Uygur Devleti Hakkında - Uygur Devleti Tarihi - Uygur Devleti Özellikleri - Uygurlar
745 - 840
-EGEMENLİK YILLARI: 745 - 840
-MERKEZİ: Ötüken'de Ordu-Balıg (Kara-Balasagun) Selanga Irmağı çevresinde kurulmuştur.
-9 uygur + 9 oğuz= 10 uygur devleti.
-Merkezi Orhun kıyısındaki karabalasagundur.
-İLK HÜKÜMDARI: Kutlug Bilge Köl Kagan.
-Uygurlar önceleri Hunların, daha sonra da sıra ile Avarların, Göktürklerin egemenliğinde yaşadılar. Daha sonra Karluklar ve Basmiller ile birleşip 2. Göktürk Devletine son verdiler.
-Kutluk Bilge Kül, Karabalgasun merkez olmak üzere Uygur Devletini kurdular ( 744 ).
-Uygur egemenliği Yüzyıl kadar sürdü. Çin mücadeleleri ve kıtlıktan dolayı 839'da zayıfladılar.
-Uygurlar önceleri Kırgızların saldırılarına dayanamayıp 840'ta iki Uygur devletine bölündü.
-13. yy başlarında Moğolların egemenliği altına girdiler. Bundan sonra siyasi varlıkları sona erdi.
-Uygurlar; yerleşik hayata geçen ilk Türk devletidir.
-Kutluk Bilge Kül Kağan Türklerin şehir kuran ilk hükümdarıdır.
-İlk Türk şehri Ordubalık (Karabalsagun)'dur.
-Kağıt ve matbaayı kullanmışlardır.
-Mani dinine inanmışlardır. Mani Dini; Avlanmayı, et yemeyi ve savaşmayı yasaklayan bir dindir. Uygurlar Savaşçılıklarını kaybettiler.
-Kırgızlar; Orhun Bölgesinden Uygurları kovarak, buradaki Türk nüfusunun azalmasına sebep olmuşlardır. Bu yüzden bu en eski Türk Yurdu, daha sonra Kırgızları yenen Moğolların eline geçerek kolayca Moğollaşmış, Moğolistan olarak anılmıştır.
1. Turfan ( Doğu Türkistan) Uygur Devleti:
-Kırgızlar tarafından kovulan Uygurların bir kısmı Turfan Bölgesi'ne gelerek, burada yeni bir devlet kurdular. Bu devletleri de Moğollar tarafından 1207'de yıkıldı.
-Uygurlar günümüzde Doğu Türkistan diye anılan bu bölgede Çin'e bağlı özerk bir devlet olarak yaşamaktadır.
2. Kansu (Sarı Uygur) Devleti:
-Kırgızlardan kaçarak Kansu Bölgesi'ne gelen Uygurlar tarafından kurulan bu devlete Sarı Uygur Devleti de denilmektedir. 1209'da Moğolların hakimiyetine girmiştir.
Uygurlarla İlgili Diğer Önemli Hususlar:
-18 harfli Uygur Alfabesini hazırladılar.
-Cengiz Han'ın egemenliğine girmelerine rağmen medeniyette geliştiklerinden Moğolları devlet teşkilatı, ticaret, bilim, sanat, alfabe gibi konularda etkilediler.
-Moğolların Türkleşmesinde önemli bir rol oynadılar. (Özbek ve Çağatay Türkleri)
-İlk Müslüman Türk Devleti Karahanlılar'la savaştılar. (Sebep Uygurların Budizmi, Karahanlıların İslamiyeti yaymak istemeleri.)
-Uygurlar Yerleşik hayata geçen ilk Türk topluluğudur.
-Uygur Devleti'nin ilk hükümdarı Kutluk Bilge Kağan'dır.
-Ötüken bölgesinde kurulmuştur. Daha sonra Karabalgasun Uygurların başkenti olmuştur.
-Uygurlar yerleşik hayat düzenini benimsemiş olmaları dolayısıyla Hunlar ve Göktürklerden farktı bir özelliğe sahiptirler.
-Uygurlar siyasi başarılarından çok kültürel ve medeni faaliyetleriyle tanınırlar.
-Yerleşik hayata geçmeleri ile tarım, sanat ve ticarette ilerlemişlerdir.
-Uygurlar ilk defa din değiştiren Türk koludur. (Böğü Kağan Çin'e yardım için gittiğinde ülkesine dönerken beraberinde dört Mani rahibi de getirmişti. Türkler arasında bundan sonra Mani dini yayılmaya başladı.)
-Manihizmin, hayvansal gıdalar yenmesini yasaklaması savaşçılık duygusunu zayıflatıp, Uygurların hayat anlayışında büyük değişiklikler meydana getirdi.
-Ticaretle uğraşan Uygurlar, Hint, Tibet ve Mave-raünnehir halkı ile sıkı ilişkiler içinde bulunmuşlardır.
-Mani ve Buda dinine ait tapınaklar yapmışlardır ve mimaride gelişme göstermişlerdir. Bu alanda Hint ve İran sanatı etkisinde kalmışlardır.
-Kanallar açarak modern tarım yapmışlardır.
-Moğolların Türkleşmesinde önemli rol oynamışlardır.
-Kitap basma tekniğini ve kağıt yapımını bilen Uygurtar dünya kültür tarihinde önemli bir yere sahiptir.
-Bilge Kağan'ın kendi adına diktirdiği Karabalgasun adlı anıtları bulunmaktadır.
-Kırgızlar 840 yılında Uygur Devleti'ni yıktılar. Bu yenilginin ardından dağılan Uygur toplulukları güneye doğru hareket ederek Yeni Uygur devletlerini kurdular. Bu devletler; Kansu Uygur Devleti ve Turfan Uygurlarıdır