bitkilerin destek yapıları - bitkiler nasıl hareket eder - bitki hücreleri - bitkilerin hareket özellikleri...Bitkilerde desteklik ve hareketin sağlanması için çeşitli yapılar gelişmiştir.
...Bu yapılar sayesinde ,bitkinin dik durması ve sahip olduğu şekli koruması sağlanır.
...Gelişmiş yapılı bitkilerde yer değiştirme şeklinde bir aktif hareket yoktur.
A.)Bitkilerde Destek Yapıları:
...Bütün bitki hücrelerinde bulunan selüloz çeper ile bir çok dokuda hücredeki suyun oluşturduğu turgor basıncı otsu bitkilerde destekliğin sağlanmasında yeterli olur.
...Yüksek yapılı bitkilerin yeni büyüyen genç dokularında da bu iki özellik destekliğin sağlanmasında yeterli olur.
...Ancak yaşlı dokularda özel destek yapıları gelişmiştir.
...Bunlar pek doku(kollenkima) ve sert doku(sklerenkima) olarak çeşitleri bulunan destek dokusundan oluşur.
...Pek doku canlı hücrelerden meydana gelir.Hücre çeperinin bazı bölgelerinde kalınlaşmalar vardır.Bu şekilde desteklik sağlanır.
...Bu kalınlaşmalar hücre çeperinde selüloz ve pektin maddelerinin birikmesinden kaynaklanır.
...Kollenkima , çiçek,yaprak sapı ve otsu bitkilerde gövde gibi kısımlarda bulunur.
...Sert doku ise ölü hücrelerden meydana gelir.Bu hücrelerin çeperlerindeki kalınlaşmalara lignin maddesinin birikmesi neden olur.
...Ayva,armut ve fındık kabuğunda bulunan taş hücreleri ile keten bitkisinde bulunan lifler sert doku çeşitleridir.
...Bitkilerde madde taşınmasından sorumlu olan odun ve soymuk boruları da destekliğin sağlanmasında etkilidir.
...Özellikle odun borularında çeper kalınlaşması daha fazladır.
B.)Bitkilerde Hareket:
...Bitkilerde hayvanlardaki gibi hareket edilmesini sağlayan kas ve kemik gibi yapılar yoktur.
...Bu nedenle hayvanların yaptığı gibi aktif olarak yer değiştirme hareketi yapamazlar.
...Ancak bir uyarıya bağlı olarak bazı durum değiştirme hareketlerini yapabilirler.
...Bitkiler uyarının yönüne bağlı olarak yönelim(tropizma) ve uyarının yönüne bağlı olmayan ırganım(nasti) hareketlerini yapabilirler.
1.)Tropizma(Yönelim)Hareketleri:
...Bir uyarının yönüne bağlı olarak ortaya çıkan durum değiştirme hareketleridir.
...Uyarının çeşidine bağlı olarak bitkilerde farklı tropizma hareketleri vardır.
a.)Fototropizma:
...Işık uyaranına bağlı olarak gerçekleşen yönelim hareketlerine denir.
...Bu hareketin gerçekleşmesinde gövde ucundan(koleoptilden) salgılanan oksin hormonu etkili olur.
...Bitkiler fotosentezle besin ürettikleri için ışığa yönelim hareketi gerçekleştirir.
...Oksin hormonu ışık vurmayan tarafta daha çok üretilir.
...Bu durum ışık almayan kısım ,ışık alan kısma oranla daha hızlı mitoz geçirir ve büyür.
...Böylece bitkinin ışığa yönelmesi sağlanmış olur.
...Cam bir deney kabında yetiştirilen bitkide gövde her zaman güneşe doğru büyürken (pozitif fototropizma),kökler ışığın zıt yönüne doğru (negatif fototropizma) büyür.
...Işığa yönelme bitkinin besin üretme oranını artırır.
b.)Geotropizma:
...Yerçekiminin etkisiyle oluşan yönelim hareketidir.
...Bitkinin köklerinde pozitif geotropizma gövdesinde ise negatif geotropizma hareketi görülür.
...Kök ve gövde yerçekimine karşı farklı yönelimler gösterirler.
c.)Hidrotropizma:
...Bitki köklerinin su uyaranına bağlı olarak gerçekleştirdikleri yönelim hareketidir.
...Su, yerçekiminden farklı bir yönde olsa bile kökler yerçekimi yerine suya yönebilirler.
d.)Kemotropizma:
...Bitki kökleri,toprakta bulunan yararlı organik veya inorganik maddelere doğru büyür.(pozitif kemotropizma).
...Toprağa aşırı tuz veya gübre ilave edilmesi durumunda ise zıt tarafa doğru (negatif kemotropizma) büyüme gerçekleştirilir.
e.)Travmatropizma:
...Bitkilerin herhangi bir nedenle yaralanmaya karşı gösterdikleri yönelim hareketidir.
...Örneğin; kök yaralanırsa yaralanan bölgeden bir hormon salgılanır ve bu hormonun etkisiyle kök yaralanan kısmın ters tarafına doğru büyür.
...Yaralanan bölge yıkandığında hormon kaybolacağı için tropizma hareketi görülmez.
f.)Haptotropizma:
...Dokunmaya bağlı olarak gerçekleşen yönelim hareketidir.
...Sarmaşık ve asma gibi bitkilerin bir desteğe sarılmaları bu şekilde gerçekleşen hareketlerdir.
...Sarılıcı bitkiler özel emeçleriyle diğer bitkilere tutunurlar.
Ör: Bazı bitkilerin erkek organlarına dokunulunca dişi organın üzerine doğru kıvrılması.
2.)Nasti (Irganım) Hareketleri:
...Bitkilerde uyaranın yönüne bağlı olmadan gerçekleşen irkilme hareketidir.
...Bu nedenle pozitif veya negatif taksi hareketleri yoktur.
...Genellikle turgor basıncındaki değişmelerle oluşturulurlar.
a.)Fotonasti:
...Işık etkisiyle görülen durum değiştirme hareketleridir.
...Akşam sefası bitkisinde çiçekler karanlıkta ve az ışıkta açılırken aydınlıkta ve çok ışıkta kapanırlar.
...Fasulye yaprakları gündüz kalkık,gece ise eğik durumdadır.
b.)Termonasti:
...Sıcaklığın etkisiyle görülen durum değiştirme hareketleridir.
...Lale bitkisinde çiçeklerin 5-10 derece sıcaklıkta kapanıp 15-20 derece sıcaklıkta açılması gibi.
...Lale çiçekleri sıcaklığa bağlı olarak açılıp kapanma şeklinde nasti hareketi yaparlar.
c.)Sismonasti:
...Sarsıntı etkisiyle görülen durum değiştirme hareketleridir.
...Küstüm otunun sarsıntıya bağlı olarak yapraklarını kapatması bu şekilde gerçekleşir.
...Yaprakların kapanmasına neden olan uyarının yönü önemsizdir.
...Bu nedenle pozitif veya negatif sismonasti hareketlerinden söz edilemez.
...Yaprakların kapanması turgor basıncındaki değişmelerle sağlanır.