Anlama Nedir - Aöf Türk Dili ve Edebiyatı Dersleri
Son güncelleme: 18.10.2011 17:21
-
anlama kavramı - yanlış anlama neden olur - okumayı anlama - okumanın ana süreci - anlama yeteneği nasıl geliştirilirOkuma etkinliğinde temel amaç anlamadır. Türkçe Sözlük “anlamak” eylemini “Bir şeyin ne demek olduğunu, neye işaret ettiğini kavramak; yeni bilgileri eskileriyle bir araya getirerek sonuç niteliğinde başka bir bilgi edinmek.” biçiminde tanımlıyor. Demek ki bu eylem bir süreç işidir.
Okuma da bir anlama sürecidir. Anlama, birçok işlemin bir arada yer aldığı girişik bir etkinliktir. Önce yazıdaki sözcükleri, cümleleri göz ve zihnin işbirliğiyle okuruz. Daha önceden edindiğimiz bilgilerin ışığında bunların anlamını kavramaya çalışırız. Eğer sözcükler bilmediğimiz anlamlarda kullanılmışsa yazarın ne demek istediğini, amacını belirleme yoluna gideriz. Sözcüklerin birbirleriyle olan ilgilerini bularak, sözün gelişinden yararlanarak yazarın anlatmak istediğini anlamaya çalışırız.
Eğer bu işlemleri sağlıklı bir biçimde yapabilirsek, doğru anlamış oluruz. Çünkü doğru anlama, yazıda verilmek istenen duygu, düşünce ve bilgilerin tam olarak anlaşılmasıdır. Ne yazık ki, kimi zaman bir yazıyı anlayamadığımız ya da yanlış anladığımız da olur.
Neden yanlış anlarız?
Kimi zaman yazının niteliğinden, kimi zaman da okuyucudan kaynaklanan nedenlerle yazıda anlatılanlar yanlış anlaşılır. Yanlış anlamaya yol açan belli başlı nedenleri şöyle sıralayabiliriz:
- Yazıda anlamı bilinmeyen çok sayıda sözcük olması,
- Anlatımda söz sanatlarına gereğinden çok yer verilmesi,
- Okunan yazıdaki konunun, okuyucunun bilgisi dışında olması,
- Okuyucunun yazıdaki yan düşüncelerden birine takılarak ana düşünceyi anlayamaması.
Anlama Yeteneğimizi Nasıl Geliştirebiliriz?
Anlama düzeyi; kişinin eğitimine, genel kültür düzeyine, izlenimlerine, deneyimlerine ve yeteneklerine bağlıdır. Bu nedenle bir kişinin anlama düzeyinin yükselmesi için izlenimlerinin, deneyimlerinin, genel kültürünün de artması gerekir. Bunu sağlamak, anlama yeteneğimizi geliştirmek için birtakım çalışmalar yapılmalıdır. Bu çalışmalar 1. zihni geliştirmeye, 2. okuma ve anlamaya dayalı olmak üzere iki bölümde yapılabilir.
Anlama düzeyini nelerin etkilediğini tartışınız.
Zihni geliştirmeye dayalı belli başlı etkinlikler şunlardır:
1. Söz varlığımızı genişletmek ve değişik anlatım yollarını tanımak gereklidir. Bu amaçla olabildiğince çok sözcük, deyim öğrenmek; söz sanatları gibi özel anlatım biçimlerini tanımak önemlidir.
2. Başlıca yazı türlerinin planlarını tanımak gerekir. Söz konusu yazıların giriş, geliştirme, sonuç bölümleri üzerinde yapacağımız çalışmalar bize daha sonraki okumalarda yazıların başında, sonunda nelerle karşılaşacağımız konusunda zihnimizi uyanık tutar.
3. Gezip görmek, gözlem yapmak; sinema ve tiyatroya gitmek, radyo dinlemek, televizyon izlemek; konferans, açıkoturum gibi konuşmaları dinleyip tartışmalara katılmak; kitap, dergi okumak bilgimizin görgümüzün artmasını ve zihnimizin gelişmesini sağlar.
Okuma ve anlamaya dayalı etkinliklerin başlıcaları ise şunlardır:
1. Kişinin bol bol okuyarak okuma alışkanlığı kazanması gereklidir. Dikkatli okumak, yani neden-sonuç ilgisini kurmaya çalışarak birtakım sorular sorarak dikkati uyanık tutmak yazıyı daha iyi anlamayı sağlar.
2. Yazıların özetini çıkarmak, anlama yeteneğini geliştirmek için iyi bir çalışmadır.
3. Okunan yazılar üzerinde tartışmak da iyi anlamaya yardımcı olabilecek bir yoldur.
alıntı