1. Ana Sayfa
  2. Azərbaycan
  3. Milad və Yeni il Üzərinə

Milad və Yeni il Üzərinə

Son güncelleme: 21.01.2012 10:23
Nerissa-Su Nerissa-Su foto

  • Milad və yeni il haqqında - noel nədir və niyə qeyd olunar - Hz.İsa 'nın doğumu nə zamandır - Hz.İsa' nın ad günü müəyyən midir Hər il Miladi təqvimə 31 Aralık'ı 1 Ocak'a keçən gecə ölkəmizdə, xristian aləmində və dünyanın bir çox ölkəsində yeni il olaraq qeyd olunur. Ölkəmizdə bəziləri bu gecəni taşkınlığa çatan bir coşğuyla qeyd edərkən, geniş bir seqment özünə görə müxtəlif əyləncələrlə keçirməkdədir.

    Bəzilərimiz da-heç olmasa İslam xarici bir mədəniyyətə aid olduğu üçün-bu gecə edilən hər cür qeyd etməyə haqlı olaraq şiddətlə qarşı çıxır.

    Xristian dünyası, Milad və yeni ili Hz. İsa A.Ş. ' ın anadan olması ilə əlaqəli olaraq qeyd edərkən, müsəlman dünya yeni ili yeni bir ilin gəlişi kimi algılamaktadır. Ancaq müxtəlif xristian qruplar, Milad və yılbaşına xristian qaynaqlı deyil də bütpərəst qaynaqlı olduğunu söyləyərək qarşı çıxarkən, müsəlman qruplar da Milad və yılbaşının İslamiyyətlə əlaqəsinin olmadığını ifadə etməkdədirlər. Bu səbəbdən bu vəziyyət hər il ölkəmizdə müzakirələrə səbəb olmaqdadır.

    Yeni İl ilə Milad eyni şey mi?

    Milad, kök olaraq Galya dilindəki (keltçe) yeni mənasını verən "noio" ilə günəş mənasını verən "hel" in birləşməsi meydana gəlməkdə və "yeni günəş" sözünü ifadə edir. Milad sözü o dövrün bütpərəst cəmiyyətində yeni ilin başlanğıcında edilən şənliklərə ad olmuşdur. Xoşbəxt bir hadisəni qarşılamaq və qeyd etmək üçün Roma dövründə yaşayan xalq, duyğularını "noel, noel" deyə qışqıraraq dilə gətirərdi.

    Milad sözünün bu günki mənasının qaynağına gəlincə; Fransız "xəbər" mənasındakı "nowell" sözündən gələn Milad, Almancada "müqəddəs gecə" mənasındadır. İngilis orijinalı "Christ s mass" (Məsihin ayini) olan "Christmass" isə həm Milad sözünün qarşılığı olaraq istifadə edilməkdədir və həm də Miladda Məsihin ad günü üçün edilən ayin və qeyd etməyi ifadə edir.

    Milâdi təqvim başlanğıcı olan yılbaşının Milad kutlamalarıyla əlaqəsi yoxdur. Çünki Milad kutlamalarının təməlində Hz. İsa A.Ş. ' ın doğumunu qeyd etmə ənənəsi yatmaqdadır. Köhnədən romalıların ili 1 yanvarda başlayırdı və bu istifadə Orta əsrlərdə bəzi ölkələrdə sürmüşdü. Bu Miladi təqvim Xristianlıqda əvvəl qəbul edilmişdi və Julien təqvimi olaraq bilinegelmişti. Bu Miladi təqvimə Papa XII. Gregorius tərəfindən 1582-ci ildə toplanan konsil xristianlar tərəfindən də istifadə edilməsinə qərar verilmişdir.

    Ancaq, 31 Aralık'ı 1 Ocak'a keçən gecə edilən yeni il qeyd etmələri Milad şenliklerinde etina edilərək əldə edilmiş bir vərdişdir. Bu vəziyyətiylə yeni il və Milad təməldə bir-birindən fərqli olmaqla birlikdə, adət və ənənələr baxımından qarışmış vəziyyətdədir. Müsəlmanlar baxımından məsələnin problemli nöqtəsi buradır.

    Hz. İsanın doğumu

    Göründüyü kimi Milad və yeni il məsələsi Hz. İsa a.ş. ilə əlaqədar göstərilməkdə və Onun doğumuna fokuslanmaqda. Ancaq Hz. İsanın anadan olmasının gerçək tarixinin qəti olaraq bilinmədiyi mövzusunda qərb qaynaqlar ittifaq halındadır.

    Hz. İsa Asın doğumu yalnız Luka və Matta İncilində söz mövzusu edilməkdə, ancaq hər ikisində də fərqli izah edilir. Hər şeydən əvvəl qış mövsümündə doğulmadığı qətidir. Çünki Luka İncilinə görə Hz. İsa doğulduğu vaxt çobanlar çayırlarda sürülərini otlatmakta idilər (Luka, 2:8). Şəxsən Köhnə Əhd, qış mövsümünün, çobanların açıq havada barınamayacak qədər yağışlı olduğunu söyləməkdədir. (Ezra, 10:9, 13). Buna görə çobanlar sürülərini yağışdan qorumaq üçün ən gec 15 Oktyabrda yüksək otlaqlardan endirirdi. Buna görə Hz. İsanın, şəxsən xristian müqəddəs kitabına görə bu tarixdən sonra doğulmuş olması mümkün deyil.

    Bunun yanında, Hz. Yəhya A.Ş. ' ın yəhudi Pasxa (mayasız çörək) bayramında doğulduğuna və Pasxa bayramı 15 Apreldə kutlandığına görə, Hz. Yəhyadan altı ay sonra doğulan Hz. İsanın Oktyabr ayı içində doğulmuş olması lazımdır.

    Bunlardan başqa hər iki İncildəki Hz. İsanın doğumu ilə əlaqədar tarixi rəvayətdən də qəti tarixi tapmaq mümkün deyil. Lukada aydın olduğuna görə, Kral Hirod Arhelas zamanında doğulmuşdur. Özünə Hz. İsanı öldürmə məqsədiylə yeni doğan uşaqları katletme hərəkəti istinad edilən bu kral, miladdan əvvəl 4 elə miladdan sonra 6-ci illər arasında yaşamışdır. Bu vəziyyətdə Hz. İsanın doğumu bu illər arasında hər hansı bir tarix olmaqdadır.

    Miladın qaynağı

    Görüldüyü kimi Hz. İsa Asın doğum ili tam olaraq müəyyən olmadığı kimi, günü də müəyyən deyil. Bu gün Şərq kiliselerince qeyd olunan 6 Yanvar tarixi ilə Qərb kiliselerince qeyd olunan 25 dekabr tarixinin Hz. İsanın ad günü ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. 25 Dekabr Roma putperestlerinin günəş tanrısı xatirəsinə qeyd etdikləri bir bayram ikən, 6 Yanvar bütpərəst Grekler zaman tanrısı Aion'un xatirəsinə qeyd etdikləri bir bayramdır. Xristianlıq sonrası, hər iki bayram Hz. İsa xatirəsinə qeyd olunan bayram olaraq dəyişdirilmişdir.

    Bunun yanında 25 Dekabr tarixi, köhnə dünyada bir tarix səhvi olaraq bu günki 21 Aralık'ın yerinə qısa günlərin başladığı qış gündönümü olaraq qəbul edilmişdir. Buna görə Romalı bütpərəstlər, 21 Sentyabr tarixindən etibarən günəş şüalarının get-gedə zəifləməsi qarşısında günəş tanrısının özlərini tərk etdiyi narahatlığıyla, 25 dekabrda qurbanlar kəsib ibadət etməyə və yalvarmağa başlayırdılar. Bu tarixdən etibarən günəş şüalarının yenidən yüksəlməsiylə dualarının qəbul edildiyi inancı ilə hər il bunu davam etdirməyə və bunun xatirəsinə qeyd etmələr etməyə başlamışlar. Beləliklə bu tarix, günəş tanrısının qaranlıq və zülmət üzərindəki suverenliyinin başlanğıcı qəbul edilmi şti.

    Elə Hz. İsa A.Ş. ' ın anadan olması da, "Tanrının işığının küfr qaranlığı üzərindəki suverenliyinin əlaməti" qəbul edilərək, bu tarix Hz. İsanın doğulmasına uyğunlaşdırılmışdır.

    Bir xristian bayramı olaraq Milad kutlamalarının başlaması

    Romada Hz. İsa A.Ş. ' ın doğumu xatirəsinə qeyd olunan bayramlarla əlaqədar ən köhnə tarix olaraq, 325 və 336 tarixləri söz mövzusu edilməkdədir. Buna görə Milad bayramı İmperator Konstantinin səltənətinin sonundan etibarən qeyd olunmağa başlanmışdır. 354-ci ildə Papa Liberius 24 Aralık'ı 25 Aralık'a bağlayan gecəni Hz. İsanın ad günü ildönümü olaraq elan etmişdir. Şərq xristianları isə 6 Yanvar tarixini üçüncü əsrdən etibarən Hz. İsanın doğumu olaraq qeyd etməyə başlamışdır.

    Aydın olduğu üzrə, Xristianlığın ilk illərində Hz. İsa A.Ş. ' ın ad günü xatirəsinə qeyd olunan bir bayram yoxdur və bu, Milad və yeni il qeyd etmələri altında əsrlər sonra Xristianlığa daxil edilmişdir.

    Noel Baba və Milad Ağacı

    Noel Baba, Milad gecəsi uşaqlara hədiyyə dağıttığına inanılan kalpaklı, dümağ saqqallı və qırmızı cübbəli əfsanəvi bir şəxsiyyətdir. Məşhur xristian əzizi Nicolas ilə bir əlaqəsi olmamasına baxmayaraq, indiyə qədər bu adam ilə qaynaşdırılmışdır.

    Əziz Nikola, miladdan sonra 4-cü əsrdə Myra'da, yəni bu günkü Antalyaya bağlı Finik - Kaş quru yolu üzərində olan və bu anda Kale adındakı derme mahalında yaşadığına inanılan əfsanəvi bir xristian azizim. Santa Claus adıyla tanınan Əziz Nicolas'ın həyatı müxtəlif mitoslarla bəzənmə Stir. Kasıb və gücsüzlərə kömək etdiyinə, evlilik çağındakı gənc qızların çeyizlerini düzdüğüne və kiçik uşaqlara hədiyyə dağıttığına və dənizçiləri qoruduğuna inanılar.

    Bu mifologiya qəhrəmanı zamanla hıristiyanlaştırılarak turizm məqsədiylə əvvəl Əziz Nicolas'a sonra da Milad Atanın yanına çevrilmişdir. Bununla da yetinilmeyerek, 1981-ci ildən etibarən hər il Antalya - Demre'de Noel Baba şənlikləri təşkil ba ş lanmı Stir. Xristian camaatın olmadığı bu yerdə yenidən bərpa edilən kilsənin bağçasında bir də Noel Baba heykəli ucaldılmışdır. Bütün bu işlərin, günahsız görünüşler altında əslində missionerlik işlərinin davamı olduğundan müsəlman xalq narahatlıq edir.

    Köhnə mədəniyyətlərdən alınan Milad qeyd etmələrinə, daha sonra yenə bütpərəst ədəd və mərasimlərindən alınan "Noel Ağacı" əlavə olunmuşdur. Mənşə etibarilə Hz. İsa a.ş. ilə əlaqədar deyil və tamamilə bütpərəst qaynaqlıdır. Çünki köhnə dünyada sarmaşıq, dəfnə, şam kimi yarpaqlarını dökmeyen ağaclar, əbədi gənclik və həyat simvolu olaraq qəbul edilməkdə idi.

    Çiçəklərlə, mumlarla və rəngarəng bəzəklərlə bəzənən şam ağacının, Kelt rahiblərin tanrılarına armağanlarına asdıqları palıd ağacının yerini aldığı deyilmişdir. Miladda şam kəsmənin, Baltik sahillərində yaşamış Tötonların dinindən bir qalıq olduğu üzərində də dayanılmışdır.

    Nəticə və Qiymətləndirmə

    Görüldüyü üzrə, Milad qeyd etmələri yolu ilə köhnə mədəniyyətlərdəki pagan / bütpərəst ədəd və ənənələr, Hz. İsa A.Ş. ' ın anadan olması adı altında Xristianlığa daxil edilmiş, İslam dünyasına və dünyanın digər bölgələrinə də "yeni il" adı altında yayılmışdır.

    Milad və yeni il bir-birindən fərqli faktlardır. Bu gün Xristianlığa görə Noel, Hz. İsanın doğumu xatirəsinə qeyd olunan illik bir ibadət ikən, yeni il tamamilə dünyəvi bir faktdır. Bizə gəlincə, yeni ilin müsəlmanlar baxımından təqvim dəyişikliyindən kənar heç bir mənası yoxdur.

    Nəticə olaraq Milad / yeni il qeyd etmələri adı altında edilən mərasimlərin İslam dini ilə bir əlaqəsinin olmadığı kimi, əslində mənşə etibarilə Xristianlıqla də əlaqəsi yoxdur.

    Hələ bu gecəki içki, qumar kimi haramlara və körpecik şam seqmentini təsdiqləmək qətiyyən mümkün deyil.


    Ahmet Hüseyinoğlu
#21.01.2012 10:23 0 0 0