Kompüter Və İnternet Asılılığı Həll Təklifləri

Son güncelleme:
  • İnternet Asılılığı - İnternet Asılılığı Nədir - İnternet Asılılığı Həlli



    Tərif olaraq 'Kompüter / İnternet asılılığı' bütün dünya üçün yeni bir anlayış. İnternetin həddindən artıq istifadə edilməsi istəyinin önünə geçilememesi, İnternetə bağlı olmadan keçən zamanın əhəmiyyətini itirməsi, məhrum qalındığında isə həddindən artıq əsəbilik halı və təcavüzkar olunması kompüter / internet asılılığının ən sadə tərifi.


    .
    Avropa Birliyinin ötən aylarda nəşr etdiyi bir hesabat da İnternet asılılığı anlayışını dəstəkləyir. AB araşdırmasında, gündə 4 saatdan çox virtual aləmdə sörf edən kəslərdə eynilə qumar çəkənlərdə olduğu kimi, beyində insanın özünü yaxşı hiss etməsini təmin edən adrenalin bənzəri bir kimyəvi olan dopamin yığılması meydana gəldiyi təsbit edildi.


    İnternet asılılığı digər bəzi psixoloji pozuqluqları da alevlendirdiğini bütün xəstələrinin ən az bir yoldaşlıq edən əlavə xəstəliyinin olduğu müəyyən olunmuşdur. Depressiya, ictimai fobiler, xəbərdarlıq nəzarət pozuqluqları, diqqət pozuqluğu ən sıx görülenlerdi. Bir çox xəstənin digər bir maddə asılılığı da mövcud idi.


    Daha ictimai bir təyin etmə ilə asılılıq; "fərd və obyekt arasında fərdin seçimi ilə başlayan aynılık və davamlılıq xüsusiyyəti daşıyan ölçülü bir əlaqə" olaraq təyin olunmuşdur. "Bu əlaqə hər nə qədər fərdin azad iradəsi ilə başlamış isə də, fərdin muxtariyyət zaman içində ortadan qalxmaqdadır. Asılılığın inkişafıyla ortadan qalxmağa başlayan muxtariyyət, fərdin daha əvvəl dağarcığında olmayan yeni növ tutum və davranışlar əldə etməsini gətirib çıxarar. "


    Bu tərifdən da aydın olacağı kimi asılılıq başlanğıcda fərdi olmaqla birlikdə, problemlərin ortaya çıxması və artması ilə yaşadığımız cəmiyyəti də təsir etməkdədir. Bu nöqtədən hərəkətlə xüsusilə gənc yaşdakı fərdlərin həddindən artıq və əlverişsiz kompüter və İnternet istifadəsinə qarşı məlumatlandırılması, meydana gəlməsi olabiləcək problemləri azaldacaq.



    Kompüter istifadəsinin yaratdığı sağlamlıq problemləri:
    Uzun davamlı kompüter istifadənin səbəb olduğu sağlamlıq problemləri az çox bütün istifadəçilərdə görülməkdədir. Bir çox adam kompüter istifadə edərkən necə oturduğunu çoxdan unutmuş, gözləri ekrana kilidlənmiş, kürək önə əyilmiş, əllər klaviatura ya da siçan üstündə saatlarını kompüter başında keçirməkdə; sonunda gözlərdə yanma, boyun əzələlərində ağrı və sərtləşmə, əldə keylik, ümumi yorğunluq kimi şikayətlər ortaya çıxmaqdadır. Bu həddindən artıq kompüter istifadəsi və iş vərdişləri nəticəsində bəzi fiziki pozuqluqlar və problemlər inkişaf edər. Bu pozuqluq və problemlərdən müəyyən başlıları bunlardır.



    Əl biləyi Sindromu: Klaviaturanı və ya siçanı istifadə edilən kiçik hərəkətlərin xəstəliyə gətirib çıxarması çaşdırıcı gələ bilər. Lakin çox sayda təkrarlandığı və aylar, illər boyu davam etdirildiyi üçün kiçik əl hərəkətləri nəticəsində, zamanla, xüsusilə əl biləyi xəttindəki strukturlarda pozulmalar meydana gəlir. Ən çox görüləni əl biləyi sendromudur. Əl biləyi sendromunda media sinir əl biləyi xəttində içində keçdiyi əl biləyi kanalında sıxışar, quruluşu pozular və funksiyasını edə bilməz. Media sinir, kiçik barmaq və üzük barmağının xarici yarısı xaric, əlin iç üzünün həssaslığı və əl ayası içindəki bəzi əzələlərin və baş barmağı hərəkət etdirən bəzi əzələlərin işini təmin edər. Media sinir vəzifəsini yapmayınca əldə keylik və ağrı, baş barmaq hərəkətlərində və əl sıxma gücündə azalma ortaya çıxar, əl bacarığı pozular, incəlik tələb edən əl işləri edilə bilməz. Əldəki ağrı səbəbiylə adam gecələri oyanar, əlini yelləyərək və silkeleyerek ağrını bir nisbətdə azaltmağa çalışar. Hadisə bir dəfə inkişaf etdikdən sonra müalicəsi güc bəzən də qeyri-mümkün olduğundan xəstəlik haqqında əvvəldən məlumat sahibi olub ortaya çıxışını önləmək ən yaxşı yoldur.


    Boyun əzələlərində tutulma: Müəyyən bir duruşda uzun müddət qalmaqla boyun əzələləri sıxılar. Bu vəziyyət boyunda, bəzən boyunla birlikdə başın arxa bölmələrində ağrı sərtlik və uyğunlaşmağa gətirib çıxarar. Çalışarkən adamın stressli olması, monitorun baş xəttindən yuxarıda olması, eyni baş duruşunu değiştirmeksiniz uzun müddət davam etdirmək boyun tutulmasını asanlaşdırar.


    Yuxu saatlarının azalması: Kompüter tutqunları, bir azdan qalxacağım deyərək gecə gec vaxta qədər oturarlar. Halbuki səhər qalxıb işə gedəcəklər. Televiziya uyutur; kompüter, xüsusilə internet kəslərin aktiv katkısına və əlaqəsinə bağlı olduğundan oyanıq məbləğ. Kompüter tutqunu gecənin gec saatlarına qədər kompüter başındadır. Yuxu azlığı nəticəsində davamlı olaraq özünü yorğun hiss edər, tez-tez hirslənir, konsentrasiya gücü azalmışdır, iş səmərəsi düşər.


    Gözlərdə yorulma
    Sabit bir nöqtəyə davamlı baxmaq gözləri yorar. Gözlərin hərəkəti göz Kürəsini hərəkət etdirən 6 dəyişik kasla təmin edilər. Ayrıca gözlər yaxına və uzağa baxdığında, görünüşün retinaya odaklaşmasını təmin etmək üçün, göz büllurundan bombeleştirip yassılaştıran göz içindəki əzələlər çalışar. Sabit bir nöqtəyə davamlı baxmaq gözləri yorar. Ayrıca ekrandakı görünüş və işıq nizamının yaxşı yapılmamış olması, monitor işığının titrəşməli olması da göz Yorğunluğunda təsirli olar. Bunlara yuxusuzluq da əlavə olununca uzun müddət kompüter istifadə edən kəslərin gözlərində yorğunluq hissi, qızartı və yanma ortaya çıxar.



    Ailə münasibətlərində axsama
    İnternet tutqunu, uşağına, yoldaşlarına, yoldaşına verəcəyi zamanı virtual dünyaya verir. Ev işlərini laqeyd edər. Işində, məktəbdə kompüterlə əlaqədar xəyallar qurur. Virtual dünyanı gerçək dünyadakı əlaqələrə seçər. Kompüter tutqunluğu səbəbiylə ətrafdan tənqid və xəbərdarlıqlar alır. Istədiyi halda kompüterə olan marağını sonlandıramaz və ayrı qala bilməz. Kompüterdən ayrı qaldığında əsəbilik, çöküntü, neşesizlik kimi vəziyyətlər ortaya çıxar.


    Səmərə azlığı və müvəffəqiyyətsizlik
    İnternet ehtirası səbəbiylə məktublar açılmaz, qəzetlər oxunmaz, jurnallar yığılır, gündəlik kiçik tənzimləmələr edilməz, ev işləri laqeyd edilir. Tələbə vaxtını dərs iş yerinə kompüter başında keçirir. Yuxusuzluq, yorğunluq bunlara əlavə olunar, İş və məktəb müvəffəqiyyəti düşər.


    İnternet asılılığının əlamətləri
    Hər gün İnternetə bağlanmaq, bağlı ikən zamanın fərqində olmamaq, soruşulduğunda isə inkar etmək,
    Hər kəsə mail ünvanı, ICQ nömrəsi, sohbet otağı adları vs. vermək və ya paylamağa çalışmaq.
    İnternet-line uğraşlara marağın itməsi
    İctimai fəaliyyət azalma, dostları tərəfindən anlaşılamama duyğusu, İdman fəaliyyətlərindən uzaqlaşma və kondisyon itkisi
    İş məhsuldarlığının düşməsi
    Davamlı yuxusuz qalma və yorğunluq
    Alverlər İnternet üzərindən edilməsi
    Ailə fərdlərinə kafi zamanı ayıramama səbəbi ilə ailə bağlarının zəifləməsi
    Gündəlik həyatdakı digər iş və kəslərin, online həyata mane olduğu düşüncəsi
    Kompüter istifadəsi səbəbiylə yoldaşlar arasında anlaşılmazlıq və problem çıxması


    Ən əhəmiyyətli on xəbərdarlıq siqnalı "ni aşağıda sıralanmışdır. Aşağıdakı əlamətləri göstərən kəslərin diqqətli olmaları, bu problemlərin adamın etməkdə olduğu iş, iş mühiti, yaşı, təhsil səviyyəsi, istifadə gərəkləri və səviyyəsi nəzərə alınaraq qiymətləndirilməsi lazımdır:


    v Yalnız bir neçə dəqiqə xərcləməyə niyyətli olduğunuz halda, məlumat axtarmaq üçün saatlar xərclədiyinizi fərq edirsiniz
    v İş yoldaşlarınıza, xüsusi həyatınızdakı yoldaşlarınıza ya da yoldaşına kompüter başında keçirdiyiniz zaman haqqında yalan danışırsınız
    v Monitorun başında hər oturuşda saatlarla qaldığınız üçün fiziki problemlərdən mustarip
    v Davamlı olaraq bir sonrakı İnternet sessiyasını iplə çəkirsiniz
    v Axtardığınız məlumatı tapmağa həmişə "bir adımcık" qaldığını düşünürsünüz
    v Anonim bir şəxsiyyətə bürünmək sizə həyəcan verir, insanlarla İnternet üzərindən danışmağı üz-üzə danışmaqdan daha asan tapırsınız
    v E-postanızda bir şey varmı deyə baxmaq üçün məcburedici bir istək duyuyorsunuz
    v İnternetə girmək üçün yemək yeməklərinizi, derslerinize ya da randevularınıza boş verirsiniz
    v Kompüterinizin başında bu qədər çox zaman keçirdiyiniz üçün günahkarlıq eşitmə və böyük bir zövq alma arasında gedib gəlirsiniz
    v Kompüterinizdə uzaq qaldığınız zaman canınız kompüter çəkir və məhrumluq semptomları göstərirsiniz


    Məktəb çağındakı uşaqlara baxıldığında kompüter və İnternetin əlverişsiz istifadəsi; şiddət ehtiva edən oyunlar, uzun davamlı istifadə, uyğun olmayan saytların gezilmesi, əlverişsiz və gərəksiz söhbətlər və bunların gətirdiyi yorğunluq, yuxusuzluq, diqqət pozuqluqları, ətrafa maraqsızlıq, gerçək həyatdan qopma, iqtisadi çətinliklər olaraq sıralana bilər .


    Bu problemlərin həllində isə hər zaman olduğu kimi məktəb ailə əməkdaşlıq ilə ailələrin və uşaqların şüurlandırılması, məktəbdə bu mövzuda ailə və tələbələr üçün seminarlar və yığıncaqların edilməsi, kompüter və İnternetdən istifadə yollarının öyrədilməsi uyğun olacaq.


    İnternet asılılığından xilas olmaq istəyənlərə gündəlik İnternet istifadə saatlarını dəyişdirmək, məsələn bir mətbəx saatı köməyiylə kompüteri kapatmasını xatırlatmaq, həftəlik İnternet istifadəsi hədəfi çizelgede edib bunları saxlamaq, İnternet orucuna girmək, kiçik yaddaş kartlarına İnternetin faydaları və zərərlərini yazmaq, dəstək qrupları ya da ailə müalicəsi kimi üsullar təklif.


    Uşaqlarınızın Internet istifadəsi ilə digər tədbirlər arasında sağlam bir tarazlıq qurmasına köməkçi olmanın bəzi yolları aşağıda verilmişdir:


    Internet asılılığı əlamətlərini axtarın. Uşağınızın Internet istifadəsinin məktəbdəki fəliyyətini, sağlamlığını, ailəsiylə və yoldaşlarıyla əlaqələrini təsir təsir özünüzə problem. Uşaqlarınızın onlayn mühitdə nə qədər zaman keçirdiyini seçin.


    Kömək alın. Uşağınız Kompüter / İnternet asılılığı əlamətləri göstərirsə, professional bir məsləhətçiyə müraciət edin. Ilişməli Kompüter / İnternet istifadəsi, depressiya, hirs və özünə inam əskikliyi kimi başqa problemlərin əlaməti ola bilər.


    Öz onlayn vərdişlərinizi araşdırın. Öz Internet istifadəniz digər etkiliklerinizle balanslı mi? Unutmayın, uşağınızın nümunə götürəcəyi ilk adam sizsiniz.


    Internet istifadəsini yasaklamayın. Çox uşağın ictimai həyatının əhəmiyyətli bir parçasıdır. Bunun yerinə, uşaqlarınızın onlayn olaraq ziyarət edə biləcəyi saytlara və nələr edə biləcəklərini istiqamətli internet istifadə edilməsi barədə ailə qaydaları seçin. Bu qaydalar bunları ola bilər; Hər gün müəyyən bir müddət onlayn olma, tapşırıqları bitirənə qədər İnternetdə gezinememe və ya anlıq ismarıcları istifadə edə, sohbet otaqlarına və ya internet yetkin məzmunlu saytlara girə bilməmə.


    Kompüteri açıqda saxlayın. Kompüteri uşağınızın otağına deyil, evin ortaq istifadə sahələrindən birinə qurun.


    alternativlər təqdim edin. Uşağınız yalnız onlayn video oyunlarıyla maraqlanırsa, ən sevdiyi oyunla əlaqəli deyil bir fəaliyyət təklifin. Yoldaşlarına ictimai mühitlərdə daha çox zaman ayırmaları
    təmin edilməlidir. İctimai fəaliyyətlər kino, teatr, muzey, idman fəaliyyətlərə zaman ayırması üçün mühit hazırlanmalıdır. Yoldaşları ilə internet-line yollarla ünsiyyət qurması özendirilmelidir.
    Gənclərə daha çox (keyfiyyətli) zaman ayırın və problemləri ilə maraqlanın


    Məktəb və yoldaş ətrafları haqqında məlumat almaq üzrə gənclə söhbət etməli xoşlandığı, maraq duyduğu mövzular ilə qayğı və problemlərini ailə ilə danışması üçün təşviq edilmelidir.Gençlerden ailə məsuliyyətlərini paylaşmaları istənməli, müəyyən vəzifələri yerinə yetirmələri təmin edilməlidir.



    Dos. Dr. Nesrin DİLBAZ Psixiatriya
0 0 0
```[cite: 10]