1. Ana Sayfa
  2. Azərbaycan
  3. Sinə Xərçənginin Yaratdığı Problemlər

Sinə Xərçənginin Yaratdığı Problemlər

Son güncelleme: 15.10.2011 11:17
Nerissa-Su Nerissa-Su foto
  • məmə itkisinin gətirdiyi problemlər - qadın ruh sağlamlığı




    Döş xərçəngi qadınlarda görülən bütün xərçənglərin üçdə birini meydana gətirir. Amerika Birləşmiş Ştatlarında 85 yaşına qədər yaşayan hər 9 qadından birində həyatlarının bir dövründə məmə xərçəngi inkişaf edəcəyi nəzərdə tutulur. Görülmə sıxlığı səbəbi ilə məmə xərçəngi bir xalq sağlamlığı problemi olaraq qəbul edildi; erkən tanı üçün mamografi (döş filmi) və ultrasəs kimi darama üsulları inkişaf etdirildi, xalqı şüurlandırma proqramları (riskli qrupların izah edilməsi, qadının öz özünü müayinə etməyi öyrətmə və s.) yaradıldı. Bunlara paralel olaraq məmə xərçənginin erkən dövrdə fərq edilmə ehtimalı yüksəldi.

    İndiki vaxtda məmə xərçənginin müalicəsində də əhəmiyyətli dəyişikliklər oldu. Xəstələrin böyük hissəsində xəstəliyin erkən mərhələlərdə tutulması, radyoterapi və kemoterapi yöntemlerinde yazılan inkişaflar nəticəsində, əvvəllər tətbiq olunan geniş əməliyyatlar, yerini daha çox məmə dərisi (döş dərisi qoruyucu) və məmə toxuması (döş qoruyucu) qorumağa istiqamətli əməliyyatlara buraxdı. Bundan başqa dünyada dəyişən dəyərlər sisteminə paralel olaraq, həkimlərin əlaqəsi döş xərçənginin müalicə etmənin yanında, xəstələrin həyat keyfiyyətini qorumağa və hətta yüksəltməyə yönəldi.

    ƏSAS MƏQSƏD
    Bütün xərçənglərin cərrahi müalicəsində olduğu kimi, məmə xərçənglərində də əsas məqsəd, şişli toxunun təmizlənməsi və xəstənin həyatının kurtarılmasının. Digər orqan xərçənglərindən fərqli olaraq, məmə xərçəngli xəstələrin çətinliyi, yalnız xərçəng tanışım yaratdığı problemlər deyil. Memenin əməliyyatla alınması (mastektomi) çoxu qadında ağır psixoloji təsirlərə səbəb ola bilir.

    Döş itkisi yuxarı qadınlarda, sıxlıqla depressiya və başqa duyğulanam pozuqluqları, cinsi istək itkisi, bədən qəbul etməsində pozulma, qadınlıq xüsusiyyətlərini itirmək qorxusu, xəstəliyin tekrarlamasına bağlı narahatlıqlar, uyğun geyim tapmaqda çətinlik və büstqalter şəklində xaricdən tətbiq olunan döş protezlerinin yaratdığı çətinliklər kimi bir dizi psixo-sosial problemlər müşahidə edilməkdədir.

    Romantik və kövrək
    Həyatın qırılma nöqtəsinin bu qədər yaxınında olduğunu qəflətən görmək, çox istiqamətli problemlərlə baş edə bilmək və "həyatı yaşamağa dəyər qılmağa" çalışmaq, çox vaxt qadınları daha romantik və daha kövrək hala gətirir.

    "Arvadmı bu halıyla da qəbul edirəm" deyən yoldaşların, "həyatını buraxdı memesinin arxasına düşdü" deyən yaxın ətrafın və "5 ildən əvvəl məmə edilməz xanım" deyən bəzi həkimlərin çapını daralttığı dairədə, problemi dillendirme və həll axtarmaq, bəzən az qala qeyri-mümkün hala gəlir.

    Qadının nəyi, necə istədiyini kəşf etməyi, özünü tanımağı və ətrafı daha sağlam algılamasını təmin edəcək psixiatriya dəstəyi təklifi isə, çox vaxt həm yaxınları, həm də xəstənin özü tərəfindən geri itilmektedir.

    Cərrahla PAZARLIK
    Bu problemlərlə qarşılaşacağını bilən, təxmin edən və ya duyun bir qrup qadın məməsini fəda etməmək üçün cərrahı ilə bazarlıq edər. Döş itkisinə qarşı tələb edilən əməliyyat şəkli, məmənin bir hissəsinin qorunaraq (döş qoruyucu cərrahı) xərçəngli toxumanın çıxarılmasıdır.

    Ancaq bu hər vaxt mümkün olmur, məmənin hamısının alınması bəzən qaçınılmaz hala gəlir. Bu kritik nöqtədə plastik cərrahı, itirilən məmənin yerinə yenidən məmə edilməsi imkanını təqdim edir. Mastektomi sonrası məmə rekonstrüksiyonu (MSMR-itirilən məmənin yenidən edilməsi, məmə təmiri) adı verilən bu əməliyyat kimə, nə vaxt və necə edilər, qorxuları var?

    İnkişaf etmiş ölkələrdə məmə xərçəngi, içində ümumi cərrahi, tibbi və radiasiya Onkologiyası mütəxəssislərinin bərabər plastik cərrahların da olduğu bir qrup tərəfindən müalicə edilir. Bu qrup, əməliyyat əvvəli xəstəni qiymətləndirir və hər bir xəstə üçün ən uyğun müalicə keçir təyin edər.

    Ətraflı göstərmə üsulları və detallı patologiya hesabatlarına əlavə olaraq, son zamanlarda döş xərçəngində də tətbiq olunan, xərçəng hüceyrələrinin kreslo altında ilk yayıldığı linfa vəzinin təsbit edilməsi üsulu (sentinel-gözətçi, növbətçi-linfa bezi biopsiyası), xəstə üçün prioritet olaraq ən uyğun cərrahı və köməkçi müalicə şəkillərinin təsbitinə imkan verir.

    MEME təmiri TARTIŞMASI
    Döş təmiri, üzərində olduqca müzakirə edilən və araşdırma edilən mövzulardan biridir. Təmiri, döş şişinin təbii bioloji seyrini dəyişdirə biləcəyi, əlavə cərrahı cəhdlərin immunitet sistemini zəiflədərək təkrarlama nisbətlərini arttırabileceği və bunların saptanmasını engelleyebileceği, müzakirələrin mərkəzindəki suallardır.

    Ümumi cərrahi əməliyyatlarında edilən dəyişikliklər (daha məhdud cərrahı və döş dərisinin qorunması), təmir üsullarının inkişafı, döş xərçənginin bioloji inkişafının daha yaxşı başa düşülməsi və hansı xəstələrin anında və ya gec məmə təmiri üçün uyğun olduğunu daha yaxşı müəyyən edilməsi ilə, əvvəlki illərdə məmə rekonstrüksiyonuna qarşı yönəldilən tənqidlər gedərək azaldı.

    Araşdırma nəticələrinin MSMR edilməsini dəstəklər xüsusiyyətdə olması, xüsusilə gənc qadınların bu əməliyyatı daha çox tələb etməsinə gətirib çıxardı və çoxu xərçəng mərkəzində MSMR, indiki vaxtda məmə xərçəngi müalicəsinin bir parçası halına gəldi. Döş təmiri yuxarıda sadalanan psixoloji pozuqluqları azaltmaqda və xəstələrin ruhi vəziyyətlərini gücləndirərək xəstəliklə daha yaxşı mübarizə etmələrini təmin etməkdədir. Bir araşdırmaya görə, MSMR tətbiq olunan xəstələrin% 76'sı, edilən rekonstrüksiyonun özlərinə xəstəlikləri ilə mübarizədə kömək olduğunu söylədilər.

    MEME təmiri-XƏSTƏ SEÇİMİ
    Ümumi olaraq mastektomi ediləcək ya da daha əvvəldən mastektomi tədbiq olunan hər qadın potensial MSMR namizədinin. Ancaq, mastektomi əsnasında MSMR əməliyyatlarını erkən mərhələ şişi olan xəstələrə tətbiq etmək istiqamətində ümumi bir meyl vardır. Digər xəstələrdə, bu əməliyyatın heç olmasa daha irəli bir tarixdə gündəmə alınması, bir çox cərrah tərəfindən daha ağıllı bir yanaşma olaraq qəbul edilməkdədir. Burada müalicə qrupuna düşən vəzifə xəstələrə MSMR əməliyyatları haqqında ətraflı məlumat vermək və seçimi xəstəyə buraxmaqdır.

    Xəstələrə MSMR üçün məcburedici bir tutum içərində girmək, irəlidə meydana gələ biləcək problemlər zamanı xəstənin peşmanlıq eşitməsinə və həkimini günahlandırmasına səbəb ola bilər. Həkim xəstənin ehtiyaclarını və arzularını yaxşı anlamalı, xəstənin ruhi vəziyyətini, şişin mərhələsini və rekonstruksiya ehtimallarını da nəzərə alaraq bir qərar verməlidir.

    Plastik cərrah, rekonstrüksiyona namizəd olan xəstə ilə uzun və ətraflı söhbət etməli, var olan rekonstruksiya keçir, bunların üstünlük və dezavantajlarını və ola biləcək yan təsirlərini (fəsadlarını) şərhlidir. Müxtəlif şəkil və şəkillərin göstərilməsi xəstənin ediləcək əməliyyatı daha yaxşı dərk etməsinə və istəklərinin daha həqiqi olmasına köməkçi olacaq.

    MSMR NƏ VAXT YAPILMALI?
    Əməliyyat əvvəli qiymətləndirmədə xəstənin memesinin alınmasına qərar verildi isə anında MSMR edilə bilərmi? Bu sualın cavabı texniki olaraq evettir. Xüsusilə məmə dərisinin qorunduğu mastektomi üsulunda, məmənin alındığı sırada yenidən məmə edilməsi əməliyyatı texniki olaraq çox daha asan hala gəldi.

    Çox sayda araşdırma, anında rekonstrüksiyonun təhlükəsiz bir yanaşma olduğunu dəstəkləyir. Dərhal edilən MSMR, xəstənin psixoloji olaraq daha az etkilenmesinin ilə yanaşı, texniki olaraq da daha yaxşı estetik nəticə verir; tək əməliyyat və tək anesteziya həm əməliyyat travmasını azaldır həm də xərci aşağı salır.

    Dərhal MSMR, göstərilən müsbət tərəflərini qarşı, hələ məmə xərçəngi müalicəsinin standart parçası deyil. Bu əməliyyatın edilmə sıxlığı xəstənin yaşı, cəhdin ediləcəyi mərkəz və onkolojik cərrahın məmə onarımına baxış bucağı ilə birbaşa əlaqəlidir. Qoltuq altı limfa vəzilərində metastaz olması, anında rekonstruksiya üçün bir maneə deyil, ancaq metastaz varlığı bu xəstələrə radyoterapi gerekebileceği ehtimalını yaradır.

    Təmir üsulu nə olursa olsun, bərpa edilmiş bölgəyə tətbiq olunan radyoterapi yara yaxşılaşmasında bəzi problemlərin meydana gəlməsinə və estetik baxımdan istənməyən nəticələrin ortaya çıxmasına səbəb ola bilər. Bundan başqa nəzarətsiz diabet və ya yüksək təzyiq, irəli ürək-damar xəstəlikləri, köklük, ağır siqaret tiryakiliği, bağ toxuması xəstəlikləri kimi daxili xəstəliklərin varlığında MSMR'nun gec dövrdə edilməsinin daha faydalı olacağı gerçəkdir.

    Geç rekonstrüksiyonun bir başqa müsbət tərəfi də rekonstruksiya üsullarını və nəticələrini xəstə ilə daha detallı bir şəkildə müzakirə imkanını müalicə qrupuna təmin etməsidir. Bundan başqa, qəti patologiya nəticəsinin əldə edilmiş olması uyğun təmir üsulunun daha doğru olaraq təyin olunmasına və xəstəyə xəstəliyi haqqında daha dəqiq bir məlumat verilməsinə imkan verir.

    Burada digər bir əhəmiyyətli nöqtə isə, qəti patologiya nəticəsinə görə qərar verilən əlavə müalicələrdir. Radyoterapi tətbiq olunması lazım olan xəstələrdə MSMR radyoterapi sonraya buraxılaraq, yan təsirlər və bu səbəbdən istənməyən nəticələr maneə törədilmiş olar.

    MSMR ƏMƏLİYYAT YÖNTEMLERİ
    Mastektomi sonrası ideal bir məmə rekonstrüksiyonu üsulu aşağıdakı xüsusiyyətləri daşımalıdır;

    * Normal məmə görünüşündə və toxumasında bir məmə oluşturulabilmeli;
    * Digər məmə ilə simmetriya sağlanabilmeli;


    Hazırlayanlar: Dr. Sıdıka Məclisin, Dr. Maktav Dinçer, Dr. Erkan Toppuz

#15.10.2011 11:17 0 0 0