1. Ana Sayfa
  2. Azərbaycan
  3. Üz iflici

Üz iflici

Son güncelleme: 29.11.2011 14:03
Nerissa-Su Nerissa-Su foto
  • Üz iflici haqqında - Üz iflici Səbəbləri - Üz iflici Müalicəsi

    Bədəndəki əzələləri hərəkət etdirən sinirlər içində ən uzun sümük kanala sahib olan üz siniri (fasial sinir), ən tez iflic görülən sinirlərdən biridir. Bu iflicləri təxminən% 90 qədəri sinirin kanalının içindən keçdiyi qulaq sümüyü içindəki xəstəliklərə bağlı olaraq meydana gəlir. Üz felçlerinin ən sıx səbəbi ümumiyyətlə öz özünü məhdudlaşdıran bir xəstəlik olan Bell paralizisi olmaqla birlikdə, sümükdə təxribat edən iltihablar və ya orta qulaqdan mənşə alan şişlər kimi patoloji də iflicə səbəb ola biləcəyi ağılda tutulmalıdır. Bu bölgə xəstəliklərinin müalicəsinin qulaq burun boğaz həkimliyi sahəsinə girməsi səbəbiylə üz iflici diaqnozu qoyulan xəstələrdə mütləq KBB qiymətləndirilməsi edilməlidir.

    Beyindən üz siniri ilə üzün üst yarısına gələn sinir liflərinin bir qismi eyni üz yarısına gedərkən bir qisimi də çaprazlaşarak qarşı üz yarısına getməkdədir. Halbuki üzün alt yarısını işlədən bütün sinir lifləri çaprazlaşarak üzün qarşı yarısındakı əzələləri xəbərdar etməkdədir. Bu səbəblə beyində bir tərəfdə meydana gələn patoloji üzün qarşı tərəfində alt yarıdakı adaleler hadisədən təsirləndiyi halda, yüksək üz bölgəsi özü ilə eyni tərəfdəki möhkəm beyin tərəfindən də xəbərdarlıq etdiyi üçün təsir. Bu tip iflicləri "stansiyası tip üz iflici" olaraq, beyin sapı və daha alt bölgədəki patoloji bağlı yaranan iflicləri isə "periferik tip üz iflici" olaraq adlandırılır. Bu tapıntı ayırıcı tanıda əhəmiyyətli olmaqla birlikdə sinirin periferik tip patolojilerinde də yüksək üz yarısındakı xəbərdarlığın qorunduğu vəziyyətlərin ola biləcəyi unudulmamalıdır.

    Üz siniri beyindən çıxdıqdan sonra eşitmə və tarazlıq siniri ilə birlikdə seyr qulaq sümüyü içərisinə girər. Daxili qulaq kanalı deyilən bu bölgədəki patoloji üz iflicinə eşitmə və tarazlıq şikayətləri yoldaşlıq edə bilir.

    Üz siniri qulaq sümüyü içersindeki kanalda irəliləyərkən gözyaşı bezini xəbərdar edən, orta qulaqdakı üzəngi sümüyünün əzələsini xəbərdar edən və dilin 2 / 3 ön hissəsində dad duyğusunu edən, çənə altı tüpürcək bezlərini işlədən budaqlarını verir. Sinir qulaq sümüyündən çıxdıqdan sonra önə doğru uzanır və yanaq tüpürcək bəzi içindən keçərək üzdəki mimika əzələlərini xəbərdar edən budaqlara ayrılar.

    Üz felçlerinde gözyaşı ifrazatının, dildə dad duyğusunun və üzəngi adalesi funksiyasının olub olmaması xəstəliyin meydana gəldiyi bölgənin tayininde köməkçi tapıntılardır.

    Üz felzi nedenlari

    Üz iflici səbəbləri çox müxtəlif olmaqla birlikdə ən sıx görülənlər kəskin sürətli inkişaf edən və xroniki-yavaş irəliləyici olaraq iki qrupda toplana bilər.
     Kəskin sürətli inkişaf edən iflicləri:

    Sinir iltihabları
    Bell paralizisi
    Herpes Zoster
    Guillain-Barr sindromu
    Oto immün üz iflicləri
    Lyme xəstəliyi
    AIDS
    Kawasaki xəstəliyi
    Travma
    Qulaq sümüyü qırıqları
    Pressure travması
    Dəğum travması
    Orta qulaq iltihabları
    Kəskin bakteriel
    Xroniki bakteriel
    Xroniki orta qulaq iltihabında sümük içində sümüyü əridən toxuma (Kolesteatom) yaranması
    Sarkoidoz
    Nörolojik sinir sitemi xəstəlikləri

     Xroniki-yavaş irəliləyən iflicləri:

    Xəbis şişlər
    Yanaq tüpürcək bəzi (Parotis) şişləri
    Başqa yerlərdən sıçrayan (metastatik) şişlər
    Yaxşı xasiyyətli şişlər (glomus şişi, schwannoma)
    Xroniki orta qulaq iltihabları (Kolesteatom)

    Müalicə

    Üz felçlerinin müalicəsi səbəb olan faktora görə dəyişiklik göstərir. Müalicədəki məqsəd; normal üz görünüşünün, istəkli hərəkət əsnasında üz simetrisinin təmin edilməsi, romantik hərəkətlərin və ağız, burun və göz ətrafı əzələ funksiyalarının təmin edilməsidir.

    Bell paralizisi: Travma, şiş, infeksiya kimi aşkar bir səbəb müəyyən oluna bilməyən kəskin üz iflicləri Bell paralizisi olaraq adlandırılar. Səbəbi qəti olaraq bilinməməklə birlikdə viral iltihaba bağlı, immün bir mexanizmə bağlı olaraq meydana gəldiyi qəbul edilməkdədir. Öz özünü məhdudlaşdıran bir patologiya olan Bell paralizisi irəliləyici olmayıb ümumiyyətlə özbaşına düzelmektedir. Xəstələrin% 80-90 ında iflic tamamilə düzəlməkdə tam hərəkət itkisi meydana gəlməmiş xəstələrdə bu nisbət% 95-100 e çıxır. Ancaq iflicin tam olduğu və erkən dövrdə edilən testlərdə% 90 ın üzərində sinir lifi itkisi müəyyən olunan xəstələrdə tam yaxşılaşma nisbəti% 50 ye düşür.

    Bell paralizisinin müalicəsində iflicdən sonrakı ilk 4 gün ərzində müraciət edən xəstələrə, maneə meydana gətirəcək bir vəziyyət yoxsa damar yolu ilə uyğun dozada kortizon daha sonra ağız yolu ilə başlanan kortizon müalicəsinə 2-3 gündə bir yavaş-yavaş doza azaldılaraq orta hesabla 15 gün davam edilməkdədir. Kortizonun mədə bağırsaq sistemi üzərindəki yan təsirlərini önləmək məqsədiylə mədə qoruyucu müalicə verilməlidir. Faktorun virus olma ehtimalı səbəbi ilə müalicəyə ağız yolu ilə anti-virual dərman eklenmektedir. Üz siniri funksiyalarının olmadığı dövrdə üz əzələlərində incəlmə meydana gəlməsinin qarşısının alınması məqsədi ilə isti tətbiqi, masaj və üz məşqləri tətbiq olunur. Gözdə qurumağa bağlı yaranan keratit kimi fəsadların qarşısının alınması üçün qorunma tətbiq edilir.

    Kortizon istifadəsinin təhlükəli olduğu hallarda (idarə edilə bilməyən şəkər xəstəliyi, hamiləlik vs) kılcal damar dövranını artırmağa istiqamətli müalicə verilə bilər. Xəstənin təqibində üç həftə sonunda düzəlmə varsa dəstəkləyici müalicəyə davam edilməkdə klinika düzəlmə izlenmeyen xəstələrə elektriklə əzələ tabe oluram testi (EMG) edilməkdədir. EMG də yaxşılaşma tapıntıları olan xəstələrdə izleme davam edilməkdə, total xəbərdarlıq itkisi olub yaxşılaşma tapıntıları olmayan xəstələrdə Maqnetik rezonans tədqiqi aparılır. Bu tetkikte patoloji yeri müəyyən olunan xəstələrdə uyğun cərrahı texnikala sinirin kanal içində serbestleştirilmesine istiqamətli cərrahı tətbiq olunmaqdadır. İflic müddəti uzandıqca yaxşılaşma keyfiyyəti düşür. Cərrahi müdaxilənin ən qısa zamanda edilməsinin üz funksiyalarının ən ideal şəkildə təkrar qazanılmasında ən əhəmiyyətli faktor olduğu qəbul edilməkdədir. Bu səbəblə üz iflici olan xəstələrdə erkən dövrdə diaqnoz və uyğun müalicənin yaxşılaşmağa əhəmiyyətli təsiri vardır.

    Zədə: Üz iflici səbəbləri içində sıxlıq olaraq ikinci sıradadır. Qulaq sümüyü qırıqları, cərrahi zədə (cərrahi əsnasında qaçınılmaz olaraq ibarət olan zədələnmə), ya da istək xarici cərrahı zədə ola bilər.

    Qulaq sümüyü qırıqları: Travmadan dərhal sonra yaranan üz felçlerinde sinirdə kəsi və ya zədələnmə olduğu qəbul edilir. Bu halda mümkün olan ən qısa müddət içində əməliyyat edilməli və patoloji vəziyyətinə görə uyğun cərrahı texniki ilə sinirin təmiri aparılmalıdır. Travmadan bir müddət sonra başlayan iflicləri isə sinirin kanalı içində şişməsinə və ya qanamağa bağlı olaraq meydana gələ bilməkdədir. Bu vəziyyətdə müalicə Bell paralizisi kimidir. Müalicəyə cavab verməyən hallarda cərrahı rahatlaşdırmaq gündəmə gəlməkdədir.

    Kəskin və xroniki orta qulaq iltihabları: Kəskin orta qulaq iltihabı zamanı görülən üz felçlerinin müalicəsində damardan antibiotik başlanmalı və qulaq pərdəsinə dəlik açılaraq orta qulaqda yığılan iltihabın boşalması təmin edilməlidir. Əlavə olaraq kortizon müalicəsi tətbiq oluna bilər.

    Xroniki orta qulaq iltihabı ilə birlikdə görülən ifliclərə kolesteatom deyilən sümüyü əridərək böyüyən iltihab kütləsi etmək şansı çoxdur. İflic kolesteatomun sinir basis ya da regional inflamasyona bağlı olaraq ibarətdir. Bu hadisələrdə təcili cərrahı müdaxilə lazımlıdır.

    Herpes zoster otikus: (Ramsey hunt sindromu) Varisella Zoster virusuna bağlı olaraq meydana gələr. Ümumiyyətlə özü qulağa, saçlı dəridə, yüzdə və ya dodaqlarda uçuq bənzəri qabarcıqlı lezyonlar tapılar. Bell paralizisinden fərqi tapıntıların daha ciddi olması və ümumiyyətlə sinirdə tam pozulmağa səbəb olmasıdır. Xüsusilə mobil tip immün yetmezlikli kəslərdə daha çox görülər. Tam yaxşılaşma nisbəti aşağı olub% 10-22 arasında dəyərlər verilir. Müalicədə bu virusa xüsusi anti-virual dərman istifadə edilməlidir. Digər müalicə protokolu Bell paralizisindeki kimidir.

    Qulaq sümüyü xarici patoloji: Ümumiyyətlə zədə və ya yanaq tüpürcək bezindən (Parotis) mənşə alan şişlərə bağlı olaraq ibarətdir. Müalicədə səbəbə bağlı olaraq fərqli cərrahı metodlar istifadə.
#29.11.2011 14:03 0 0 0