1. Ana Sayfa
  2. Azərbaycan
  3. Kıdem vəsfi üzərində

Kıdem vəsfi üzərində

Son güncelleme: 28.01.2012 13:20
Nerissa-Su Nerissa-Su foto
  • Kıdem sifəti Nədir - Kıdem sifəti Üzərinə - Allah İnsanlığı Və Dünyanı Yaratmadan Evvel Nə Vardı Və ya Nə Edirdi

    "Allahın (c. c) əzəli olduğuna, başlanğıcının olmadığına inanıram. Lakin ağlıma bir şey ilişir və bunu cevaplayamıyorum. Cənabi-Allah insanlığı və dünyanı yaratmadan əvvəl nə var idi və ya nə edirdi? "

    Cənabi-Haqq buyurur ki: "Mən gizli bir xəzinə idim. Bilinsin və tanınayım deyə məxluqatı yaratdım. "1

    Məxluqat sonradan yaradılandır; yəni sonradan yaradılmışdır. Cənabi-Haqqın müqəddəs şəxsi, varlığı və həyatı isə daimidir; əzəlidir və ebedîdir.2 Özünü tanıtdırmaq və bildirmək istəyən Cənabi-Hak3; gizli İlahi xəzinələrini kəşf edib görsün deyə insanı yaratmıştır.4 Quranda ibadət üçün yaratıldığı5 bildirilən insan ; ruhi mələkələrini ancaq ibadətlə inkişaf ettirebilecektir.6

    Vaxtı və məkanı yaradan Cənabi-Haqdır. "Allahı tanıma, masnu içində ola bilməz." 7 Yəni Yaradıcı, yaratdığı varlıqlar içində, altında və onlara möhtac olur şəkildə olmaz. Elə isə, Cənabi-Haqqı, şəxsən yaratdığı "zaman və məkanın" içindəymiş kimi düşünə bilmərik. Yəni "Bu kainatdan əvvəl harada idi? Nə edirdi? Nə ilə məşğul idi? "Kimi suallar, Allahın, şəxsən sonsuz Qüdrətiylə yaratdığı" zaman və məkan anlayışının "içində olması halında soruşula suallardır. Halbuki Kainatın Yaradıcısı kainat cinsindən olmadığından, 8 zamanla və məkanla sınırlıymış kimi düşünülə bilməz.

    Zaman tamamilə nisbidir, yerə və vəziyyətə görə fərqli ölçülər ərz edər. Məsələn, dünyanın 1 ili 365 gün ikən; Merkurinin 1 ili 88 gün; Veneranın 1 ili 225 gün; Marsın 1 ili 322 gün; Uranüs'ün 84 ili yalnız 5 gün; Neptunun 164 ili 282 gün; Plutonun 248 ili yalnız 116 gün; Saturnun 29 ili 167 gün; və Yupiterin 11 ili 314 gündən ibarətdir. Günəşin doqquz planeti arasında vaxt bu qədər nisbi isə, fərqli ölçülərlə bilinirsə; şəxsən günəşdə, ulduzlarda, mənəvi aləmlərdə və axirət aləmində "zamanın" daha böyük fərqliliklər ifadə etməsi qaçınılmazdır.

    Bu vəziyyətdə, Allahın əzəli oluşunu, yəni Qədim oluşunu, yəni əvvəlsiz oluşunu, yəni başlangıçsızlığını hansı zaman vahidi ilə açıqlaya bilərik? Zaman yalnız, bizim kimi, Allahın sonradan yaratdığı bir məxluqdur.

    Bütün "zamanları" yaradan Allahdır. Allahın (cc) öz Uca Zatı isə zaman üstüdür. Allaha görə dünən, bu gün və yârın deyə bir şey yoxdur. Ona görə Big bang deyilən, kainatın başlanğıcındakı böyük partlama nə qədər 'bu an' isə, günəş sisteminin yaranması nə qədər 'bu an' isə, Həzrət-i Adəmin (ə.s) yaradılışı nə qədər 'bu an' isə, bizim həyatımız da, ölümümüz də, qiyamətin kopuşu da, bizim dirilmemiz də, məhşərdə toplanmamız da, Cənnət bağlarında dolaşmamız da o qədər 'bu anla' əlaqədar sahələr və anlayışlardır.

    Ancaq biz bu prosesin içində olduğumuzdan, bizim bu yüksək həqiqəti, yəni Allahın "zaman üstü" oluşunu qavramamız çətindir. Məsələn, həmişə torpağın içində yaşayan, gözü olmayan və çox incə həssas duyargalarıyla yaşayan, istiqamət verən və hərəkət edən bir yer altı heyvanı üçün, işığın və işıqla görmənin heç bir mənası və tərifi yoxdur. Ona nə işığı, nə də işıqla görməyi kavratamazsınız. O necə işığı qavramaqda çətinlik çəkirsə, biz də "zaman üstü olması" qavramaqda çətinlik çəkərik.

    Onun üçün biz, Allah Qədimdir, əzəlidir, Əvvəldir, daimidir, əbədidir, Bakidir deyirik. Və bu adları həmişə - səhvən-zaman anlayışı içində təyin etməyə və anlamağa çalışırıq. Çünki biz zaman anlayışı içində yaşayırıq. Biz özümüzü zamandan cüdâ sayamıyoruz. Yəni vaxtsız yapabileceğimizi əsla düşünemiyoruz. Buna görə, Allahın bu adlarını təriflərkən də zamana ehtiyacımız varmış kimi gəlir bizə. Halbuki bu bizim yanılma nöqtəmizi.

    Demək, Onu müəyyən bir zaman anlayışı və məngənəsi içində düşünməmiz ən başda, Onun "əzəli olması ilə" uyğun gəlməz. Çünki Allahın əzəli olduğu ifadəsi ilə, bir baxıma Allahın zamanın yaradıcısı olduğu izah edilmək istənir. Elə isə zamanı və məkanı Yaradanın əzəli oluşunu, zaman və məkan ilə əhatə edilmiş zihinlerimizle kavramamıza imkan yoxdur.

    "Big bangdan əvvəl nə var idi? Kainatı yaratmazdan əvvəl Allah nə edirdi? "Kimi suallar, Allahın-haşa-zaman içində olması vəziyyətində soruşulacaq suallardır. Yoxsa Allahın əzəli oluşunu bildikdən sonra, bu suallara gərək qalmır.

    Allaha, məchul bir mövcud olarak9 iman etməklə yükümlüyüz. Quranda təriflənən qeybə iman da budur.

    Haşiyələr:

    1 - Keşfü'l-Hafâ, c. 2, 132.
    2 - Bədiüzzaman, Məktubat, s. 233.
    3 - Bədiüzzaman, Şüalar, s. 74.
    4 - Bədiüzzaman, Məsnəvi-i Nûriye, s. 156.
    5 - Zariyat Surəsi, Ayə: 56.
    6 - Bədiüzzaman, İşaratül-i'caz, s. 23.
    7 - Bədiüzzaman, Məsnəvi-i Nûriye, s. 104.
    8 - Bədiüzzaman, Məktubat, s. 241.
#28.01.2012 13:20 0 0 0