1. Ana Sayfa
  2. Azərbaycan
  3. Yuxusuzluq Deyib Geçmeyin

Yuxusuzluq Deyib Geçmeyin

Son güncelleme: 29.09.2011 15:23
Nerissa-Su Nerissa-Su foto
  • Yuxusuzluq Problemləri - Yuxusuzluq Nedir - Yuxusuzluq haqqında

    Çağımızın əhəmiyyətli narahatlıqlarından biri olaraq qəbul edilən yuxusuzluq (insomnia); yuxuya getmə və / və ya davam etdirmək çətinliyi yakınmalarına əlavə olaraq ertəsi səhər istirahət etmiş olaraq oyana bilməməyi şəklində tanımlanabilmektedir.


    Epidemiyolojik işlər yuxusuzluq şikayətlərinin cəmiyyətdə olduqca məşhur olaraq qarşılaşılan bir sağlamlıq problemi olduğunu göstərməkdədir. Bəzi işlər, yetkinlərin son 1 illik dövr içində% 50 ye yaxınının yuxuya getmə və ya sürdürmeyle əlaqədar çətinlik yaşadığını, cəmiyyətin% 15 inin isə 1 aydan daha uzun sürən yuxu nizamsızlığı olaraq təyin oluna biləcək "xroniki insomnia" yakınmasının olduğunu göstərir. Yuxusuzluq şikayətlənmələri qadınlarda kişilərə görə daha sıx görülməkdədir. İrəliləyən yaşla birlikdə yuxusuzluq şikayətlərinin yaygınlığında da bir artım ortaya çıxmaqdadır.


    Bir fərdin xoşbəxt və sağlam bir həyat davam etdirə bilməsi üçün kafi müddətdə və keyfiyyətdə yuxu nizamı olması lazımdır. Yuxu ehtiyacı fərdə görə değişebilmektedir. İdeal yuxu ehtiyacımızı sadə olaraq səhər özümüzü istirahət etmiş hiss etməmizi və gün line performansımızda anlaya bilərik. Əgər nə qədər yatsa yatın sabahısı gün özünüzü istirahət etmiş hiss etmirsinizsə, yuxu pozuqluqları baxımından həm ruhi həm də fiziki olaraq bir qiymətləndirməyə ehtiyacınız var deməkdir.


    Klinika olaraq, gecə ara ara uyanmalar, oyandıqdan sonra təkrar yuxuya getmədə çətinlik, səhərlər erkəndən oyanma kimi əlamətlər varsa bu vəziyyət, adamın gündəlik həyatlarında və ümumi sağlamlıq əhəmiyyətli problemlərə gətirib çıxarmaqda, bu fərdlərdə gündüzləri yorğunluq hissi, yuxu halı, enerji azalması, istəksizlik, konsentrasiya çətinliyi, gündəlik iş məhsuldarlığını azalma, unutqanlıq, dalğınlıq diqqətsizlik kimi bir çox əlamət görülə bilməkdədir.


    Yuxu problemlərinin fiziki və ya ruhi bir çox səbəbi ola bilər. Ürək çatmazlığı, xroniki ağrı, astma, prostat şikayətlənmələri, yuxuda nəfəs dayanması sindromu, narahat qıçlar sindromu, menopoz, xəstələrin istifadə etməkdə olduğu müxtəlif ilaçlarlnda yuxu-oyanıqlıq dövrünü də mənfi təsirlərlər. Bu səbəblə yuxu şikayətlərinin ümumi fiziki sağlamlıq vəziyyətləri də soruşturulmalıdır. Yuxusuzluq şikayətlənmələrini sıxlıqla psixiatrik bir pozuqluğun əlaməti olaraq da görə bilməkdəyik. Araşdırmalar xroniki insomnia səbəbiylə həkimə müraciət edən xəstələrin% 35 inde bir psixiatrik pozuqluğun olduğunu göstərir. Depressiya, məşhur anksiyete pozuqluqları, mane, çaxnaşma pozuqluq, spirt və ya maddə asılılığı, şizofreniya kimi psixiatrik pozuqluqlarda xəstələr həkimə birbaşa yuxusuzluq şikayəti ilə başvurabilmektedirler. Sıxlıqla depressiya xəstələrində səhər erkən oyanma, ya da yatmaqda çətinlik çəkmə kimi yuxu problemləri ilə birlikdə görülür. Bu xəstələrin təxminən% 30 unda yuxu problemləri (yuxusuzluq, həddindən artıq yuxu halı və ya yuxu ilə əlaqədar pozuqluqlar) ilk şikayətlənmələrə olaraq olaraq ortaya çıxar. Manik xəstələr də olduqca az uyumalarına baxmayaraq yuxu şikayətlənmələri tanımlamazlar və buna görə Insomnia klassik tərifinə uyğun gəlməz. Bundan başqa yuxu məhrumluğu sıkılıkla mane ilə əlaqəlidir. Zədə sonrası stress pozuqluğunda yuxu pozuqluqları hastalağın təyin etməsi içində iştirak edər. Təkrar yaşantılama ilə əlaqədar tapıntılar (gecə kabusları) və artmış xəbərdar tapıntıları (yuxuya başlama və davam etdirmək çətinliyi) içindədir. Yuxusuzluq, narahat yuxu və zədə ilə əlaqəli yuxular bu xəstələrdə sıxlıqla ilk şikayətlənmələri.


    Bu vəziyyətin tam tərsi olaraq da yuxusuzluğun psixiatrik pozuqluqlara gətirib çıxardığına dair araşdırmalar da var. Yuxusuzluq əgər müalicə edilməzsə 1 il sonra major depressiya inkişaf riskinin tam 40 qat artdığını, çaxnaşma pozuqluq inkişaf riskinin tam 25 qat artdığını göstərən izlem işləri də mövcuddur. Bu tapıntılar yuxusuzluq ilə psikopatolojilerin eynivaxtlı biribiri arasında bir əlaqə olduğunu dəstəkləyir. Aralarında iki istiqamətli bir müddətin ola biləcəyi qəbul edilir. Bu əlaqə lazımlı zamnalarda polisomnografi çalışması kimi obyektiv bir vasitə ilə ortaya konulanabilir.


    Polisomnografi, gecə yuxusu boyu xəstənin beyin dalğalarının, göz hərəkətlərinin, tənəffüs fəaliyyətlərinin, qanındakı oksigen yüzdəsinin və əzələ fəaliyyətinin ölçülməsi ilə edilən, yuxu quruluşunu, mərhələlərini təyin istifadə edilən, müxtəlif yuxu problemlərini tanınmasına və təsnifatı üçün lazımlı məlumatların toplandığı bir yuxu tetkikidir. Yuxu tetkikinin müvəqqəti və ya uzun müddət yuxusuzluq çəkən bir xəstəyə lazımi hallarda edilə bilər. Xəstələrdə yuxusuzluq səbəbi olaraq yuxuda tənəffüs pozuqluğunu, hərəkət pozuqluğunu sündüren məlumatlar varsa xəstələrə yuxu tədqiqi edilməlidir. Bu cür xəstəliklərin yaşlı xəstələrdə görülmə sıxlığının yüksək olması səbəbi ilə yaşlı olub ta yuxusuzluq çəkən fərdlər, yuxu tədqiqi daha geniş sərhədlər içində qiymətləndirmək lazımdır. Bundan başqa yuxusuzluq üçün tətbiq olunan müalicələrə cavab vermə ən xəstələrə yuxu tədqiqi edilməlidir.



    Bunun yanında tiroid hormonları, kortikosteroid, psikostimulan dərmanlar sıxlıqla yuxusuzluq yakınmalarına səbəb olarlar. Bəzən də yuxu bütövlüyünü açıq bir şəkildə bozmasalar belə yuxu quruluşunu, mərhələlərini pozaraq yuxu keyfiyyətini mənfi təsir edərək yuxusuzluğa yol aça bilər.



    Bütün bunlar göz önünə alındığında yuxusuzluq şikayəti yüngülə almaq və bir psixiatra bu mövzuda məsləhətləşilməlidir. Yenə həkim tərəfindən də yuxusuzluq şikayəti ilə müraciət edən xəstələrdə digər psixiatrik əlamətlərin olub-olmadığı araşdırılmalıdır.


    Altda yatan səbəbə görə yuxu gigiyenası ilə əlaqədar təkliflərlə və ya lazım olduğunda müxtəlif dərmanlarla müalicə etmək mümkündür. Yataq otağını yatmaq və seks etmək xaricində istifadə etməmək, yataqda 15 dəqiqədən çox oyanıq qalmamaq, 15 dəqiqədən sonra qalxıb otağı tərk etmək, gün içində şirniyyat etməmək, yatmazdan 2 saat əvvəl yemək yeməmək, qəhvə, çay kimi xəbərdarlıqçı içkilər içməmək, yatmadan əvvəl Siqaret çəkmək, gecə neçədə yatsa yatın səhərlər eyni saatda qalxmağa çalışmaq, yatmazdan əvvəl ilıq və ya isti duş almaq, təmiz çarşaf və yastıq örtüyü istifadə etmək, gecə gec vaxt məşq etməmək kimi təkliflərlə yuxu gigiyenası təmin edilə bilər və ya lazım olduğunda dərman müalicəsi verilə bilər.


    Nəticə olaraq, yuxusuzluq son illərdə iqtisadi böhran, müharibələr, həyat keyfiyyətindəki eniş, artan stress kimi faktorlarla gedərək daha sıx görülən və müalicə edilə bilən bir narahatlıqdır. Gərək bir çox xəstəliyin ilk əlaməti ola bilməsi səbəbiylə istərsə də, əhəmiyyətli iqtisadi itkilərə, xəstəliklərə, qəzalara və ölümlərə yol aça bilməsi səbəbiylə ciddiyə alınması lazım olan, həkim müraciəti tələb edən bir vəziyyətdir.

#29.09.2011 15:23 0 0 0