Astma və Hamiləlik
Son güncelleme:
-
Astma və Hamiləlik haqqında məlumatlar - Astma və Hamiləlikdə nə edilməlidir
Astma və Hamiləlik
Astma mütləq müalicəsi olmayan tənəffüs sisteminin xroniki bir xəstəliyidir. Astmalı kəslərdəki ən əhəmiyyətli dəyişiklik tənəffüs yollarında görülən iltihab yəni enflamasyondur. Bu mikrobik bir hadisə olmayıb tənəffüs sistemini təşkil edən strukturların şiş və qızarıq olması şəklində basitleştirilebilir. Bu inflamasiya hava yollarını astma hücumlarına səbəb olan ya da başladan xarici faktorlara qarşı çox daha həssas hala gətirir.
Normal nəfəs alma zamanı hava əvvəl burundan keçər. Hava burada istilənər, nəm nisbəti artar və xarici kiçik maddələrdən təmizlənir. Alınan hava daha sonra qırtlaqdan keçərək trakea adı verilən nəfəs borusunua girər. Trakea ağciyərlərə girmədən əvvəl ikiyə ayrılar və bunlar sağ və sol bronkus olaraq adlandırılar. Bronkuslar daha sonra gedərək araşdırıl minlərlə hava yoluna ayrılar və bunlar da bronxiol olaraq adlandırılar.
Astımda ümumiyyətlə təsirlənən bəzi məhz bu bronşiyollerdir. Astmalı bir adam hücumları başladan hər hansı bir faktorla qarşılaşdığında həddindən artıq həssas hava yolları daha da şişər, enflame olar və daralar. Nəticədə ağciyərlərə girən və çıxan hava axınında bir tıxanma meydana gəlir və adamın nəfəs alıb verməsi çətinləşər.
Neçə növ astma vardır
Astma xroniki bir xəstəlikdir. Zaman zaman yaxşılaşmış kimi görünə bilər və hücumlar çox uzun müddət ortaya çıxmaya. Ancaq hava yollarında xroniki inflamasiya olduğundan hər hansı bir dövrdə yenidən alevlenebilir. Təməl olaraq 2 növ astma varlığından söz edilə bilər.
Allergik astma: Ümumiyyətlə uşaqlarda və yetkinlik çağındakı insanlarda görülər. Allergiyaya səbəb ola bilən hər hansı bir maddə məsələn heyvan tükü, ev tozu bu hücumların başlamasına yol aça bilər. Ümumiyyətlə 35 yaşından əvvəl ortaya çıxan astma xəstəliyi allergik növdən.
Allergik olmayan astma: Bu cür astma daha çox orta yaşdakı insanlarda görülər. Astma hücumları məşq, soyuq hava, üst tənəffüs yolu infeksiyaları kimi faktörlerce tetiklenir və ortaya çıxar. Astma hücumlarında allergik mexanizmlər məsul deyil.
Astma hücumu nədir?
Astma hücumu onsuz da həddindən artıq həssas olan hava yollarının göstərdiyi reaksiya sonrasında ortaya çıxan tənəffüs çətinliyi olaraq yekunlaşdırıla bilər. Allergik və ya başqa bir səbəblə hava yolları daralınca hava axınları çətinləşər. Bu daralmanın 3 əsas səbəbi vardır.
* Hava yollarını əhatə edən əzələlərin sıxılması
* Hava yollarını döşəyən toxuların şişməsi
* Hava yollarında normal olaraq çıxarılan ifraz edər (selik, bəlğəm) çölə atılamadığı üçün buraları tıxaması
Astma tapıntıları çox yüngül ya da çox şiddətli ola bilər. Bəzi kəslərdə yalnız mövsümi alovlanma görülərkən, bəzilərində yalnız egzerszi sonrası ya da allergik bir maddəylə karşılaşılmasını taxıban ortaya çıxa bilər. Bəzilərində isə hadisə çox daha kroniktir və dərhal hər gün tapıntılar görülə bilməkdədir.
Hava yolları daralıb tıkandıkça nəfəs alıb vermək və havanı buradan keçirə bilmək üçün daha çox efor xərclənməsi lazımdır. Hava daralmış bir sahədən keçərkən fit bənzəri bir səs çıxmasına səbəb olar. Bu səs astma hücumlarında tipiktir.
Astma hücumlarında ən sıx qarşılaşılan şikayətlənmə və tapıntılar bunlardır:
Öskürək: Öskürək çox tez-tez qarşılaşılan ancaq asanlıqla atlanabilen bir astma bulgusudur. Ümumiyyətlə astma xaricində başqa bir problemə bağlanır. Ümumi qayda olaraq sağlam adamlar boğazlarında bir şey olmadığı ya da soyuq qəbulunluğu kimi infeksiyalara yakalanmadıkları müddətcə öksürmezler
Wheezing: daralmağa bağlı olaraq görülən fit səsi wheezing olaraq adlandırılar. Astma üçün tipiktir.
Sinə sıxışması: Daralmış hava yollarından havanı keçirə bilmək üçün daha çox efor lazım olduğundan çox astmalı adam sinəsindən narahat edici bir hiss və tənəzzül təriflər.
Nəfəs darlığı: Bəzi şəxslər tərəfindən hava aclığı olaraq təyin olunan və sanki alınan nəfəs çatmırmış hissini oyandıran vəziyyətdir.
Mukus istehsalı: Bir çox astmalı adamda qalın və həddindən artıq miqdarda bəlğəm istehsalı vardır. Bu mukus tənəffüs yollarını tıkayarak öskürəyə səbəb olar.
Çox vaxt astma tapıntıları gecələri ya da səhərin ilk saatlarında şiddətlənməkdədir.
Uzun illərdir astma ilə yaşayan insanlar hücumları nələrin tetiklədiyini az çox bilirlər. Digər tərəfdən bir astma hücumu çox vaxt ortaya çıxmadan əvvəl klinika verir. Adamın xəstəliyini yaxşı tanıması və bu əlamətlər diqqət etməsi hücum gəlmədən əvvəl tədbir ala biləcək zamana sahib olmasını təmin edər.
Astma təhlükəli bir xəstəlik varmı?
Astma hücumları çox vaxt yüngül ya da orta şiddətdə görülər və dərmanlara asan cavab verərək bir neçə dəqiqə ilə bir neçə saat arasında düzələr. Ancaq bəzi hücumlar təkrarlanan dərmanlara cavab verməyə bilər və təcili müdaxilə tələb edə bilər. Bu cür şiddətli və uzun sürən hücumlar həyati təhlükə doğura bilər.
Astmanın yaxşı idarə edilməsi nə deməkdir?
Astma qəti müalicəsi olmayan xroniki bir xəstəlikdir. Bu səbəblə bütün müalicə cəhdlərində məqsəd yaxşı astma nəzarəti təmin etməkdir. Burada nəzərdə tutulan uzun müddət ataksız dövr keçməsini və hücum varlığında biran önce normala dönməsini təmin etməkdir.
Yaxşı astma idarəsinin hədəfləri bunlardır:
Wheezing, öskürək və nəfəs darlığıdır olmaması
Gece yuxusunun astma hücumları ilə bölünmemesi
Məşq və gündəlik fəaliyyətlərin problemsiz edilə bilməsi
Hücumları rahatlaşdıran dərmanların həftədə üç dəfədən az istifadə edilməsini təmin
Hamiləlik və astma
Astma hamiləlikdə ən sıx qarşılaşılan sistemik xroniki xəstəliklərdən biridir və bütün hamilələrin% 4-7-ində görüldüyü qəbul edilməkdədir. Bununla birlikdə həyatı təhdid edəcək şəkildə şiddətli astma hücumları çox daha nadir olaraq% 0.05-2 arasında görülər. Yaxşı idarə edilmədiyi təqdirdə həm ana namizədində həm də körpədə ciddi problemlərə səbəb ola bilər. Astma daha əvvəldən var ola biləcəyi kimi ilk dəfə hamiləlik əsnasında da ortaya çıxa bilər.
Hamiləlikdə tənəffüs sistemində ortaya çıxan fizioloji dəyişikliklər
Hamiləlik dövrü bütün bədən sistemlərində olduğu kimi tənəffüs sistemində də bəzi dəyişikliklərə səbəb olar. Bu dəyişikliklərin hamısı normal qəbul edilir və bədənin hamiləliyə uyğunlaşması üçün lazımlıdır.
Xüsusilə son vaxtlarda ümumi ödəmə paralel olaraq və östrojen hormonunun təsiri ilə tənəffüs yollarında da şiş və şişliklər olar. Bunun nəticəsində burun tutulması, axıntı, xoruldama ortaya çıxa bilər.
Rəhm böyüdükcə diafraqma əzələsini təxminən 4 sm yuxarı itələyər və sinə diametri artır. Progesteron hormonu isə ağciyər tutumları üzərində dəyişikliyə səbəb olar. Buna bağlı olaraq hamilə bir qadın daha sürətli nəfəs alıb verər və qandakı oksigen və karbon nisbətləri dəyişər.
Bütün bu dəyişikliklər hamilə qadınlarda daha asan və şiddətli tənəffüs çatmazlığı ortaya çıxmasına zəmin hazırlayar.
Hamiləliyin astma üzərindəki təsirləri
Astma hamiləlik dövründə dəyişən bir seyr izlər. Ümumi olaraq xəstələrin 1 / 3 'ündə xəstəliyin seyrində düzəlmə, 1 / 3' ündə kötüleşme müəyyən olunarkən geri qalan üçtebirlik qisimdə hər hansı bir dəyişiklik gözlenmez.
Xəstəlik ümumiyyətlə hamiləliyin son dövrlərində düzəlmə meyli göstərər və kəskin hücumların sıxlığı azalar. Bunun səbəbi tam olaraq bilinməməklə birlikdə progesteron hormonundaki dəyişmələrin səbəb olduğu düşünülməkdədir.
Kəskin hücumlar ən sıx hamiləliyin 24. həftələri ətrafında görülərkən ortaya çıxan dəyişmələr doğumdan 3 ay qədər sonra hamiləlik əvvəli halına dönər.
Ümumi olaraq əgər astma hamiləlikdən əvvəl pis və şiddətli isə hamiləlik əsnasında daha da şiddetleneceği nəzərdə tutula bilər. İkinci və ya daha sonrakı hamileliklerini yaşayanlarda isə ilk hamiləlikdə ortaya çıxan dəyişikliklərə bənzər dəyişikliklər gözlənilməlidir.
Maraqlı olaraq qız körpə gözləyənlərə astmanın şiddətləndiyi irəli sürülməkdədir.
Astmanın hamiləlik üzərindəki təsirləri
Astmanın hamilə qadın və bətnindəki körpəni üzərindəki təsirləri dəyişəndir. Yaxşı idarə edilən bir astma varlığında həm ana namizədi həm də körpədə problem çıxma ehtimalı olduqca aşağıdır. Digər tərəfdən yaxşı idarə edilməyən faktlarda ortaya çıxan istənməyən təsirlərin altında yatan təməl səbəb yan təsirlərindən çəkinərək kifayət dərman istifadə. Bu olduqca səhv bir yanaşmadır çünki astma dərmanları hamiləlikdə etibarlı olaraq qəbul edilən maddələrdir.
Yaxşı idarə edilə bilməyən astma ana namizədində
bulanma və qusmalardan
Vajinal qanama görülmə sıxlığında
Hamiləliyə bağlı hipertansiyon görülmə riskində
Ana ölümlərinin
artıma səbəb ola bilər.
Körpələrdə isə
Erkən doğum
Böyümə geriliyi
Aşağı doğum ağırlığı
Xroniki hipoksi (oksigen çatışmazlığı)
Ana qarınında ölümə
səbəb ola bilməkdədir.
Müalicə
Astmalı bir hamileliyi müalicəsi hamilə olmayanlardan çox fərqli deyil və ümumiyyətlə eyni cür dərmanlar istifadə edilir. Astma müalicəsində istifadə edilən dərmanların hamiləlik və körpə üzərində zərərli təsirləri göstərilməmişdir və bu səbəblə etibarlı olaraq qəbul edilərlər. Əsl qorxulması lazım olan idarə edilə bilməyən astmanın səbəb olduğu bebekteki zərərli təsirlərdir.
Astma müalicəsində məqsəd ən yaxşı tənəffüs funksiyasına çataraq ataksız bir dövr təmin etməkdir. Müalicədə ümumi prinsiplər isə mümkün olan ən az ədəddəki dərmanın istifadə edilməsi, optimal tənəffüs funksiyasının təmin edilməsi, hava yolu iritanlarından qaçınılması, asması alovlandıran üst tənəffüs yolu infeksiyaları, sinüzit və reflünün müalicə edilməsidir.
Hamilələrdə astma müalicəsinin məqsədi hipoksi yəni oskijen azlığına səbəb olan hücumların qarşısının alınması və ideal tənəffüs funksiyasının təmin edilərək bu hipoksinin körpənin inkişafı üzərindəki mənfi təsirlərinin engellenmesinin.
Müalicədə bəlkə də ən əhəmiyyətli faktor xəstə təhsili və şüurlandırmağı. Digər tərəfdən xəstəliyin və hamiləliyin tənəffüs sistemində səbəb olduğu dəyişikliklər tez-tez keçiriləcək tənəffüs funksiya testləri ilə qiymətləndirilməli, xəstəyə görə müalicə dozası və sxemi təyin olunmalıdır. Həkiminizə xəbər vermədən dərman dozalarını dəyişdirməniz mənfi təsirlərin meydana çıxma riskini artıracaq.
Astma hücumlarını tətikləyən ev tozu, kif, göbələk, evcil heyvanlar, siqaret tüstüsü, çirkli hava, qoxular, yemək qatqı maddələri kimi alerjenleri qaçınmaq dərman ehtiyacını də ən alt səviyyəyə endirəcək.
Hamilə qalmağı planlaşdıran bir qadında isə əvvəldən astma idarə altına alınmalıdır.
Körpədə astma ortaya çıxması
Astma xəstəsi ana namizədlərinin ən böyük narahatlıqlarından biri də bebeklerind edə bu xəstəliyin ortaya çıxma bilmə ehtimalıdır. Edilən araşdırmalar astmalı ana dünyaya gələn körpələrin 20% ində bu xəstəliyin görüldüyünü ortaya qoyur. Bu nisbət ümumi popülasyonda görülən oranın çox üzərindədir. Ancaq ana südü ilə bəsləmə, alerjen faktorlardan qaçınma, körpənin olduğu mühitdə siqaret çəkməmə kimi sadə tədbirlər bu nisbətlərin azaldılmasında köməkçi ola bilməkdədir.