stress nədir - stress testi - stress anında bədəndəki dəyişikliklər - gətirib çıxardığı narahatlıqlar
STRESS:
STRESS NƏDİR?
Stress, çox eşitdiyimiz, hər kəsin həyatı boyunca qarşılaşdığı bir vəziyyətdir. Adamın ətrafla uyğunlaşmasını pozar və tutumunu məcbur edər. Hər kəs streste olub olmadığını anlaya bilər. Stressi təyin lazım olsa, fərdin özünü narahat edən bir mühitdə orqanizmin verdiyi cavabdır. Bədən, stressli halda hər vəziyyətə eyni reaksiyanı vermir. Yəni gözəl bir hadisə ilə də qarşılaşsa, pis bir hadisə də qarşılaşsa hər iki vəziyyətə da adaptasiya (uyğunlaşma) göstərmək məcburiyyətindədir.
Stresssiz bir insan yoxdur. Çünki insanlar ətrafda baş verənlərə reaksiya verərlər. Əgər stress heç yoxsa adam reaksiya verə bilməz. Çünki enerjisi yoxdur. Bu da ölüm deməkdir. Buna görə stress həyatın bir parçası olaraq qəbul edilməkdədir. Bunun tam tərsi bir vəziyyətdə, yəni həddindən artıq streste də insan yaşaya bilməz. Çünki həddindən artıq bir şəkildə enerjisini sarfetmektedir. Buna görə olması lazım olan səviyyədə stress olmalıdır.
Stress zehinimizi və fiziki gücümüzü azalda bilər. Həyata mənfi istiqamətiylə baxar, pessimist bir ruh halı alırıq. Bu stresin mənfi tərəfidir. Müsbət stress isə, məqsədə çatarkən öz potansiyelimizi kifayət qədər istifadə və bu doyumu hiss etməmizi təmin edər. Buna görə özümüz üçün sıx və uzun olmamaq şərtiylə bir miqdar stressə ehtiyacımız vardır.
Stressli olub olmadığınızı anlamaq üçün bu suallara verdiyiniz cavabların çoxunun bəli olması lazımdır:
Davamlı yorğun bir haldemisiniz? Səhərlər yorğun bir halda mi kalkıyorsunuz?
Özünüzü əsəbi, narahat ya da çaxnaşma halında hiss edirsiniz?
Başqalarına qarşı dözüm gösteremiyor bilirsinizmi?
Bir mövzuya yoğunlaşmakta çətinlik mü çəkirsiniz?
Yuxu probleminiz varmı?
Ümumiyyətlə baş ağrısı çəkər bilərsinizmi?
Daha əvvəl etdiyiniz işlərdən zövq almırsınız?
Özünüzü əhəmiyyətli biri deyilmiş kimi görürsünüz?
Qəmgin və depresif bir halda bilərsinizmi?
Soyuq dəyməyə tez tutulur bilirsinizmi?
İstirahət etmək üçün herhanbi bir maddə kullanıyomusunuz? (Içki, siqaret, narkotik)
İştahınızda artma varmı?
Tez mu əsəbiləşirsiniz?
STRESS ANINDA BƏDƏNDƏKİ DƏYİŞİKLİKLƏR
Hal-hazırda stressin bir çox sağlamlıq probleminə gətirib çıxardığı bilinməkdədir. Stress anında beyindən bədənə döyüş ya da neçə mesajı gəlir. Bu sırada ürək daha çox enerji istehsal etmək üçün qidaları daha sürətli nasoslar və ürək daha sürətli atmağa başlar. Oksigen miqdarını artırmaq üçün tənəffüs sürəti artar və qan damarları genişlənər. Bir çox adamın fərqinə vardığı bir vəziyyət olan göz körpələrinin böyüməsi reallaşar. Dalaq daha çox qan çıxarar və qaraciyər doya daha çox qlükoza (şəkər) çıxarar. Həzm sürəti yavaşlar.Böylece enerji beyin və əzələlər tərəfindən istifadə edilər. Bu vəziyyət uzun düre davam etsə bədənə zərər verməkdədir.
STRESS NƏ KİMİ problemlərə səbəb olar?
Stress anında çox enerji istehlak edildiyində fərd özünü gücsüz, yorğun və narahatlıq içində hiss edər. Daha sonraları adam yuxu problemi çəkməyə başlar. Əsəbi və tez həyəcanlanan biri olar. Konsentrasiya itkisi yaşayır və diqqətini toplayamaz. Daha əvvəl etdiyi və asan olan işləri edərkən çətinlik çəkər. Yəni öz işini özü çətinləşdirər. İş performansı mənfi istiqamətdə təsirlənər və düşər. Maddə asılılığı görülər və içə bağlanmağa başlayır. Özünü rahat hiss edə bilməz. Çaxnaşma hücumlar ortaya çıxar.
Ayrıca ürək sürəti artar və atəş basması görülər. Vurman idi başlar. Baş ağrısı, nəfəs darlığı, həzmsizlik və udqunma çətinliyi ortaya çıxar. Ürək bulanması və iştah itkisi səbəbindən da kilo itkisi ortaya çıxar. Cinsi funksiyalarında dəyişiklik olar. Bədən müqaviməti düşər və tez-tez soyuq qəbulunluğuna tutular.
Bunların xaricində bədəndə duz tutulmağa başlanır. Beləcə təzyiq lazım yükseltiliyor. Təzyiqin artması ürəyin yorulmasına nedne olar. Bədən müqavimətini artırmaq üçün stress hormonu (kortizol) ifraz etməyə başlayır. Enerji təmin etmək üçün yağ harcandığından qandakı xolesterol və yağ miqdarı artmağa başlayır. Bu da ürək damar xəstəliklərinin meydana gəlməsinə zamin hazırlayar.
Stressli zaman uzandıqca əzələ və sümüklərdə itkin başlar. Şəkər xəstəliyi görülə bilər. Çünki stress hormonu qan şəkərinin balanssızdır pozmağa və pankreasa yük mindirmək başlar. Pankreas qan şəkərini sabitləyəcək hormonlar çıxardığını xarab olsa şəkər səviyyəsi də dəyişir.
Stresslə başa çıxma YOLLARI
Stresslə başa çıxa ən əhəmiyyətli yollarından biri zamanı ələ almaqdır. Yəni nizamlı bir şəkildə hər şeyə vaxt ayırmaq lazımdır. Yalnız dərs, iş və ya məcburi işlər deyil, bəslənmə, müxtəlif fəaliyyət, əyləncə, məşq kimi mövzulara da vaxt ayrılmalıdır. Fiziki bir fəaliyyətdə olmaq, məşq etmək, bədənin fizioloji şərtlərini nizama soxmaqdadır. Ürək daha rahat oksigen göndərər, fərdin gümrahlığı və gücü artar. Stress hormonlarından xilas olmaq asanlaşar. Bu məşqlərin yanında boşalma hərəkətləri edilməsi bədənin rahat bir şəkildə idarə edilməsini təmin edər. Bunun üçün bir mütəxəssisdən kömək almaq ən yaxşısıdır. Çünki edilməsi lazım olan məşq hərəkətlərini sizə yaxşı bir şəkildə aktaracaktır. Bunun xaricində bəslənməyə diqqət yetirilməlidir. Qəhvə, çay, kola gib içkilər stressi artırar. Bitki içkiləri, meyvə suları daha çox üstünlük verilməlidir. Həm enerji səviyyəsi həm də stressə qarşı meydana gələcək reaksiyalar düzəldilər.
Kəslərlə olan münasibətləri və sosial fəaliyyətləri inkişaf etdirmək də stressi azaltmanıza böyük qatqı təmin edəcək. Qarşıdakı adamla mübahisə məsuliyyəti ona yükləmək yerinə öz üstünə almaq daha müsbətdir. Fərqli bir şeylər sınamaq də adamı rahatlaşdıran aktivitelerdir. Məsələn imic yeniləyərək, konsertə gedərək, gediş edərək mühitin meydana gətirdiyi stressdən uzaqlaşmağa qatqı təmin edər.
Adamın özü və ya bir başqası haqqında davamlı mənfi düşünməsi vəziyyəti daha da pisləşdirər. Məsələn iş və ya məktəbdə aşağı bir performans göstərən bir adam, bundan sonrakı bütün hadisələrin də belə reallaşacağını düşünmək yerinə, daha yaxşı ola bilərəm deyə düşünməsi özünə müsbət olaraq əks olunacaq. Ayrıca bir problemi həll etmək üçün bəzi metodlardan faydalanılabilir. Bunun üçün; stress səbəb oldu, həll yolları nələrdir, problemi yalnız mən mi problem olaraq görürəm kimi suallarla problem idarə altına alına bilər.
Bir çox adam streste xilas olmaq üçün başqa yolları seçər. Bunlar qətiliklə faydasızdır. Maddə asılılığı, idarəsiz bir şəkildə alver etmə, həddindən artıq tepksi göstərmə, hər şeyi içinə atmaq, içinə qapanmaq, həddindən artıq yemək yemək streste təsirli olmayan üsullardır. Bunlar tam əksinə bədənin tarazlığını daha da pozmaqdadır.