Çayın Önemli Hastalıkları - 3
Son güncelleme:
-
11.3.3. İnce Dal (veya Sürgün) Öldüren Hastalıklar / Yavaş yavaş Öldüren Hastalık Bilimsel Adı : Asya’da çay üzerinde ki ince dalların ölümüne Aglaospora aculeata, Botryodiplodia theobromae, Corticium salmonicolor, Hypoxylonserpens, Macrophoma theicola, Nectria spp., and Phomopsis (=Leptothyrium) theae’i kapsayan bir çok mantar türü neden olur. Gri ve kahverengi yanıklıklara neden olan mantarlar bile yaralardan girerlerse ince dal ve sürgünleri öldürme eğilimindedir. Bu mantar türlerinin bir kaçı aynı zaman aralığında mevcut olabilir.
Önemi
Bu, verimi azaltma ve hatta ocakları öldürme eğilimde olan en önemli hastalık gruplarından biridir. Maalesef, ince dal (sürgün) öldüren hastalığı Viet Nam’da yeterince bilinmemektedir.
Bu hastalıklar çiftçilerin araştırma yapmaları için iyi birer konudur. En erken oluşumundan itibaren hastalığın yaşam döngüsü gözlemlemeye başlanmalıdır. Hastalık yaşam döngüsü içerisindeki hangi dönemdeyken çiftçiler hastalığı kontrol etmelidir? Budamadan sonra dezenfektan kullanmak etkilimidir (kârlı mıdır) ?
Zamana bağlı semptomlar
İlk semptomlar olgun yapraklarda görülen renk değişimleridir (koyu yeşile dönme ve yumuşama). Ardından bu yapraklar kahverengine döner, tamamen kurur ve ölür. Hastalık sürgünlere yayıldığında kuruma ve ölüm meydana getirir. İnce dal ve ana dalların kahve rengimsi odunsu bölümleri içine yayılan bu hastalık, tomurcuk çürüklüğü hastalığına benze mez. Belirli bir süre sonra tüm dal yukarıdan aşağıya doğru ölür.
Kuruyan dallarda sık sık “pamukçuklar” (kanserler) oluşur ki bunlar, kalın bir doku olarak kabuk çevresini saran yüzeysel yavaş yayılan yaralardır. Veya kabukların üzerinde görülen ölü dokular (yamalar) dır. Hasta dallar üzerinde gelişen küçük yumuşak dokular, bir tür şapkalı mantardır. Tüm ocağı öldürebilirler ancak, yeni gelişen zayıf ince sürgünlerle ölmek üzere olan bazı dallarda daha yaygındırlar. Kök çürüklüğü semptomları (bu bölümün sonunda tartışılan) ile bu hastalığa ait son semptom aşamasını (ölü yaprak ve dallar) birbiri ile karıştırmak kolaydır.
Yaşam Döngüsü
Mantar sporları (tohumları) ,ölü dallar üzerinde gelişen küçük yastıklara benzeyen şapkalı mantarlarda üretilir. Bu küçük yastıklar, tarlada bırakılmış budanmış dallar üzerinde birkaç hafta yaşaya bilir. Sporlar, rüzgar veya yağmurla sıçrayarak diğer çay ocaklarının üzerine taşınır. Genellikle sporlar kolaylıkla filizlenip sürgünlerin içerisine girebilecekleri bir yara üzerine yerleşemezlerse ölürler. Yara bulunmadığı durumda bazı mantar sporları, yaprak ve yeşil kabuklardan geçerek genç sürgünleri istila edebilirler. Mantarlar sürgün içerisine girdiğinde gelişir ve yayılırlar. Neticede mantarlar, yeni sürgünün dış yüzeyindeki yastıkçıklar da sporlarını üretirler.
Hastalığı şiddetlendiren koşullar
1- Özellikle diğer besinlerle dengelenmemişse, yüksek dozda azot
2- Çoğunlukla (ilk enfeksiyonun erken oluştuğu) Ocak ve Şubat aylarında oluşan hasarlar
3 -Hastalık hakkındaki bilginin yetersizliği
Doğal düşmanları
Bitkideki yaralar yoluyla etkili olan bu tür hastalıkların kontrolü için, Avrupa’da
Trichoderma horzianum ve Trichoderma polysporum gibi yararlı iki mantar türü karışımı ticari olarak satılmaktadır. Üreticileri / Dağıtıcıları :
1- Bio-Innovation AB, Bredholmen, Box 56, S-545 02, ALGARAS, İsveç
2- Henry Doubleday Research Association Sales ltd., Ryton on Dunsmore, Coventry, CV8 3LG, İngiltere
Yönetim Uygulamaları : Koruma ve Kontrol
Budama yapılacağı zaman hastalığın yayılmamasına dikkat edilmelidir. İnce dal
öldüren hastalığı olan bir ocak budandıktan sonra, budanan dallar tarlada bırakılmak yerine yakılmalıdır. Mümkünse sağlık bir ocak budanmadan önce, kesici aletler bir dezenfektan ile temizlenmelidir. Ucuz ve bulunması kolay olan; kaynar su, kireç veya iyot solüsyonundan herhangi bir kullanılabilir.
Bir çok ülkede, budama yoluyla oluşan yaralara, hasatlıktan korumak için kimyasal fungusitler sürülür. Ayrıca yaralar üzerine sürülebilen biyolojik fungusitler (antagonistleri içeren) de vardır. Çiftçiler, Viet Nam’da hangi fungusit türünün yararlı olup olmayacağına karar vermek için denemeler yapmalıdır.
Aşırı dozda azottan kaçınılmalı ve budamadan sonra bitkideki yaraların hızlıca iyileş mesine yardımcı olmak için iyi bir bakım sağlanmalıdır. İnce dal öldüren hastalığının mevcudiyeti durumunda, enfekte olmuş dallar budanır ve yakılır.
11.3.4. Bakteriyel Sürgün Yanıklığı
Bilimsel adı : Pseudomonas syringae pv. Theae (Pseudomonadaceae ailesinden bir bakteridir). Bu bakteri su içerinde yüzebilmek için kullandığı birkaç uzun mikroskobik kuyruğa sahiptir.
Önemi : Bu hasatlık, ince dal öldüren hastalığına çok benzeyen semptomlara neden olur. Bu nedenle bazı çiftçiler, bakteriyel yanıklık yerine ince dal öldüren hastalığına maruz kaldıklarını söyleyebilirler.
Erkenci semptomlarını tanımlamak
Tanımlanan en erkenci semptom, sürgünler üzerindeki pamukçuklardır. Pamukçuk, kabuğu kalın bir doku yoluyla saran yüzeysel, yavaş yayılan bir yaralardır. Ancak, Pseudomonas’ın öldürdüğü sürgünler üzerinde pamukçuklar üretmez. Ayrıca, ince dal öldüren hastalığının da pamukçuklara neden olduğu unutulmamalıdır.
Zamana bağlı semptomlar
Hastalık genellikle çay ocaklarının dinlendiği (uyuduğu) son bahar ve kış süresince oluşur. Bazı sürgünler üzerindeki birkaç tomurcuğu hastalık tamamen öldürür ki bunlar, kahverengi ve yumuşaktır. Genellikle sürgünler üzerinde görülen soluk kırmızı-kahverengi alanlar ya uyuyan bir tomurcuğa yakın yada sürgünün içerisine girmiş bakterinin neden olduğu küçük bir yaranın çevresidir. Soluk kahverengilik sürgünler üzerinde aşağıya ve yanla ra, yukarı yönde olandan daha az yayılır. Enfekte olan alanlar sağlıklı kabuğun etrafını zamanla, koyu kahverengi bir renkte içe doğru batmış ve nemli görünümde sarar. Enfekte olan alan “sürgün boğazını” saracak büyüklüğe ulaştığında üstteki yapraklarda kıvrılma ve kararma başlar, önce parlak yeşil renge ardında sarıya dönerler. Birkaç hafta içinde üstlerin deki pamukçuklar, sürgün veya dalları öldürmüş olurlar.
Bu bakteri bazen genç ve körpe yapraklar üzerinde de enfeksiyona neden olur. Bu enfeksiyonlar yaprakların dış tarafında küçük ıslak benekler olarak görülmeye başlar. Olgun yapraklar, yuvarlak veya dikdörtgenimsi benekler ile enfekte olduğunda kahverengileşirler ve kururlar neticede, delil deşil veya yırtık bir yaprak görünümünü alarak dökülürler.
Yaşam döngüsü
Bakteri ; yabancı otlar, odunsu bitkiler ve hasta çay bitkilerinin yaprak ve tomurcuklarındaki pamukçuklarda yaşar. Enfekte olan sürgünlerde bakteri, sürgün yüzeyine yoğun, yapışkan bir sıvı olarak sızar. Bu sıvı, sürgünler komşu ocaklara temas ettiğinde veya esintili yağışlar yoluyla diğer ocaklara yayılır. Yeni ocaklar üzerinde bakteri, tomurcukların tabanındaki doğal açıklıklarda veya yaralarda birikir. Bakteri sürgünlerin içerisine girdiğinde, köklerden yapraklara su taşımak için bitkinin kullandığı kanallar (ksilem) içinde yeniden ürer. Bakteri ile tıkanan bu kanallar, sürgünler içinde kahverengi çizgilerin oluşmasına neden olur. Yapraklara, tıkanan kanallardan su ulaşmaz ve neticede ölürler. Bakteri üremeyi sürdürdüğün de basınç artar ve yoğun bir sıvı olarak sürgün yüzeyine sızar.
Hastalığı şiddetlendiren koşullar
1- Soğuk ve nemli ilkbahar
2- Çok rüzgarlı periyotlar. Bakteri esen rüzgarlarla bir çok ocaktan diğerine taşınır ve bakterilerin girebileceği küçük yaralara ulaşır.
Doğal düşmanları
Hastalığa neden olan Pseudomonas türlerinin gelişimini engellemek için ocaklar üzerine yaralı bakterilerden Pseudomonas fluorescens püskürtülebilir. Bu, “BlightBan A506” adında ticari bir ürün olarak mevcuttur. İmalatçısı / Dağıtıcısı : Plant Health Technologies, 926 East Santa Ana, Fresno, California 93704 U.S.A
Yönetim Uygulamaları : Koruma ve Kontrol
Nemi düşürmek ve yayılmayı azaltmak için dikim alanlarında gerekli yoğunlukta boş alanlar olmalıdır. Pamukçukla enfekte olan sürgün ve dallar, aşağıdan budanır ve yakılır. Gerekli görülmesi halinde karşı etkili bir bakteriyel ürün püskürtülür (bir çok fungusit, Pseudomonas’a karşı etkili değildir).
https://www.main-board.com/bitkiler/768137-cayin-onemli-hastaliklari-1-a.html#post5106355
https://www.main-board.com/bitkiler/768138-cayin-onemli-hastaliklari-2-a.html#post5106356
https://www.main-board.com/bitkiler/768140-cayin-onemli-hastaliklari-4-a.html#post5106358
https://www.main-board.com/bitkiler/768141-cayin-onemli-hastaliklari-5-a.html#post5106359