Dizdə Artroskobinin İstifadə
Son güncelleme:
-
Menisküsteki cırıqlar haqqında məlumatlar - Menisküs yırtığı - Atroskobik qığırdaq müalicələri
ARTROSKOBİK MENİSKÜS Cərrahiyyəsi
Menisküs müalicəsində 2 ayrı cərrahı tipi vardır. Menisküsteki cırıq; qan damarı olmayan bölgədə isə yalnız cırıq bölüm alınaraq müalicə edilir. Menisküs yırtığı qan damarı olan (qırmızı bölgə) bölgədə və xəstə 45 yaş altında isə cırıq tikilərək müalicə edilir. Qırmızı bölgə yırtıklarından çox köhnə və parçalı olanları ilə 45 yaş üstündəki kəslərdə menisküs tikiş istifadə olunmur və yerinə o parça alınır.
Menüsküs tikiş son dərəcə qarışıq və çətin bir cərrahıdır və yalnız bu mövzuda təcrübəli diz cərrahları tərəfindən edilməlidir. Xarici menisküs tikiş zamanı bəzən düz arxasındakı damar və sinirləri qorumaq üçün kiçik əlavə bir kəsi açılması lazım ola bilər.
Menisküs əməliyyatları sonrası xəstələr qısa müddət (ortalama bir gün) xəstəxanada tutulmaqda və sonrasında xəstəxanadan ola bilməkdədirlər. Əməliyyat sonrası ağrı olmamaqdadır. Menisküs yırtığının alındığı hadisələrdə əməliyyatdan dərhal sonra xəstə qoltuqağacı istifadə qıçına yük verərək yürüyebilmekte, nərdivan enib çıxa bilməkdədir. 3 gün buz və ev istirahəti sonrası xəstələr ofis işinə geri dönə. İşi ayaqda olanların işlərinə dönmələrinə 10 gün icazə verilir. Xəstələr düz qaçışa 20. gün başlayabilmekte və idmana 1. ay sonunda dönməkdədirlər. Professional sporcularda xüsusi reabilitasiya proqramları ilə 20. gün idman fəaliyyətə dönmələri mümkündür.
ARTROSKOBİK qığırdaq Əməliyyatlar
Diz oynaq kıkırdaklarındaki problemlərdə artroskobik cərrahı ilə bir çox əməliyyat gerçekleştirilebilmektedir. Aşağıda bunlara aid xülasə məlumatlar verilmişdir.
Mikrokırık üsulu
Sümük iliyində qığırdaq hüceyrəsinə dönərək yaxşılaşma potensialı olan hüceyrələr olur. Bu üsulda ziyanlı qığırdaq bölgəsində milimetrik qırıqlar yaradılaraq bu bölgədə yeni qığırdaq toxuması yaradılır. Bu üsulla əldə edilən yeni qığırdaq toxuması orjinal qığırdaq toxumasından bir az fərqli bir quruluşa malikdir. Olduqca ucuz və təsirli bu üsul 45 yaş altı və 3 sm2 dən kiçik qığırdaq itkilərindən kullanılılabilir.
Xəstələr əməliyyat sonrası dizlərini rahat bükebilmekle birlikdə yeni toxunun meydana gəlməsi üçün lazım olan 6-8 həftə boyunca bastırılmamakta, qoltuqağacı istifadə edirlər. Sonrasında 6 həftə qədər sıx bir fizika müalicə ehtiyacı vardır.
Traşlama (Shaving) üsulu
Tez istifadə edilən və qığırdaq nizamsızlıqlarını traşlayarak düzəltməyə söykənən bir üsuldur. Burada yeni qığırdaq meydana gəlməsi söz mövzusu deyil. Yalnız səthlərin düzəldilməsi ilə sürtünməyi, aşınma və ağrını azaltmağı məqsədlər. Asan bir texniki olmaqla birlikdə çox nəzakətli edilməsi lazım olan bir əməliyyatdır. Çoxu həddindən artıq qığırdaq itkisi ilə daha çox problemə səbəb ola bilər. Əməliyyatdan sonra menisküs kimidir. Ancaq 6-12 həftəyə qədər dizdə şişlik və yüngül ağrı ola bilər.
Osteokondral greftleme (mozaikplasti)
Qığırdaq itkiləri 2 sm2 dən kiçik 45 yaş altı xəstələrə tətbiq olunan bir üsuldur. Osteokondrol greft deyilən üzrə qığırdaq və altı sümük silindr formalı parçaların möhkəm oynaq səthlərindən alınaraq ziyanlı bölgələrə naklidir.Bir osteokondral grefti adamın öz toxumalarından (otogreft) və ya başqa fərd-canlılardan (allogreft) təmin etmək mümkündür. Ancaq hər hansı bir xüsusi səbəb yoxsa insanların özlərindən təmin edilər. Əgər bir otogreft planlanıyorsa sümük-qığırdaq silindrə ağırlıq daşımayan digər sümüklərlə minimal təmasa sahib oynaq səthlərindən alınır. Bu gerçək tətbiq səthinin məhdudlaşdırılmasına səbəb olar. Bu greftler mozaika formasında ziyanlı bölgələrə döşənir. Ağırlıq daşıyan və nisbətən kiçik defekt təsirli bir üsuldur. Orjinal yaxın möhkəm bir səth əldə edilir.
Əməliyyatdan sonra ümumi protokol; erkən hərəkət, qüvvətləndirmə məşqləri və ağırlıq verməkdən 6-8 həftə kaçınılmasıdır. Tam yük vermə 3 aya qədər geciktirilebilir, idman fəaliyyətlərə çevril 4-6 ay davam edir.
Qığırdaq hüceyrə nəqli (chondrocell nəqli)
Qığırdaq hüceyrələri strukturca olaraq ən yüksək səviyyədə yetkinləşmiş hüceyrələrdir. Bu səbəblə özləri çoğalamazlar. İnsanlarda qığırdaq hüceyrəsi istehsalı 1 yaş sona çatar. Yeni qığırdaq hüceyrəsi çoxaldılması üçün genetik labaratuarlarında genetik bir sıra əməliyyat və mədəniyyətdə çoxaltma əməliyyatı lazımdır.
İki mərhələli bir cərrahı əməliyyat lazımlıdır. İlk mərhələdə cərrah artraskobik texnikala sağlam qığırdaq hüceyrələrini diz oynağınız ağırlıq daşımayan bölgələrdən toplar. Toplanan qığırdaq hüceyrələr genetik bir əməliyyat sonrası 15 gün mədəniyyətə edilirek üretilir.Bu hüceyrələr hazırlandıqdan sonra ikinci mərhələ əməliyyata keçilər. İkinci əməliyyatda diz kıkırdağındaki ziyanlı bölgə üzərinə tikilmiş sümük pərdəsi altına bu hüceyrələr enjekte edilir. Bu hüceyrələrdən orjinal qığırdaq toxumasına çox yaxın qığırdaq toxuması inkişaf edər.
Qığırdaq hüceyrə nəqlinə kəslərin öz hüceyrələri istifadə edildiyi üçün təhlükə yoxdur və hadisələrin əhəmiyyətli qisimində (təxminən% 70-80) yaxşılaşma təmin edilir. Bununla birlikdə hər kəsə tətbiq oluna bilməz. Bu əməliyyatda qərar verə bilmək üçün; ziyanlı bölgənin ölçüsü, əvvəlki cərrahiyələri sayı və məzmunu, xəstənin tələb və gözləmələri, ziyanlı bölgənin yeri və birdən çox lezyonun bir yerdə olması əhəmiyyətlidir. Yaşlı və digər əhənglənmə tapıntıları olan kəslərdə uygulanmazken, gənc və yaralanma sonrası qığırdaq problemi olan xəstələr yaxşı namizədlərin. Ancaq nəql bölgəsinin sahəsi çox geniş olmamalıdır. Genişləyən sahələrdə müvəffəqiyyət şansı düşdüyü üçün allogreftler daha üstünlüklüdür.
Əməliyyatdan sonra ümumi protokol erkən hərəkət, qüvvətləndirmə məşqləri və ağırlıq verməkdən 6-8 həftə kaçınılmasıdır. Tam yük vermə 3 aya qədər geciktirilebilir, idman fəaliyyətlərə çevril 6-8 ay davam edir.
Qığırdaq və Menisküs Allogrefti tətbiqləri
Qovluq sümük və qığırdaq hasarlanmalarının geniş olduğu gənc xəstələrdə diz protezine yaxşı bir alternatiftir. Ümumiyyətlə kataloqu daxili və ya xarici qisiminin hamısını maraqlandıran menisküs və qığırdaq pozuqluqlarında tətbiq oluna bilər. Menisküsün hamısının alındığı açıq texniki əməliyyatları və ya böyük parçalı cırıqlar səbəbiylə menisküsün hamısının alınması lazım olduğu artroskobik əməliyyatlar sonrası meniküslerin amortisörler vəzifəsi ortadan qalxar. Bu vəziyyətdə ağırlıq daşıyan sahələrdə oynaq kıkırdaklarının birbaşa təması zaman içində aşınma və əhənglənməyə səbəb olar. Bu hadisənin erkən mərhələlərində kadavralardan alınan menisküsün nəqli bu sonsuz dövrü qırar və yaxşı nəticələr verməkdədir.
Bu hadisənin daha irəli dövrələrində və ya qırıq-zədə sonrası oynaq səthindəki nizamsızlıq və itkinlərdən kataloqu ziyanlı hissəsi tamamilə çıxarılaraq kadavradan alınan sümük-qığırdaq-menisküsün nəqli ilə yeni-sağlam bir oynaq səthi yaradılır.
Kadavradan nəql edilən parçalarda canlı hüceyrələr yox edilməkdə və beləcə qoyulan greftin rəddi problemi ortadan qalxmaqdadır. Red nisbəti% 5 i keçmir. Bədənin canlı hüceyrələri qoyulan allogreftin içinə göçederek təxminən 6-12 həftə içində tam bir uyğunlaşma təmin edər.
Bu texnikada uyğun ölçüyə uyğun Kadavra üçün MRG və ya tomografik ölçüm edilir. Uyğun Kadavra parçası olması sonrası tək seanslı son dərəcə radikal bir əməliyyatdır. Əməliyyatın böyük qisimi açıq cərrahı ilə edilər.
Yuxarıdakı proseduralar sonrası ümumi protokol erkən hərəkət, qüvvətləndirmə məşqləri və ağırlıq verməkdən 6-8 həftə kaçınılmasıdır. Tam yük vermə 6 aya qədər geciktirilebilir, idman fəaliyyətlərə çevril 8 ay-1 il davam edir
Diz Artroskopik SONRASI MƏŞQ
Diqqət: Aşağıdakı məşq proqramını həkiminiz və ya fizyoterapistinizin təsdiqi olmadan istifadə edilməməlidir
Diz artroskopisi sonrası diz hərəkətlərini arttıcı və qüvvətləndirici bir məşq proqramı zəruridir. Ümumiyyətlə bu proqramlar fizika müalicə klinikalarında fizyoterapistler tərəfindən tətbiq olunan proqramın bir parçasını meydana gətirər. Unudulmamalıdır ki məşqlər fizika müalicənin olmazsa olmaz bir parçasıdır.
Aşağıda sizə xüsusilə artroskobik menisküs və digər bəzi Artroskopik cərrahiyyə sonrası təklif edilən bir proqram var. Ortopedistiniz və ya fizyoterapistinizin təkliflərinə görə bağ təmiri, menisküs tikişlər və qığırdaq əməliyyatlarında müəyyən mərhələlərdə və bəzi hərəkətlər kısıtlanarak istifadə edilə bilər.
Bu proqram gündə 2-3 dəfə edilməlidir. Eyni zamanda bir gediş proqramı da bunlara əlavə olunmalıdır. Proqramın sıxlığını yavaş yavaş artırın. Əgər serialın şişər və ya ağrı olsa proqramı dayandırıb həkiminizə və ya fizyoterapistinize müraciət edəsiniz. Təkliflərinə görə hərəkət edin. Bu vəziyyətlərdə biz hərəkətlərə ara vermənizi və ya probleminiz çox azsa yoğunluğunuzu düşürmenizi təklif edirik. Ayrıca qıçınız yuxarıda olacaq şəkildə istirahət edin, buz tətbiq edin və varsa bir elastik bandaj tətbiq edin.
Başlanğıc Məşq proqramı
Hamsring məşqləri (Arxa qıç adelesi kasma) 10 təkrar. Bu ekzersiz boyunca qıçınız sabit qalmalıdır. Uzanaraq və ya oturaraq silsilə 10 dərəcə qədər bükərək topuğunuzun yerə qoyun. Qıç arxa adelesini 5 saniyə kasılı tutun və gevşeyiniz. Bu hərəkəti 10 dəfə təkrar edin.
Quadriceps (Ön qıç adeles) kasma, Üz üstü uzanaraq ayaq biləyinizin altına bir dəsmal rulosu qoyun. Biləyinizi aşağı doğru bastırınız. Bu sırada ön ayaq adelenizi kasabildiğiniz qədər əzələniz və 5 saniyə tutun. Sonrasında gevşeyiniz. 10 təkrar edin.
Düz qıç qaldırma - Kürək üstü yatarkən möhkəm silsilə bükünüz. Əməliyyatlı qıçınızı düz bir şəkildə yavaşca yuxarı qaldıraraq 5 saniyə tutun. Sonrasında yavaşca yerə yükləyin. Bu hərəkəti 10 dəfə tekrarlayınız.
Bu hərəkəti çox rahat etməyə başlayınca ayaq biləyinizin 2 kilodan başlamaq üzrə ağırlığı 5 kiloya qədər çatan qum torbaları ilə hərəkəti təkrarlaya bilərsiniz.
Omba qaldırma Kürək üstü yatarkən ombanızı qaldıraraq kasınız.5 saniyə bu şəkildə qalın. 10 dəfə tekrarlayınız.
Ayaqda düz qıç qaldırma - Ayaqda dayanarkən əlinizlə bir dəstək aldıqdan sonra möhkəm qıçınızı basaraq əməliyyatlı qıçınızı düz bir şəkildə yavaşca yuxarı qaldıraraq 5 saniyə tutun. Sonrasında yavaşca yerə yükləyin. Bu hərəkəti 10 dəfə tekrarlayınız.
Bu hərəkəti çox rahat etməyə başlayınca ayaq biləyinizin 2 kilodan başlamaq üzrə ağırlığı 10 kiloya qədər çatan qum torbaları ilə hərəkəti təkrarlaya bilərsiniz.
Başlanğıc Məşq proqramı
Arxa üstə irəli diz düzləşdirmə - Arxa üstə yatarkən silsilə altına bir rulo dəsmal qoyun. Qovluq arxasında dəsmal dəstəyinə basdıraraq ayağınızı qaldıraraq qıçınızı 5 saniyə geri sonra gevşeyiniz. 10 dəfə tekrarlayınız.peat 10 times.
Bu hərəkəti çox rahat etməyə başlayınca ayaq biləyinizin 2 kilodan başlamaq üzrə ağırlığı 10 kiloya qədər çatan qum torbaları ilə hərəkəti təkrarlaya bilərsiniz.
Düz qıç qaldırma - Kürək üstü yatarkən möhkəm silsilə bükünüz. Əməliyyatlı qıçınızı düz bir şəkildə yavaşca yuxarı qaldıraraq 5 saniyə tutun. Sonrasında yavaşca yerə yükləyin. Bu hərəkəti 10 dəfə tekrarlayınız. Bu harakatleri 5 set edin.
Bu hərəkəti çox rahat etməyə başlayınca ayaq biləyinizin 2 kilodan başlamaq üzrə ağırlığı 10 kiloya qədər çatan qum torbaları ilə hərəkəti təkrarlaya bilərsiniz.
Kürsü dəstəyi ilə yarım squat - Ayaqlarınız 20-30 santimetr kürsüdən uzaq olmaq üzera dizlərinizi əymiş mövqedə 5-10 sanıya durun. Belinizin dik olmasına və silsilə 90 dərəcə üzərində bükülmemesine diqqət edin. Hərəkəti 10 dəfə tekrarlayınız.
Quadriceps Adele gərmə - Sağlam bacağızın üstündə ayaqda durun. Eyni tərəf əlinizlə divardan dəstək alarkən əməliyyatlı ayağınız kalçanıza gələnə qədər silsilə bükərək 5 saniyə tutun. 10 dəfə təkrar edin.
İrəli məşq proqramı
Tək qıç yarım diz bükmə - Bir kürsüdən dəstək alarkən möhkəm silsilə bükərək qaldırın. Tarazlıq üçün ayaq ucunuzdan dəstək ala bilərsiniz. Əməliyyatlı bacağızın üstündə yüngülcə yaylanınız. Bu sırada döşəməsinin tamamilə yerə basmalıdır. Bu hərəkəti 10 dəfə tekrarlayınız.
Önə addım alma - Bir nərdivan pilləsi istifadə edərək əməliyyatlı qıçınızı istifadə edərək addım alın və möhkəm qıçınızı istifadə edərək enin. Bu hərəkəti 10 dəfə təkrarlayın.
Yana addım alma - Bir nərdivan pilləsi istifadə edərək əməliyyatlı qıçınızı istifadə edərək yana addım alın və möhkəm qıçınızı istifadə edərək enin. Bu hərəkəti 10 dəfə təkrarlayın.
Oturarkən irəli diz düzəltmə - Kürsüdə oturar mövqedə topuğunuzun bir divana qoyun. Qıçınızı sıxaraq kaldırınız.5 saniyə tutun. 10 dəfə təkrar edin.
Arxa qıç adeleleri gərmə - Kürək üstü yatın. Kalçanınızdan qıçınızı yuxarı qaldıraraq kataloqu dərhal üzərindən əlinizlə tutun. Silsilə düzəldərək qıç arxasında bir gərilmə hiss qədər gərərək 5 saniyə tutun. Sonra gevşeyiniz. Hərəkəti 10 dəfə tekrarlayınız. Həddindən artıq zorlamayınız.
Divarda arxa qıç adeleleri gərmə - Bir qapı girişi önünə arxa üstə yataraq qıçınızı qapı kirişine uzatınız. Digər qıçınızı serialın bükük olmaq üzrə yana yerə qoyun. Yerdəki bacağınızdan dəstək alaraq ombanızı uzattığınız qıçın arxasında gərilmə hiss qədər irəli hərəkət ettiriniz və 5 saniyə tutun. Sonra gevşeyiniz və 10 dəfə tekrarlayınız.
Digər bacağınızlada tekrarlayınız.
Məşq velosipedi - Bir bisikletiniz varsa son dərəcə faydalı məşqlər edə bilərsiniz. Ayaqlarınızı pedala tam olaraq bağlayaraq hərəkətləri edin. Pedal sərtliyini yüngüldən başlayın və yavaş yavaş artırın. Gündə 10 dəqiqədən başlayaraq 20 dəqiqəyə çıxara bilərsiniz.
Getmə - DOKTOR və ya FİZYOTERAPİSTİNİZİN sizə təklif etdiyi dövrdə başlamaq üzrə temp və zamanı yavaş yavaş artırın. Qoşma fəaliyyətini yenə həkim və ya fizyoterapistinizin tövsiyəsinə gore başlanmalıdır.
götürmə