Borderline Şəxsiyyət Pozuqluğu
Son güncelleme:
-
Borderline Şəxsiyyət Pozuqluğu Tərifi - Borderline Şəxsiyyət Pozuqluğu Psikososyal Boyut - Borderline Şəxsiyyət Pozuqluğu müdaxilə
Şəxsiyyət pozuqluqları (KB), uyğunlaşma pozucu və sabit davranış örüntüleri ilə özünü göstərən şəxsiyyət tərzləri olaraq təyin oluna bilər. Pozuqluq ifadəsi əsas xarakter quruluşunda bir qüsura işarə edir. Şəxsiyyət pozuqluğu ifadəsi daha spesifik olaraq izah etsək, xasiyyət / kendilik qəbulu, həyat üsuldan, günübirlik / ekoloji tələblərə göstərilən reaksiyalar kimi bir çox sahədə kusura işarə edər. Şəxsiyyət xüsusiyyətlərinin ən uc nöqtəsində şəxsiyyət pozuqluqları iştirak edər (Sayar 2003).
Epidemiyolojik işlər şəxsiyyət pozuqluqlarının məşhurluğu ümumi popülasyonda% 10-13 tapmışdır. Yataraq müalicə görən psixiatrik xəstələrin 15%-i şəxsiyyət pozuqluğunun yaratdığı problemlər səbəbiylə yatmaqdadır və yataraq psixiatrik müalicə görən xəstələrin ən az 15%-ində də müalicə cavabını təsir edən ko-morbid şəxsiyyət pozuqluğu mövcuddur. Ayaqdan müraciət edən xəstələrdə% 30-50 nisbətində şəxsiyyət pozuqluğu saptanmaktadır (Wiessman 1990).
Məhdud sayda epidemiyolojik işlər ümumi cəmiyyətdə borderline kişilik pozuqluğunun məşhurluğunu% 0,2 ilə 1,2% arasında olduğunu göstərir. Borderline şəxsiyyət pozuqluğu diaqnozu sahələrin isə təxminən% 76 'sının qadın olduğu bildirilir (Widiger və Wiessman, 1991). Bir başqa işdə Borderline şəxsiyyət pozuqluğunun görülmə nisbəti% 0,7 olaraq bildirilmişdir (Torgersen, Kringlen və Cramer, 2001).
Borderline Şəxsiyyət Pozuqluğu (BKB deyə adlandırılacaq) Freyd 'tan bu yana psixiatrlar, psixoloqların, şəxsiyyət kuramcılarının marağını çəkən və başlarını qarışdıran bir pozuqluq olmuşdur. Əvvəllər yetkinliklə birlikdə ortaya çıxan və yetkinliyin inkişaf xüsusiyyətləri olduğu (Pearson 2008), psikotik bir xəstəlik olduğu (Leahy 2007), Şizofreniyanın fərqli bir görüngüsü olduğu (Masterson 2008) kimi təyin etmələrə gedilmiş; ancaq lazım olan və təmin edici bir təyin etmə yapılamamıştır; ancaq BKB 'ye olan maraq da azalmamıştır. Daha sonralar Freuddan ayrılan Melanie Klein, Margaret Mahler, Otto Kernberg, James F. Masterson kimi adlar obyekt əlaqələri qaydasını inkişaf etdirmişlər və BKB 'nin təbiətini açıklamamıza əhəmiyyətli qatqılar təqdim etmişlər.
BKB 'nin klinik xüsusiyyətləri: BKB' nin əsas klinik xüsusiyyətləri, dəyişən bir şəxsiyyət, duygulanımda dəyişənlik və ülküleştirme ilə dəyərsizləşdirmə ucları arasında salınan sıx insan əlaqələrinin. Sərhəd şəxsiyyətli fərdlər davamlı olaraq bir ucdakı öldürücü hiddət və özyıkımcı ümidsizlik ilə digər ucdakı sitayiş dərəcəsində heyranlıq və özünü bəyənmiş ucalıq arasında dolanıb duracaqlar. Eyleme tökməyə uyğun, itkisel davranan və özünə zərər vermə meylli insanlardır. Ən əsası bütöv bir kendilik duyğuları yoxdur (Akhtar 2009).
Kendilik hissləri əsassızdır və dəyərsizlik duyğuları ilə ətrafındakıları kiçik hesab edən üstünlük duyğuları arasında salınır. Əksəriyyətlə özlərini qəzalı, pis və məzlum hiss edərlər. Ancaq alçakgönüllülükleri yoxdur. Omnipotanat, qürurlu və bildiyini oxuyan bir özləri vardır. Naməlum və bir-biri ilə ziddiyyət təşkil edən həyat hədəfləri, kövrək cinsi şəxsiyyətləri və dəhşətli bir boşluq duyğusuna uyğunluqları vardır (Akhtar 2009).
Humanitar əlaqələri sıxdır. İnsanlara yapışarlar və olduqca asılı görünərlər. Eyni zamanda, digər insanların ayrı fərd olaraq varlığını və müstəqilliyini qavraya bilməzlər. Nəticədə əlaqələri ehtiyac doyurmağa əsaslanır və özündə sömürücüdür. Yalnız insanların ülküleştirilmesi və dəyərsizləşdirilməsi ucları arasında deyil, onlarla yaxınlıq qurma və uzaqlaşma ucları arasında gedib gəlirlər. Səthi olaraq kafi ictimai uyğunlaşma sergileyebilirler; ancaq həyatlarına daha yaxından baxanda sıxlıqla nizamsız bir təhsil və ya iş həyatları olduğu və çox tez-tez iştirak dəyişdirdikləri görülər (Akhtar 2009).
Eşq və cinsəllik sahələrində də sərhəd fərdlər ziddiyyət sərgilər. Tez-tez və sıx başdan çıxarma hərəkətlərinə uyğundurlar və əksəriyyətlə təsadüfi cinsi əlaqə yaradarlar. Halbuki eşqləri çox qısa müddətdə sonlanar və tək yoldaşlı əlaqələrdə cinsi maraqlarını davam etdirə. Cinsi azğınlıqlara meylləri vardır və qarşı cinslə dərin və davamlı yaxın əlaqə qurmaq bacarıqları zəifdir (Akhtar 2009).
Əxlaqi dəyərləri, ölçüləri və idealları ziddiyyətlərlə doludur. Əxlaqi dəyərlərə və doğruluğa çox həvəsli görünürlər; amma asanca çoxluq standart sərgilərlər. Sıxlıqla karizmatik konuşmacılara və bağlı qrup inanclarına məğlub düşərlər. Günahkarlığı içdən yaşaya bacarıqları zəifdir. Davranışlarına istiqamətli daxili maneələri utanc, qorxu və paranoid səviyyədə bir nümayiş edilmə qorxusu əsasında örgütlenmiştir (Akhtar 2009).
Bilişsel tərzləri, sürətlə peşman olunub tərsinə çevrilən olduqca təhlükəli bir dayanıqlılıq göstərər. Hər şeyi qara ya da ağ olaraq görərlər. Nizamsızlıq vəziyyətlərində ilk müddət düşüncəyə kayarlar. Ancaq bu meyl yaxşı idarə olunsa və doğuşdan gələn bir qabiliyyət yoldaşlıq edirsə, diqqətə çarpan bədii və poetik yaradıcılığa yol aça bilər (Akhtar 2009).
BKB 'nin klinik xüsusiyyətləri haqqında bir çox şərh edilmiş olsa da Kernberg' in içselleştirilmiş normal obyekt əlaqələri nəzəriyyəsi, normal eqo inkişafı və sərhəd xəstələrdə görülən eqo batması səbəbləri üzərinə olan fikirləri, bu pozuqluğun etiyolojisinin başa düşülməsi baxımından son dərəcə əhəmiyyətli qəbul edilir. Kernberg (1975), içselleştirilmiş normal obyekt əlaqələri inkişafını dörd mərhələdə açıqlamışdır.
Mərhələ: Doğumdan sonrakı ilk bir aya qarşılıq gəlir. Uşaqda, anasıyla olan əlaqəsində yaşadığı həzz və məmnuniyyət verici deneyimlemelerin təsiriylə ibarət yaranan, hələ farklılaşmamış kendilik-obyekt duyğular qrupunun yaranmasından əvvəl gələn mərhələdir.
Mərhələ: Doğumdan sonrakı ilk 1-3 ay arasındakı dövrü əhatə edər. Bu dövr farklılaşmamış kendilik obyekt imgesi ya da ana uşaq vahidi məzmunundakı məmnun edici təcrübənin təşkilatlandırıcı təsiri altında libidinal olaraq xoşuna gələn ya da mükafatlandırıcı (yaxşı) təmsilin inteqrasiya olunmasını ehtiva edir. Bununla birlikdə əngəlləyici və acı verici pofizyolojik vəziyyətlərin təsiri ilə "pis" kendilik-obyekt imgelerinden ibarət olan primitiv bir intrapsişik quruluş inkişaf edər. Beləcə iki əleyhdar qrupda toplanabilen primitiv kendilik-obyekt duyğu bileşimlerini meydana gətirib sabitlər.
Mərhələ: Doğuşdan sonrakı dördüncü ay ilə həyatın ilk ili arasındakı zamanı əhatə edir. Yaxşı kendilik-obyekt Temsiliye nüvəsi içində kendilik imgesi və obyekt imgesi fərqliləşdiyi zaman üçüncü mərhələyə çatmaq olar. Kendilik obrazının "pis" kendilik obyekt Temsiliye nüvəsində obyekt imgesine farklılaşması, daha sonra meydana gəlir və primitiv əks etdirmə formaları ilə yəni "pis" kendilik obyekt duyğu qrupunu dışsallaştırmaya yönələn intrapsişik mexanizm ilə qarışmış vəziyyətdədir.
Mərhələ: Bu mərhələ doğuşdan sonrakı ilk ilin sonu ilə ikinci ilin yarısına qədər olan dövrə düşür və uşaqlıq dövrü boyunca davam edər. Bu mərhələ müddətində, "yaxşı" və "pis" kendilik obrazları, kutuplaşmış kəslər arası zidd duyğu təcrübələrinin təsiri altında əsaslı və davamlılıq təmin edərlər; duyğular inteqrasiya olunar, yüngülləşər və beləcə daha kənar bir ferqlileşmeye məruz qalırlar. Sonra uşağın kendilik qəbulu və ictimai bir mühitdə özünü ifadə edişi ya da mövqeyi daha da yaxınlaşar. Eyni zamanda "yaxşı" və "pis" obrazları də birləşir.
Kernberg (1975), Borderline sindromuna xas eqo saplanmasının, inkişaf səmasının üçüncü mərhələsində meydana gəldiyinə dair bir qayda ortaya atmışdır. Bu qaydaya görə inkişafın üçüncü mərhələsində libidinal olaraq təyin olunmuş (yaxşı) kendilik və obyekt temsillerinin, təcavüzkarlıqla təyin olunmuş (pis) kendilik və obyekt temsillerinden hələ ayrı dayandığı müşahidə edilməkdədir. Bunlar primitiv bölmə müdafiə (irəliləyən qisimdə detallarıyla izah ediləcək) patoloji davamlılığı, inteqrasiya olunmuş kendilik qəbulunun inkişafının müvəffəqiyyətsizliyi, xarici obyektlər üzərindəki xroniki həddindən artıq asılılıq, kəslər arası kompleks əlaqələrlə nəticələnən, əsassız eqo vəziyyətlərinə bağlı olaraq inkişaf edən əsassız xarakter xüsusiyyətlərinə gətirib çıxarar. Abartılan "ideal" obyekt-obrazları son dərəcə sadistik, "bütün-pis" super eqo öncüllerinin davamlı qarşıdurması ilə birlikdə inteqrasiya olunmuş eqo şəxsiyyətinin yol göstərici işlevselliğinin müvəffəqiyyətsizliyə uğraması nəticəsində, super eqo inteqrasiya olunması zərər görmüşdür. Inteqrasiya olunmuş obyekt temsillerinin inkişafının müvəffəqiyyətsizliyə uğraması, Empatik və digər insanları anlamaq tutumunun inkişafına maneə törətmiş və məhdudlaşdırmışdır. Eqonun gücü xüsusilə libidinal olaraq (yaxşı) və təcavüzkarlıqla (pis) törədilmiş kendilik və obyekt imgelerinin birləşmə prosesi ilə əlaqəli olaraq ibarət olan xam enerjilərin nötrleşmesine asılıdır. Borderline kəslərdə müvəffəqiyyətsizliyə uğrayan şey də qəti olaraq bu inteqrasiyanın.
Ayrışma-Bireyleşme və Əhəmiyyəti: Normal inkişaf müddətində, ayırma-bireyleşme evresinden dərhal əvvəl "ortaq həyat mərhələsi" gəlir. Ortaq həyat, bir əlaqədə hər iki tərəfin də var ola bilməsi üçün yoldaşların birləşmiş enerjisinə ehtiyac duyulduğu bir-birinə bağlı bir əlaqə olaraq təyin oluna bilər. Yoldaşlar bir-birindən ayrıldıklarında hər biri yox olma təəssüratı verər. Ortaq həyat mərhələsidir ilk ili, ananın xarakteri, ananın uşağa verdiyi mükafatlar, ananın şəxsi qabiliyyətləri, uşağın davranış vəziyyətlərindən ipucu tutaraq uşağının ehtiyaclarını karşılayabilmesi, bu qarşılıqlı əlaqə qarşısında istifadə etdiyi xəyal gücü baxımından eqo inkişafının reallaşdığı məhsuldar bir mərhələdir. On səkkizinci aya qədər davam edən ortaq həyat mərhələsində ana uşağın daha sonra öz başına reallaşdırmağı öyrənəcəyi eqo funksiyalarını həyata keçirir (akt. Masterson 2008).
Mahler (1975), ayırma-bireyleşme mərhələsini 18. aylarda başladığını və uşağın getmə tutumunun inkişaf etdiyi və beləcə fiziki olaraq anadan ayrılmağa başladığı dövrə paralellik göstərdiyini irəli sürməkdədir. Uşaq bu yaşlarda hakim olma bacarığını böyük bir səylə tətbiq edərək müstəqilliyin dadını çıxarar. Bu hadisələrlə birlikdə fiziki impulslar və hisslər vasitəsi ilə uşağın fərd-şəxsiyyət duyğuları-bir obyekt olaraq kendilik imgesi-inkişaf edər. Artıq uşaq intrapsişik bir ayrılış dövrünə girir və anadan tamanen ayrı olaraq öz imgesine qəbul etməyə başlayır.
Uşağın algısal mexanizmi yetkinləşdikcə və kendilik və obyekt hissləri müsbət ya da mənfi hisslərlə ilişkilendirilmeye başladıqca, uşaqdakı kendilik və obyekt məsəlləri getdikcə bir-birindən ayrılmağa başlayır. Məsələn bu mərhələ müddətində uşağın, ananın ona qarşı göstərdiyi müsbət rəftarları fərq edebilmesiyle, uşaqda müsbət kendilik imgesi ya da dəyər qəbulu yaranmağa başlayır.
Ayrışma-bireyleşme mərhələsində, özerkliği doğru gedən uşağın inkişafını sürətləndirən üç faktor vardır:
1) Uşağın addım-addım bireyleşmeye başlaması
2) Ananın "dəstəklərinin davamlılığı" mənasında təşviq və dəstəyi
3) Uşağın inkişaf edən yeni eqo olunan funksiyalara hakim olması
Bu dövrdə uşaq artıq anasının diqqətini çəkmək və fiziki olaraq ona yaxın olmasını istəmək kimi səylər içinə girməz. Uşaq vaxt bir "libidinal yeniləmə" üçün məşğul olduğu şeyləri buraxaraq anasına gedər, lakin uşağın bu davranışı əksəriyyətlə, anasının romantik baxımdan varlığını zəmanət altına almaq istəməsinin bir göstəricisidir.
Obyekt davamlılığı: Obyekt davamlılığı müvəffəqiyyətli bir ayırma-bireyleşmenin əhəmiyyətli bir nəticəsidir. Bu termin ən məşhur istifadəsi ilə engellenme ya da təmin olma hisslərinə asılı olmayaraq obyekt əlaqələrini davam etdirmək tutumu mənasındadır. Bu xüsusiyyət, ananın mühitdə tapılması və ya olmamasına baxmayaraq anaya dair sabit və sabit yaddaşı və ya zehni obrazı yaratmaq tutumu ilə əlaqəlidir. Bu kainatın müvəffəqiyyətli bir şəkildə atlatılması "eqo quruluşunun" əsasını təşkil (Masterson 2008).
Ayrışma-Bireyleşme mərhələsində Atanın Rolu:
1) Ortaq həyati enerji yükünə bulaştırılmamış bir obyekt olaraq xidmət edib, uşağı fərdlərdən və obyektlərdən ibarət olan gerçək dünyaya çəkmək.
2) uşağın yenidən yaxınlaşma alt mərhələsində, geriletici ana ehtiyacının əksinə uşağın həqiqətlə və bireyleşme müddəti gücləriylə ittifaq etməsini təmin edən valideynlər sevgi obyekti olaraq xidmət edib, beləliklə uşağın müvəffəqiyyətli bir yenidən yaxınlaşma mərhələsi keçirməsinə qatqı təmin edər.
3) xüsusiliyi zehni imgelerinin, yəni ana və atalıq nesnelerinin qurulmasına iştirak edər (Masterson 2008, Akthar 2009).
Borderline Xəstələrin inkişafında ayırma-Bireyleşme Evresindeki səhvlər
BKB olan xəstələrin anaları ümumiyyətlə Borderline sindromuna məruz qalmış kəslərdir. Öz anasından ayrılamamış olan ana, uşağı ilə yaşadığı ortaq həyati birlikdəliyin davamı üçün səy göstərər və beləcə, asılılığı təşviq edərək öz romantik tarazlığını qorumağa çalışır. Ana, uşaqda meydana gəlməyə başlayan bireyleşme səylərinin təhdidi altındadır və vəziyyətlə başa çıkamamaktadır. Bu səbəblə uşağın ayrılmasını mane ona yapışar və uşaqdan dəstəyini geri çəkərək, uşağın bireyleşme yolundakı cəhdlərinə qarşı cəsarətini qırar. Uşağını kişiliksizleştirir, onu çocuğuymuş kimi görmək yerinə, ona öz valideynlərinə və ya qardaşlarından birinin imgesine əks etdirir. Onu əbədi bir körpə və ya obyekt kimi qəbul edər və içində olduğu tərk edilmişlik hisslərinə qarşı özünü müdafiə etmək üçün istifadə.
Beləliklə doğumdan sonrakı 18 - 36. aylar arası, uşağın muxtariyyət və fərdilik qazanma yolundakı öz inkişaf impulsları ilə bu inkişafın normal müddətlərindən biri olan ananın romantik dəstəklərini geri çəkməsinin uşaqda oyandırdığı qorxu arasında bir ziddiyyət meydana gələr. Uşaq, eqo quruluşunu inkişaf etdirmək və böyümək üçün ananın dəstəyinə ehtiyac duyar; ancaq uşaq büyüse, ananın verdiyi bu dəstək geri çəkiləcək. Bunlar, uşağın həyatına dair bir çox şeyi təsir edən nəticələrə gətirib çıxaran tərk edilmə hissinə kapılmasının ilk toxumlarıdır (Masterson 2008). Tərk edilmə hissinin komponentləri depressiya, əsəbilik, hirs, qorxu, günahkarlıq duyğusu, passivlik / çarəsizlik, boşluq / mənasızlıq hisslərinin.
Borderline Xəstələrin İntrapsişik Strukturları:
Bölme: Bir-birinə zidd primitiv duyğu vəziyyətlərini bir-birindən ayrı tutmaq üçün istifadə edilən bir funksiya, bir müdafiə etmə mexanizmi növüdür. Bu vəziyyətdə, kişi hər iki duyğu vəziyyətinin da şüurundadır, lakin bu duyğular bir-birini təsir etməz. Bölme mexanizmi, eyni zamanda, bu duyğu vəziyyətləri ilə qarşılıqlı bir əlaqə içində olan içselleştirilmiş kendilik və obyekt temsillerini də bir-birindən ayırır. Normalda hələ yetişməmiş eqo tərəfindən istifadə edilən bölmenin yerini daha sonralar əksəriyyətlə basdırma alır. Bununla birlikdə, BKB olan xəstələrin normal basdırma tutumları inkişaf göstermezken, eqoları bölməni ana müdafiə etmə mexanizmi olaraq istifadə etməyə davam edər (Masterson 2008).
Bölmenin istifadə edilməsinin beş klinika göstəricisi vardır:
1) İkircikliği yaşayamama: Bölme, obyektlərin "bütündən yaxşı" və "tamamilə pis" siniflərinə bölünməsi və nəticədə qarışıq xüsusiyyətlərə sahib şeylər olaraq görülememesine səbəb olar. Bunu ülküleştirme və dəyərsizləşdirmə meyli izlər.
2) Özsaygıda təzadlarla: Ekoloji işarələrin tətiklədiyi ziddiyyətli kendilik dizaynları, özsaygıda sıx dalğalanmalara gətirib çıxarar. Kişi, bu ziddiyyətli "bütündən yaxşı" və "tamamilə pis" olma duyğularını eyni inancla həyatlar və həqiqi kendilik fikirləriylə bütünleştiremez.
3) Duyğuların sıxlaşması: öldürücü hirs, özyıkım düşündürən kədər, tapınıcı qorxu və büyüklenmeci coşğu kimi sıx duyğular sürətlə yaşanar.
4) Qərar vermə bacarığında pozulma: Obyektləri butunlukde içində görə bilməmə və sıx duyğuların varlığı, şərtləri doğru olaraq qiymətləndirmək və başqa davranış seçimlərini ələ almaq üçün lazım olan elmi funksiyaları mane olar. Nəticə olaraq qərar vermə prosesi pozular və sıxlıqla özlərini təhlükəyə atacaq şəkildə davranarlar.
5) mənliklə Uyğun İtkisellik: Bölme qurğusu yineleyici və mənliklə uyğun impuls yoxlama itkisinin də altında yatar və bu davranışları izləyəcək günahkarlıq duyğularını azaldır, davranışın əhəmiyyəti donuq şəkildə yadsınır (Akthar 2009).
Bölünmüş Ego: Bölme mexanizminə dayanmakla birlikdə, eqonun özü də, bir tərəfi həzz qanununa görə funksiya göstərən, digər tərəfi isə həqiqət qanununa görə hərəkət edən iki hissəyə bölünür.
Bölünmüş Obyekt əlaqələri vahidi: Bu vahid uşağın analıq nesnesiyle olan təsirini içselleştirmesinden ortaya çıxar. Bu vahid, qarşılıqlı təsiri xarakterizə edən duyğulanam vasitəsi ilə bir-birinə bağlanmış kendilik və obyekt temsillerinden ibarətdir. BKB olan xəstələrin obyekt əlaqələri vahidi, parça-kendilik təmsili, parça-obyekt təmsili və özü ilə bunlara yoldaşlıq edən duygulanımlardan ibarətdir (Masterson 2008).
Borderline cinayətlər Psikososyal Ölçü və Müdaxilə
Heç şübhəsiz BKB olan xəstələrin yuxarıda da ətraflı izah edilən şəxsiyyət təşkilatlanmalarını görə ictimai etkileşimlerini ciddi çətinlik yaşamaları gözlənilir. BKB olan xəstələr ictimai əlaqələrində ümumiyyətlə "yapışmacı" bir tərzdə əlaqəyə girir. Bu yapışmacı tərz çoxu dəfə qarşı tərəfdə boğulma hissi yaradır. Nəticə olaraq bu xəstələrin ətraflarında kimin olmaması həyatın ilk dövrlərindəki ana-uşaq əlaqəsinin əslində bir təkrarıdır. Bundan edilməsi lazım olan ilk müdaxilə nizamlı və uzun davamlı PSiKOTERAPiLER yanında BKB olan xəstənin başda ailəsi olmaq üzrə, xəstə ilə yaxın əlaqə içində olan digər şəxslərin bu şəxsiyyət pozuqluğu haqqında ətraflı şəkildə məlumatlandırılması lazımdır. Bundan başqa lazımdırsa digər ailə üzvləri üçün də bir psikoterapi proqramı təşkil.
BKB olan xəstələr ümumiyyətlə, öz aklileştirmelerine ictimai cəhətdən dəstək tapa biləcəkləri digər borderline xəstələrlə sosyalleşerek bir-birlikdəlik meydana gətirərlər (Masterson 2008).
BKB olan xəstələr çətinlik yaşasalar da ümumiyyətlə iş həyatında müvəffəqiyyətli olan kəslərdir (Hennessey və McReynolds 2001). Bu xəstələr doktorluq, vəkillik, fotoşəkilçilik, yazıçılıq kimi peşələri seçirlər; çünki bu peşələr insanlarla yaxın əlaqə yaratmağı qarşısını alaraq onlarla yaxınlıq illüzyonu içərisində qalmalarını təmin edir (Masterson 2008). İş həyatında problem yaşayan BKB olan xəstələr üçün Merz və Harvey (1998), planlı, ardıcıl və fərdi idarənin olduğu işləri təklif etmişdir.
Borderline cinayətlər Müalicə
Bilişsel PSiKOTERAPiLER
Kişilik pozuqluqlarının bilişsel modeli üç əsas elementdən ibarətdir:
1) biliş (kognisyonlar),
2) Çox inkişaf etmiş davranışlar (kompensasiya edici strategiyalar): Uşaqlar tərəfindən, özləri içində olduqları həyat vəziyyətləri ilə məşğul olmaq üçün inkişaf etdirilən başa çıxma bacarıqları olan kompensasiya edici strategiyaları daxildir. Çoxu dəfə, pis nəticələri qarşısını almaq üçün inkişaf etdirilən bu strategiya, maneə törətmələri lazım olan çox pis nəticələrə yol aça bilər. İstənilən nəticəsində üretemediklerinde, xəstələr, fərqli bir strategiya sınamaq yerinə çoxu dəfə "yalnız ediləcək şeyi kifayət qədər etmədiklərinə" qərar verirlər. Bu səbəbdən işə yaramayan davranışları tərk etmək yerinə, müvəffəqiyyətsiz olsa da eyni strategiyanı daha çox istifadə etməyə başlayırlar. Yeniyetmələrdə sxem inancları və kompensasiya edici strategiyalar, psixoloji olaraq uşaqlıq təcrübələrini xatırladan hallarda təsirli hala gəlməyə başlar.
3) Az inkişaf etmiş davranışlar (əskik həyata bacarıqları): Qeyri-kafi ana-ata tərəfindən yetişdirilmiş və ya qeyri-kafi ev mühitlərində yetişmiş uşaqlar, ünsiyyət bacarıqları və ya problem aradan qaldırma bacarıqları kimi, bir çox təməl həyat bacarığını öyrənə bilməzlər. Sağlam və yetkin bir şəkildə həyatını davam etdirmək üçün, sərhəd vəziyyət xəstə əlavə həyat bacarıqlarını öyrənməlidir. Beləliklə həyatı boyunca qarşılaşdığı hər mühitdə əldə edəcəyi nəticələri maksimum səviyyəyə çıxardacaq olan başa çıxma bacarıqları istifadə olunur.
Kişilik pozuqluqlarının bilişsel müalicəsi xəstənin sxem və kompensasiya edici strategiyalarına girməyi və bunları daha doğru və funksional inancları və davranışları ehtiva edəcək şəkildə təkrar konfiqurasiyanı ehtiva edər. Bu həmçinin əskik həyat bacarıqlarını öyrətmək mənasını verər. Bunların hamısı, bu yeni inancların və davranışların tətbiq oluna biləcəyi və öğrenilebileceği bir mühitdə edilir (Leahy 2007).
Borderline cinayətlər Bilişsel müalicənin Mərhələləri:
1) Əskiksiz bir keçmiş alın.
2) Özünə zərər vermə davranışı və intihar meylini azaldın.
3) kendilik sakitləşdirici, başa çıkıcı və xoşuna gələn davranışları artırın.
4) Təşkilat bacarıqlarını inkişaf etdirəcək təməl həyat bacarıqlarını öyrədin.
5) problem aradan qaldırma, ünsiyyət, ana-atalıq, qərar vermə, sərhəd qoyma, duyğu nizamlama və ünsiyyət bacarıqları kimi inkişaf etmiş bacarıqları öyrədin.
6) Sxem inanclarını seçin.
7) Bu inanclara səbəb olmuş uşaqlıq vasitələri müəyyən edin.
8) Sxem inanclarını adamın gerçək səsi olmayan içdən gələn bir səs olaraq seçin.
9) Bu fikrin əslində kimə aid olduğunu təyin edin.
10) Hastayı özünə aid gerçək səsi təyin təşviq edin.
11) Uşaqlıqda uşaqlıq mühitləri ilə başa çıxma üçün öyrənilmiş olan davranışı və bu mühitlərin yaratdığı inancları seçin.
12) O zamankı mühit ilə bu ankı mühiti bir-birindən ayırın. Bu ankı mühitin keçmişdəki mühitlə bənzərlik göstərən hansı istiqaməti qıcıqlandırıcı bir faktor kimi hərəkət edir? Fərqli olan lakin fərq edilməyən nədir?
13) Digər davranış formalarını irdeleyin.
14) Yeni davranışçı həyat bacarıqları tətbiq edin.
15) Davranış təcrübələrindən qazanılan yeni həyat qaydalarını və yeni şemayı şifahi olaraq ifadə edin.
16) Kimlik problemlərini kəşf edin.
17) Zehni təsvir, qoxular, obyektlər və s.. istifadə edərək şemayı dəstəkləyən obrazları təkrar yapılandırın (Leahy 2007).
Psikanalitik PSiKOTERAPiLER
Uzun araşdırmalar nəticəsində şəxsiyyət pozuqluqlarının analitik psikoterapisinde iki yol təyin olunmuşdur: İlk yol, aktual mənlik psixologiyası ilə müəyyən Kleincı görüşlərin bileşimini əhatə edir və Kernberg 'in görüşlerince təmsil edilməkdədir. Bu kuramcılar tərəfindən qarşıya qoyulan yanaşma:
1.Dürtü əsaslı arzuları əsas güdülenme olaraq görər.
2. Qarşıdurmanı psikopatolojik paradiqma olaraq ələ alır.
3. Aktarımı çocuksu arzuların (və bunlara qarşı müdafiə etmələri) yenidən canlanması olaraq görər.
4. Şübhəçi bir dinləmə mövqeyini dəstəkləyir.
5. Müqaviməti hədəf alan və ruhi məzmunu ortaya çıxarmağı asanlaşdıran cəhdləri ehtiva edər.
6. Sağaltımda dərin bir gerilemeyi, məntiqi pozduğu üçün istəməz.
7. Eyleme vurmağı, müalicədə şifahi ifadələr ilə məhdudlaşdırması lazım olan vəsaitin istehsalçı olmayan şəkildə həyata dağılması olaraq görər.
8. Terapistin yeni bir obyekt olaraq rolunu azaldır.
9. Sağaltımdaki hədəfi, cadunu və həqiqiliyin artması olaraq görər.
İkinci yol, Winnicot və Balint və onların tamaşaçıları ilə təqib edilməkdədir. Onların fikirlərindən törədilən texniki yanaşma:
1.Karşılanmamış inkişaf ehtiyacları güdülemenin təməli olaraq qəbul edir.
2. Quruluşdakı inkişaf əskikliyi psikopatolojik səbəb olaraq ələ alır.
3. Ötürülməsi, batıb qalınan inkişaf mərhələni inkişafını asanlaşdıracaq yeni bir obyekt üçün sağlam bir axtarış olaraq görər.
4. Görünüşcə hər şeyə inanan saf bir dinləmə mövqeyini mənimsəyər.
5. Eşduyumsal və yenidən Ediləndiriçi bir yanaşma ilə xəstənin həyatlarının inandırıcılığını vurğulayan cəhdləri mənimsəyər.
6. Sağaltımda dərin gerilemeyi ruhi olaraq yenidən doğulmaq üçün bir imkan olaraq görər.
7. Eyleme vurmağı xəstənin ətrafdan gələcək təmir etməyə və bu təmir sayəsində reallaşacaq ruhi struktur dəyişməyə istiqamətli ümidi olaraq görər.
8. Terapistin istiliyini və səmimiliyini sağaltımın can alan komponenti olaraq görər.
9. Sağaltımın məqsədin səmimilik və canlılıq artımı olaraq görər (Akthar 2009).
Xülasə olaraq BKB 'nin psikoterapisinde təkrarlayan davranış örüntüleri üzərində durulur və yerlərinə funksional olan davranışlar konmaya çalışılar. Uşaqlıqda yaşanan və hələ də travmatik yaşantılara verilən reaksiyalardan hərəkətlə bu göstərilməyə çalışılar (Sayılı 2008).
Farmakoloji Müalicə
BKB 'nin müalicəsində hədəf alınacaq dörd edən olduğu irəli sürülmüşdür: Kognisyon, duyğulanam, impuls və anksiyete (Karamustafaoğlu və Karamustafaoğlu, 2000).
Aşağı dozada antipsikotik proqramlar, xüsusilə BKB 'də faydalı olmaqdadır. Aqressiv davranışlar litium müalicəsindən cavab paylaş. Karbamazpin idarə çətinliyi və dürtüsellik ön planda olduqda seçim edilir (Sayılı 2008).
Psk. Orçun AYKOL Psixologiya