Azgelişmişliğin Ölçülmesi ve Uluslararası Karşılaştırma
Son güncelleme:
-
aöf uluslararası ilişkiler dersleri - iktisat dersi - iktisadi kalkınma ve büyüme - uluslararası gelişme farklılıklarıBir ülkenin gelişme sürecindeki yerini bilmesi, gerçek ekonomik durumun saptanması birçok yönden önemlidir. Gerek öbür ekonomilerle, özellikle gelişmiş ekonomilerle olan ilişkiler gerekse ülke insanının kendi ekonomisinin durumunu bilmesi bakımından, azgelişmişliğin ölçümü zorunludur. Toplum, gelişmiş ülkelerin neden ve ne yolla geliştiklerini bilmek, dolayısıyla ekonomik sorunlarına çözüm aramak durumundadır. Farkına varılmamış bir sorunun çözümü de mümkün değildir. Toplumun azgelişmişliğinin bilincine varıp bunu ortadan kaldırmaya karar vermesi, kalkınma yolunda atılmış en önemli adımdır. Bu nedenlerle azgelişmişliğin ölçülmesi kaçınılmazdır.
Azgelişmişliğin ölçülmesi için çok çeşitli ölçütler ve göstergeler geliştirilmiştir. Bunları yukarıda azgelişmişliğin tanımında kullandığımız üç yaklaşım çerçevesinde ele alabiliriz. Böylece konunun işlenmesinde bir tutarlılık sağlanmış ve tek bir yaklaşımın getireceği sakıncalar da giderilmiş olacaktır.
Bu arada kimi kavramların belirsizliği konusunda karşılaşılan sorunlar, ölçme işleminde de ortaya çıkacaktır. Ayrıca kullanılan istatistiksel verilerin yetersizliği, güvenilirlik derecesinin düşüklüğü ve farklılığı da dikkate alındığında azgelişmişliği ölçme görevinin ne denli güç olduğu anlaşılır.
Bu konuda son olarak azgelişmişliğin sayısal ve çoğu zaman ölçülebilen bir olgu olmadığı unutulmamalıdır. Bilindiği gibi azgelişmişlik, kantite olduğu kadar, hatta daha fazla kalite yönü de olan bir olgudur. Yapılacak analizlerin niteliği de buna uygun olmalıdır.
Uluslararası Gelişme Farklılıklarına Göre Azgelişmişliğin Ölçülmesi
Bu yaklaşımda önemli olan bir ülkenin ulaştığı mutlak gelişme düzeyi değil, uluslararası alanda elde ettiği sıradır. Bu durumda, dünyada her zaman gelişmişler ve azgelişmişler bulunacaktır. Bu arada azgelişmişliğin anlam ve kapsamı da sürekli değişecektir.
Azgelişmişliğin uluslararası sıralama yoluyla ölçülmesinde ne gibi bir ölçüt kullanılacağı önemlidir. Bu amaçla öyle bir ölçüt bulunmalıdır ki, bu toplumların ekonomik güçlerini ve bu güçleri oluşturan etmenleri de anlamlı bir biçimde gösterebilsin. Ülkelerin gelişme sıralamasındaki yerini saptamada kullanılan ölçütleri Parasal Ölçütler ve Parasal Olmayan Ölçütler olmak üzere iki grupta toplayabiliriz.
Azgelişmişliğin Ölçülmesinde Kullanılan Parasal Ölçütler
Her bir ülkenin gelişmişlik düzeyinin saptanmasında ve dolayısıyla ülkelerin gelişmişlik sıralamasındaki yerini belirlemede en çok kullanılan ölçüt, gayri safi milli hasıla değeridir. Bilindiği gibi gayri safi milli hasıla, bir ülkenin bir yıl içinde yeniden yarattığı değerlerin toplamıdır. Bu nedenle GSMH, ülkenin iktisadi gücünün iyi bir ölçüsüdür. Ne var ki, bu gücü oluşturan faktörleri ve ülke ekonomisinin uluslararası karşılaştırmalardaki gerçek yerini yansıtabilmesi açısından bazı kusurları da vardır. GSMH ölçüsünün bu amaçlarla kullanılmasında ihtiyatlı olunmalıdır. Bu kusurların belli başlılarını şöylece özetleyebiliriz:
Her ülke GSMH rakamlarını kendi para birimiyle hesaplar. Karşılaştırma yapabilmek için bunların ortak bir paydaya indirgenmesi gerekir. Bu da, bir kur sorunu yaratır. Nitekim resmi para kurları her zaman paraların gerçek değerini yansıtmaz. Bu durum, özellikle paralarının değerlerini belirli nedenlerle bilinçli olarak, gerçek değerinin üstünde ya da altında tutan azgelişmiş ülkeler için söz konusudur.
Başka bir farklılık, GSMH değerinin hesaplanışında kullanılan fiyat unsurunun içeriğinden gelir. Yaratılan mal ve hizmet miktarları aynı olan iki ülkede, mal ve faktör pazarlarının kendine özgü koşullarında oluşan fiyatlar epeyce farklı olabilir.
Bu da her iki ülke için aynı olması gereken ekonomik gücün, yapay bir biçimde farklı çıkmasına neden olur.
GSMH kavramı, tanımından anlaşıldığı gibi global bir büyüklüktür. Onu yaratan kaynak, ekonomik kesim ve verimlilik gibi nitelik ve yapısal farklılıkları yansıtmaz. Bu nedenlerle, GSMH rakamlarıyla uluslararası karşılaştırmalar yapılırken, ihtiyatlı davranmanın gerekliliği daha iyi anlaşılmış olmalıdır.
Son olarak GSMH rakamlarının hesaplanışında uygulanan yöntem, istatistiksel verilerin nitelik ve niceliği, tahminlerin sağlıklı olup olmaması da, karşılaştırmalarda dikkate alınması gereken noktalardır. Kimi ülkelerde hizmet kesimi hesaplamalarda dikkate alınmazken, kimi ülkelerde bu ekonomik kesimin GSMH içinde önemli bir payı vardır. Ayrıca, azgelişmiş ülkelerde tarımsal ürünlerin belirli bir kısmı piyasaya girmeden aile içinde tüketilir. Öte yandan üretim faaliyetinde büyük ölçüde aile bireylerinin işgücünden yararlanılması nedeniyle parasal bir harcama yapılmaz. Azgelişmiş ülkelerdeki aile ekonomisine özgü bu uygulamalar, ilgili büyüklüklerin GSMH hesaplamalarına sokulmasına olanak vermeyerek, bu ülkelerin milli gelir ya da milli hasılalarının olduğundan düşük görünmesine yol açar.
Tüm bu sakıncalarına rağmen GSMH büyüklüğü, uluslararası karşılaştırmalarda kullanılan en önemli ölçüdür. Karşılaştırma ölçüsü olarak gerek daha iyi bir ölçünün olmaması, gerekse GSMH rakamlarının hesaplama yöntemlerinin standartlaştırılması, iyileştirilmesi ve karşılaştırmalara olanak verecek bir biçimde düzeltilmesi sonucunda, GSMH ölçüsü uluslararası gelişmişlik karşılaştırmalarında giderek daha fazla kullanılmaktadır.
alıntı
Azgelişmişliğin Ölçülmesinde GSMH Kavramı