parazitlərdən qorunmanın yolları - immunitet necə təmin edilər - aktiv immunitet nədir - passiv immunitet nədir
Parazitlər qarşı biri təbii immunitet və sonradan qazanılmış immunitet olmaq üzrə 2 cür müqavimət meydana gələr.
1-Təbii müqavimət: insan və bəzi heyvan növlərinin müxtəlif parazitlər qarşı müqaviməti vardır, nümunə, insan quş malaryasına müqavimətlidir. Bu tip dirençte evin, o parazit və ya onun məhsulları ilə əvvəldən təması olmaz.
Təbii müqavimətin rol oynayan faktorlar;
a) Bədəni örtən dəri və mukozalar: Parazit bədən içinə girməsinə mane ola biləcək quruluşa sahiptirler.Midedeki turşu ifrazatı bir çox parazit ölməsinə səbəb olacaq gücdədir və bu səbəblə xəstəlik yaranmasının qarşısını alır, məsələn, E histolytica'nın trofozoit şəkilləri mədə suyunda harabolur və xəstəlik meydana gəlməz. Ancaq bəzi qurdların buna qarşı müdafiə etməsi vardır və kist şəkilləri mədə suyundan təsirlənməz.
b) Qan və bədən mayelərinin parazit öldürücü təsiri: Qanda olan non-spesifik müdafiə maddələri və fagositler parazitləri tahribederek xəstəlik etmələrini maneələrlər.
c) Bədən istiliyi: Bəzi parazitlər müəyyən istilikdəki bədən ısılarında yaşaya bilərlər
d) Bəslənmə tərzi: Proteindən zəngin qidalarla beslenmelerde anticisim meydana gəlməsi asan olmaqda və adamın müqaviməti artır.
e) Hormonlar: Bəzi hormonların azlığı və ya çoxluğu yəni hormonal tarazlığın pozulması evin müqavimətinin qırmaqda və xəstəlikləri asanlaşdırır, nümunə, diabetes mellitus infeksiyalara qarşı müqavimət gücünü azaldır, bunun nəticəsində asanca infeksiya meydana gəlməkdə və ibarət olan infeksiya çox güc yaxşılaşa bilir. Ayrıca aclıq, həddindən artıq yorğunluq, başqa xəstəliklər və psixoloji səbəblər, təbii müqavimətin düşməsinə və qurdların asanca yerləşməsinə səbəb olar.
2-qazanılmış immunitet:
Evin daha əvvəl parazit özü və ya onun məhsulları ilə qarşılaşması nəticəsində ortaya çıxan bir dirençtir. Burada parazit qarşı antitellərin və mobil cavab meydana gələr.
Bu, 2 yolla olar:
A. Aktiv İmmunitet
Evin özünün meydana gətirdiyi bağışıklıktır. Bu cür immunitet yavaş yavaş meydana gəlməkdə və uzun müddət davam etmektedir.Geçirilen infeksiyalar və ya aşılamalarla əldə edilir. Parazitar yoluxucu aktiv immunitet 2 cür ibarətdir:
a) Reenfeksiyona qarşı immunitet; evin bir infeksiyası keçirdikdən sonra eyni növdəki parazit infeksiyasına qarşı dayanıklılığıdır. Nümunə, şərq çıbanı çıxaranlar xəstəlik yaxşılaşdıqdan sonra bir daha eyni xəstəliyə yakalanmazlar.
b) Süperenfeksiyona qarşı immunitet (premunisyon immuniteti); evin bədənində infeksiya davam etdiyi müddətcə eyni parazit növü ilə təkrar yoluxmuş olmamasıdır. Nümunə, insan qızdırma xəstəliyinə tutulduğunda, plasmodium bədəndə olduğu müddətcə bir başqa plasmodium ilə infeksiyaya müqavimətlidir.
B. Passiv İmmunitet
Başqa bir növ canlının bədənində meydana gəlmiş olan anticisimlərin xəstəyə və ya xəstələnməsi olabiləcək adama verilməsidir. Sürətlə meydana gələr, lakin 2-3 həftədə təsirsiz hala gəlir. Anadan fötusa plasenta yolu ilə və ya əmizdirmə zamanı südlə keçən anticisimlər körpəni bir müddət infeksiyalardan qoruyarlar.