 YTL değil 90.000 YTL'dir. Ancak sadece öz sermayenin üç katı olan 750.000'i aşan kısmı örtülü sermaye kabul edildiğinden 75.000 YTL'lik kısım ortak ya da ilişkili kişilerden alınmasına rağmen, gider olarak yazılabilecektir. Burada unutulmaması gereken bir durum da faiz oranıdır. Faiz oranları belli şartlarda örtülü kazanç kabul edilebilir. Bu konuda aşağıda bilgi verilecektir.
Örtülü Sermaye Sayılmayan Haller
Bazı borçlanmaların örtülü sermaye olmadığı kanunda açıkça belirtilmiştir. Bunlar aşağıdaki gibidir.
a) Kurumların ortaklarının veya ortaklarla ilişkili kişilerin sağladığı gayri nakdi teminatlar karşılığında üçüncü kişilerden yapılan borçlanmalar.
Burada dolaylı bir ilişki söz konusudur. Ayrıca gayri nakdi, örneğin bir bina gibi sermayenin teminat olarak verilmesi ve üçüncü kişilerden borçlanılması gerekir. Dikkat çektiği üzere borçlanma üçüncü kişilerdendir. Ortak ya da ilişkili kişi sadece nakit olmayan teminatla aracılık etmektedir.
b) Kurumların iştiraklerinin, ortaklarının veya ortaklarla ilişkili kişilerin, banka ve finans kurumlarından ya da sermaye piyasalarından temin ederek aynı şartlarla kısmen veya tamamen kullandırdığı borçlanmalar.
Bizzat kuruma değil de ortaklara veya ilişkili kişilerin şahsına açılan kredilerin kuruma kullandırılması örtülü sermaye olarak kabul edilmemiştir. Ancak ortak ya da ilişkili kişi borcu bankadan aldığı şartlarda kuruma borç olarak vermelidir. Aksi halde yani ortak ya da ilişkili kişi lehine bir durum varsa kurumun aldığı borç örtülü sermaye sayılır.
Madde hükmüne göre borcun temin yeri ve aynı şartlarda kullandırılması önem arz etmektedir. Aynı şartlarda kullandırma ifadesinden ne anlaşılması gerektiği ise maddenin gerekçesinde belirtilmiştir. Buna göre, aynı şartlarda kullandırma, kredi sözleşmesinin içerdiği vade, faiz oranı ve benzeri kullandırma şartlarında hiçbir değişiklik yapılmadan borcun kullandırılmasıdır.
c) Bankacılık Kanununa göre faaliyette bulunan kurumların ortak ya da ilişkili kişiler yapılan borçlanmalar da örtülü sermaye sayılmaz.
d) Finansal Kiralama Kanunu kapsamında faaliyet gösteren finansal kiralama şirketleri, Ödünç Para Verme İşleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname kapsamında faaliyet gösteren finansman ve faktoring şirketleri ile ipotek finansman kuruluşlarının bu faaliyetleriyle ilgili olarak ortak veya ortakla ilişkili kişi sayılan bankalardan yaptıkları borçlanmalar da yine örtülü sermaye olarak değerlendirilmemektedir.
Kurumlar vergisi, Türk vergi sisteminde tüzel kişiliğe bakılmaksızın kurum kazançları üzerinden alınan düz oranlı bir vergidir. Gelir vergisinden en temel ayrımı, artan oranlı tarifeye değil tek bir orana sahip olması ve objektif nitelik taşımasıdır. Şirketleşmeyi teşvik etmek amacıyla uygulanan bu vergide mükellefiyet ikiye ayrılır.
Kanuni merkezi veya iş merkezi Türkiye'de bulunanlar tam mükellef sayılır ve yurt içi ile yurt dışı tüm kazançları üzerinden vergilendirilirler. Kanuni veya iş merkezi Türkiye'de bulunmayanlar ise dar mükellef olarak kabul edilir ve sadece Türkiye'de elde ettikleri kazançlar üzerinden vergi öderler. Dar mükellefiyette vergilendirme, iş