Komisyoncu - Aöf Adalet Dersleri
Son güncelleme:
-
ticaret hukuku konu özeti - komisyoncunun tanımı - komisyoncu unsurları - komisyoncunun yükümleri - komisyoncu sözleşmesiKomisyoncu, Borçlar Kanununun 416-430. maddelerinde düzenlenmiştir. Ayrıca, komisyonculuğun özel bir türü olan taşıma işleri komisyonculuğu TTK. m. 808815′de düzenlenmiş bulunmaktadır.
Tanım
BK. m. 416′ya göre alım-satım işlerinde komisyoncu, ücret karşılığında kendi adına ve müvekkili hesabına kıymetli evrak ve taşınır eşya alım satımını gerçekleştiren kimsedir.
Unsurları
Bu tanıma göre komisyon sözleşmesinin unsurları şunlardır:
Sözleşme
Komisyonculuk, komisyoncu ile müvekkil arasında bir sözleşmeye dayanır. Bu sözleşme şekle bağlı değildir, devamlı bir ilişkiyi düzenlemek için değil, tek bir iş için yapılır. Sözleşmenin konusu, Borçlar Kanununa göre taşınır eşya veya kıymetli evrak alım satımı olabilir. Ancak diğer komisyon işlerine de bu hükümlerin uygulanması gerekmektedir.
Kendi Adına ve Müvekkili Hesabına Hareket Etmek
Komisyoncu, kıymetli evrak ve taşınır eşyayı kendi adına ve müvekkili hesabına satın alır veya satar. Bu nedenle komisyon sözleşmesinde üçlü bir ilişki vardır. Komisyoncu ile müvekkili arasındaki ilişkiye iç ilişki, komisyoncu ile üçüncü kişiler arasındaki ilişkiye dış ilişki denir.
Adına ifadesi bir kişinin bir ilişkide kime izafetle işlem yaptığını gösterir. Daha açık bir deyimle, bir ilişkinin taraflarının kim olduğunu, bu ilişkiden doğan hak ve yükümlülüklerin kim tarafından yerine getirileceğini gösterir. Hesabına deyimi ise, yapılan sözleşmenin sonuçlarının kime ait olacağını gösterir. Borçlar Kanununda komisyoncuya ait hükümlerle, komisyoncu ile müvekkil arasındaki iç ilişki düzenlenmiştir. Bu sözleşme gereği, komisyoncu işlemi kendi adına ve fakat müvekkili hesabına yapar. Üçüncü kişiye karşı sözleşmenin tarafı komisyoncudur, sözleşme hükümleri komisyoncu ile üçüncü kişi arasında doğar, ancak komisyoncu elde ettiklerini müvekkiline devretmek zorundadır.
Komisyoncunun Borç ve Yükümleri
Sözleşmenin Yapılması ve Uygulanması
Komisyoncu, müvekkilinin talimatına uygun olarak, üçüncü kişi ile sözleşmeyi yapmak ve onun uygulanmasını sağlamakla yükümlüdür. Komisyoncu müvekkilinin istediği sözleşmeyi mutlaka bir üçüncü kişi ile yapmak zorunda değildir, borsada kaydı veya piyasa rayici olan kıymetli evrak veya mal söz konusu ise sözleşmeyi kendisi ile de yapabilir (BK. m. 427). Komisyoncu sadece sözleşmenin yapılmasını değil, uygulanmasını sağlamakla da yükümlüdür. Sözleşmenin karşı tarafça uygulanmaması kural olarak komisyoncunun sorumunu gerektirmez. Bu durumda komisyoncu, komisyon sözleşmesinden doğan haklarını, bu arada ücret isteme hakkını yitirir.
Özen Gösterme, Talimata Uyma, Müvekkilin Çıkarlarını Koruma
Komisyoncu, müvekkilinin işine ve kendisine gönderilen veya satın aldığı mallara özen göstermek zorundadır (BK. m. 418) Komisyoncu, üzerine aldığı alım satım sözleşmesinin yapılması ve uygulanmasında müvekkilinin açık talimatına uymak zorundadır. Ancak komisyoncu üzerine aldığı işi müvekkilinin çıkarlarını gözeterek yerine getirmek zorundadır. Hatta yeni talimat almasının olanaksız olduğu hallerde, oluşan yeni durum karşısında müvekkilin eski talimatını değiştireceği kabul edilebilir gibi ise, eski talimattan dahi ayrılmalıdır. Bunun gibi, talimata aykırı hareketin açıkça müvekkilin yararına olması halinde de komisyoncu talimata uymayabilir (BK. m. 419/son).
Hesap Verme Borcu
Komisyoncu, müvekkilin talebi üzerine, yapmış olduğu alım satım işinin hesabını vermeye ve bu işten dolayı her ne ad altında olursa olsun almış olduğu şeyleri müvekkiline aktarmaya mecburdur. Müvekkil yalnız işin bitiminde değil, her aşamasında hesap ve bilgi isteyebilir. Komisyoncu müvekkiline ödemede geciktiği paranın faizini de vermek zorundadır (BK. m. 392).
Komisyoncunun Hakları
Ücret
Komisyoncunun en önemli hakkı, ücrettir. Ücretin miktarı ve ödeme şekli sözleşme ile kararlaştırılır. Önceden kararlaştırılmamışsa teamüle göre, o da yoksa mahkemece belirlenir. Ücrete hak kazanmak için, sadece sözleşmenin yapılması yeterli değildir, ayrıca sözleşmenin üçüncü kişi tarafından yerine getirilmesi gerekir.
Avans ve Çeşitli Giderler
Komisyoncu olağan ve olağanüstü tüm giderlerini ve verdiği avansları müvekkilinden isteyebilir.
Hapis Hakkı
Komisyoncu sattığı malın bedeli ve aldığı mal üzerinde, alacakları için hapis hakkına sahiptir (BK. m. 425).
Malı Açık Artırma İle Sattırma
Müvekkil, kendi hesabına satın alınan malı, uygun süre içinde komisyoncudan almazsa, komisyoncu, malı bulunduğu yer mahkemesi aracılığı ile açık artırma ile sattırabilir (BK. m. 426).
Komisyon Sözleşmesinin Sona Ermesi
Komisyon sözleşmesi, komisyoncuya verilen işin görülmesi ile normal olarak sona erer. Azil veya istifa da sözleşmeyi sona erdirir; ancak sebepsiz azil, zamansız istifa karşılıklı giderim taleplerini gerektirebilir.
alıntı