trombosit nədir - patelet - qan pulcukları - trombositopeni nədir - trombositoz nədir
Trombosit; Qanın şəkilli işçilərindən biridir.En böyük rolu qanamağı durdurmasıdır.Azlığında qanamağa uyğunluq, çoxluğundan isə damar içində tromboz (laxta) meydana gəlməsinə səbəb olur.Sağlıklı yetkin bir insanda 150 ilə 400 min arasında trombosit hüceyrəsi olur. Trombositlərin istehsalı, sümük iliyinin megakaryosit olaraq adlandırılan böyük hüceyrələrinin parçalarından meydana gelir.Çoğalmasını qaraciyər nəzarət eder.Trombositlerin qan içindəki ömürü 9-10 gündür, bu müddəti doldurduklarında dalaq tərəfindən parçalanaraq ayrıştırılırlar.Dalağın zərər görməsi və ya alınması trombosit səviyyəsinin yüksəlməsinə, Dalağın performansının artması da trombosit yıkımının çox olmasına səbəb olabilir.Dalağın böyüməsinə bağlı trombosit düşməsində ümumiyyətlə xəstələrə splenektomi (Dalağın əməliyyatla alınması) tətbiq edilir.
Aşağı trombosit sayması (trombositopeni):
Qanda trombosit 150 minin altında olması vəziyyətidir. Qan sayımların da trombosit aşağı çıxarsa periferik yayma istifadə diaqnoz qoyular. Trombosit miqdarı 100 mindən altına düşmədiyi müddətcə qanama riski oluşturmaz.50 minin altına düşdüyü zaman böyük qanamalara səbəb ola bilər.
Trombosit aşağılığını başlıca səbəbləri (Trombositopeni):
1 -) Sümük iliyinin anormallıqlarına bağlı: Doğuşdan gələn bir sümük iliyi trombosit istehsalı bozukluğudur.Trombosit istehsalı qeyri-kafi və qan trombosit səviyyəsi həmişə aşağıdır (TAR sindromu, Bernard-Soulier sindromu). Aplastik anemiya, kemoterapi, radyoterapi, bəzi infeksiyalar sonrası və ya sümük iliyinin lösemi , lenfoma, ağciyər, məmə xərçəngi tərəfindən baskılanmasına bağlı olaraq da trombosit düşmə görülər.
2 -) Trombosit həddindən artıq dağıtmasına bağlı: Trombositler qarşı yaranan anticisimlər trombositlər yapışaraq qaraciyər və dalakta yıxılmasına səbəb olarlar.
3 -) Dalaq böyüklüyünə bağlı: Dalağın böyük olması trombosit yıkımlarını artırar.
Qeyd: Trombositopenili xəstələr aspirin və həddindən artıq omeqa 3 dən uzaq durmalıdır.Çünkü omeqa 3 və aspirin trombosit quruluşunu pozar qanamağa meyli artırır.
Trombosit yüksəkliyi (Trombositoz):
Qanda trombosit səviyyəsinin 600 minin üzərində olması vəziyyətidir. Primer (myeloproliferatif hast.), Sekonder (reaktif) sebeplidir.sekonder trombositoz üçün müalicəyə ehtiyac yoxdur altında yatan səbəbi düzəltməklə problem çözülür.Primer trombositozda isə kiçik dozalarda aspirin başlana, vəziyyətə görə trombositlərin həddindən artıq çoğalmalarını qarşısını almaq məqsədli hydroxyurea (kemoterapi dərmanı) verilə bilər. Bu iki dərmanın kullanımıda mütləq həkim nəzarəti altında olmalıdır.