Xoruldama Səbəbləri
Son güncelleme:
-
xoruldama nədir - xoruldama səbəbləri - horlamaya qarşı nələr edilər - xoruldama müalicəsi - xoruldama apnesi
İnsan əhalisinin% 45i zaman zaman,% 25'nin isə davamlı xor gördüyü təxmin edilməkdədir. Xoruldama başlıca səbəbləri bu şəkildə sıralana bilər:
1. Yaşlandıqca boğaz əzələləri zəifləyər. Zəifləyən boğaz əzələləri, ətrafdakı toxumaların sarkmasına və titrəşməsinə gətirib çıxarar. Yaşın irəliləməsiylə xoruldama görülmə sıxlığı artır. Bu səbəbdən yaş, bu mövzuda bir faktordur. Altmış yaşındakı kişilərin% 60ından; qadınların isə,% 40ında xoruldama görülməkdədir.
2. Həddindən artıq kilolu insanlarda boğaz toxumaları daha gücsüzdür və nəfəs alıb-vermə əsnasında titrəşmələri meyllidir. Buna, artan qarın içi yağ kütləsinin, aşağıdan ağciyərləri sıxışdırması və boyun toxumalarının qalınlaşması ilə hava çıxış yolunun daralması səbəb olmaqdadır. İnsanlar kilo aldıqlarında yağ toxumaları yalnız göbək ətrafı, bel kimi görünən bölgələrə yığılmaz. Üst tənəffüs yollarında, boğaz və ətrafında də yığılan bu yağ toxumaları, hava yollarını azaldar.
3. Alçaq, qalın və yumşaq damaq, böyük badamcıqlar və ya linfa bezləri (burnun arxası ilə boğaz arasındakı süngerimsi toxuma) hava yolumuzu daralda.
4. Normaldan daha uzun bir kiçik dil (uvula) hava axını keçişini azalda biləcəyini, nəfəs alıb vermə əsnasında titrəşmələrin artmasına yol aça bilər.
5. Yaradılışları gərəyi burnumuz hava almaq, ağzımız isə havanı vermək üçün istifadə edilməsi lazım olan orqanlardır. Çünki alınan havanın içindəki tozların süzülməsi, isidilməsi və nəmləndirilməsi üçün burun çox uyğun bir anatomiyaya sahib qılınmışdır. Ağzımız isə bu xüsusiyyətdə deyil. Onun üçün xüsusilə soyuq havalarda xəstə olmamaq üçün havanı burundan alıb, ağızdan verməyə diqqət etməliyik. Ancaq allergiyaya səbəb olduğu burun tıkanıklıklar, burundakı hava axınını maneə törədə bilər. Bu vəziyyət bizi, daha zəif əzələlərin yerləşdirildiyi ağızımızdan nəfəs almağa məcbur edər. Bu vəziyyət də xoruldama başqa bir səbəbi ola biləcəyi kimi, ağızdan nəfəs sahələr, mikrobların birbaşa ağciyərə keçməsiylə daha asan tənəffüs yolu infeksiyalarına tutularlar.
6. Spirt və sakitləşdirici bənzəri bəzi maddələr, mərkəzi sinir sisteminə təsir edərək, boğaz əzələləri də daxil olmaq üzrə əzələlərin həddindən artıq boşalmasına gətirib çıxarar.
7. Kürək üstü uyunduğunda, dil geriyə doğru boğazın içinə sürüşərək hava yolunu daraldar və hava axınını qismən mane olar.
Xoruldama nə vaxt ciddi bir problemin işarəçisidir
Xoruldama, 'Apne' narahatlığının bir əlaməti ola bilər. Apne, yuxu əsnasında gurultulu horlamayla birlikdə hərdənbir nəfəs almanın dayanması və gecə tez-tez oyanma şəklində ifadə edilər verən bir narahatlıqdır. Yoldaşınızın və ya ailənizdən birinin sizi yuxu əsnasında gözlemlemesini təmin edərək, bəhs edilən xəstəlik əlamətlərini idarə edə bilərsiniz. Nəfəs almada 10 saniyə və ya daha çox davam edən və apne keşiyi olaraq adlandırılan bu parçalar, damaq, kiçik dil, dil və linfa bezlerindeki əzələlərin yuxu əsnasında boşalması nəticəsi ortaya çıxar. Bu vəziyyət, normal xoruldama əsnasındakı prosesin eynisidir, lakin apnede hava yolu az haradasa bağlanacaq şəkildə daralar. Nəticədə, qandakı oksigen miqdarının azalmasına, karbondioksid miqdarının artmasına səbəb olunur. Bu vəziyyət gecə boyunca bir neçə dəfə tekrarladığında, nizamlı yuxu qeyri-mümkün hala gələ bilər. Beləcə şiddətli yorğunluq və həyat keyfiyyətində eniş meydana gələ bilər. Əhəmiyyətli pozuqluqların ortaya çıxdığı xəstələrdə bir saatda hər biri təxminən 20-30 sn. davam edən 15 qədər apne keşiyi keçirmə söz mövzusudur. Beynin arxa bölgəsinə yerləşdirilmiş tənəffüs mərkəzləri, artan karbondioksid miqdarını salmaq üzrə, sistemə siqnal göndərərək, insanı dərhal oyandırar. Şüurumuz taalluk etmədən mükəmməl şəkildə işlədilən bu refleks, söz mövzusu narahatlıqdan yarana biləcək mənfi halların aradan qaldırılması üçün həyati bir sığortanın.
Yuxu apnesi, ağız və burun səviyyəsində hava axınının kəsilməsi (obstüriktif apne), həm hava axınının həm də tənəffüs hərəkətlərinin kəsilməsi (stansiya apne) və ya bunların hər ikisinin birlikdə olması (miks apne) kimi bir neçə şəkildə görülə bilər. Ayrıca çox yorğun olmaq da, xoruldama və apneyi artırar.
Apne, adamı kafi oksigen səviyyəsindən məhrum buraxıb ürəyin normaldan daha çətin işləməsinə səbəb ola biləcəyindən, yetkinlərdə ürək çatmazlığı kimi ciddi sağlamlıq problemləri riskini də artırar.
Apne diaqnozu necə qoyular?
Apne riski daşıyanlar ümumiyyətlə həddindən artıq kilolu və qısa boyunludur; bu kəslərin altçenesi bir az geridədir. Apne diaqnozunu qoymaq üçün, başda burun olmaq üzrə bütün tənəffüs yollarındakı tıkanıklar çox yaxşı qiymətləndirilməlidir. Gecə yuxu bölünməsi, narahat uyğunlaşmaya, gündüzləri həddindən artıq yuxulu olma, yatarkən gurultulu xoruldama, nəfəs almada uzun dayanmalar, səhərlər yorğun bir şəkildə və ya baş ağrıları ilə oyanma, apne narahatlığının olduğunu dəstəkləyən işaretlerdir. Laboratoriyada qandakı oksigen miqdarı, nəbz sürəti, göz hərəkətləri, çənə səsi, ağız boyunca olan hava axını, sinə qəfəsinin hərəkəti və ürək ritimleri təyin olunaraq diaqnoz kesinleştirilir.
Xoruldama və apne müalicəsi
Bəzi horlamaların səbəbi, həyat tərzinə bağlı vərdişlər olduğundan, bunlar buraxıla, dəyişdirilə və ya ən aza indirilebilirse xoruldama dayandırıla bilər. Çox kilolarından xilas xəstələrin% 80-xoruldama əhəmiyyətli dərəcədə azaldığı və ya tamamilə ortadan qalxdığı görülmüşdür. Zayıflamayla boğaz toxumasındakı yağlar da azalacağından adamın ümumi sağlamlıq vəziyyətində də yaxşılaşma görüləcək. Ayrıca nizamlı məşqlər, əzələ gücünün inkişafına kömək edərək xoruldama azalmasına səbəb ola bilər.
Bəzi xəstələrdə xoruldama və tənəffüs dayanması, yalnız arxa üstə yatarkən ortaya çıxmaqdadır. Köklük olmadığı halda xoruldama varsa, buna qarşı bir tədbir olaraq, kürək üstü yatmaq yerinə yan tərəf üzərinə yatılmalıdır. Ən uyğun uyğunlaşmaya mövqeyi, sağ tərəf üzərinə yatmağı, ayrıca bu yatış şəkli sünnədir (baxın: Sızıntı, Aprel 2006). Hündür bir yastıqda yatmaq da xoruldama azalmasına səbəb ola bilər. Ayrıca oturmadan əvvəlki üç saat içərisində sakitləşdirici dərmanları və yuxu həblərini almamaq və ağır yemək yeməmək lazımdır.
Bu tədbirlərlə xoruldama giderilemediği təqdirdə bir qulaq-burun-boğaz həkiminə müraciət edilərək dərman və ya cərrahi müalicənin keçilə bilər. Burunda tıxanıqlığa gətirib çıxaran allergiyalar varsa nəfəs almağı asanlaşdıran dərmanlarla tövsiyə edilər. Əgər burundakı tıkanıklık bir neçə gün içərisində düzelmezse, fərqli müalicə şəkilləri düşünülməli, dərmanlarla uzun müddət istifadə edilməməlidir. Apneye dərman müalicələri nəticə etməsə, yuxu əsnasında oksigen maskası ilişməsi lazım ola bilər. Ən son çarə olaraq cərrahi müdaxilə ilə tıxanıqlığa səbəb olan burun problemləri, damaq və ya kiçik dildəki sallanmalar ilə çənə quruluşundakı şəkil pozuqluqları əməliyyatla düzəldilə bilər.
Ətrafımızdakı həssas insanların və ya ailə içində, yoldaşlar də daxil olmaq üzrə, insanların horlamadan narahat olmamaları üçün lazımlı nə varsa etmək, onların hüququna hörmət baxımından əhəmiyyətlidir. Digər tərəfdən də xoruldama problemi olan insanlarla yaşamaq vəziyyətində olan insanlar, bu vəziyyətə qısa davamlı də olsa xoşgörüş ilə yanaşmalı və horlayan insanları alçaldıcı bir rəftar sergilememeli, lazımlı tədbir və müalicələr mövzusunda onlara yol göstərməlidir. Xüsusilə yoldaşlar arasında bu problem böyümədən müalicə yolları axtarılmalıdır.