Tansiyonumuz yüksəlmə
Son güncelleme:
-
təzyiq xəstəliyi - hipertansiyon - yüksək təzyiq - təzyiq yüksəkliyi
Təzyiq xəstəsi 'təbiri ümumiyyətlə yüksək təzyiqi (hipertansiyon) olanlar üçün. 'Yüksək qan təzyiqi' olaraq da tərif edilə biləcək hipertansiyon, damarlardakı qan təzyiqinin normalın üzərinə çıxması halıdır. Yaxşı, nədir hiper təzyiqin ölçüsü? Tansiyonumuz neçə olsa, hipertansiyon xəstəsi olduğumuzu düşünməliyik? Istirahət halındakı bir insanda, iki fərqli zamanda edilən ölçümlərdə qan təzyiqinin 140/90 mmHgi üzərində olması hipertansiyon olaraq təsvir edilər. Burada 140 mmHg, qanın bədənə göndərilməsi zamanı təzyiqi (sistolik sıxılma); 90 mmHg isə, qanın bədəndən toplanaraq ürəyə geri gətirilməsi zamanı basınçtır (diyastolik sıxılma). Müalicə ilə qan təzyiqi davamlı olaraq normal sərhədlərdə olduqda, bu xəstəlik idarə edilə bilər. Hipertansiyon müalicə edilmədiyində isə, beyin qanaması, iflic, ürək və böyrək çatmazlığı, görmə itkisi və ürək böhranı kimi çox təhlükəli vəziyyətlərə səbəb ola bilər.
2000-ci ildə edilən bir araşdırma, dünyadakı yetkin əhalinin təxminən dörddə birinin (% 26) yüksək qan təzyiqinə sahib olduğunu göstərmişdir. 2025-ci ildə isə bu oranın% 29-u olmaqda tapacağı təxmin edilməkdədir. Dünyadakı yetkin əhalisi əhatə edən bu ortalama rəqəm, müxtəlif yaş qruplarında və ərazilərdə fərqliliklər ifadə edir. Hipertansiyon sıxlığı yaşla birlikdə artır. Kişilərdə bu sıxlıq 20-29 yaşları arasında% 13 ikən, 50-59 yaşlarında% 40-a, 70 yaşından sonra da% 60'lara çatmaqdadır. Qadınlarda da, bəzi fərqliliklər görülməklə birlikdə bənzər nisbətlər mövcuddur (Şəkil-1).
Bu rəqəmlər olduqca düşündürücüdür; 60-cı yaşlardakı hər iki insandan biri yüksək qan təzyiqinə malikdir. 70 yaş üzərində isə bu rəqəmlər, indidən% 70-ci illərin tapmışdır və bu dəyərlərin gələcəkdə daha da artacağı təxmin edilir. Bir çox xəstəliyin yetkin əhalidəki sıxlığının% 1-2'lerde qaldığı gerçəyi, bu nisbətlərin son dərəcə düşündürücü və təhlükəli olduğunu ortaya qoymaqdadır.
Hindistan və Çində hipertansiyon sıxlığı dünya ortalamasının altındadır. Digər Asiya ölkələrində isə, bu nisbət daha da aşağıdır; kişilərdə% 17, qadınlarda% 14 (Şəkil-2). Amazon hövzəsində, Yanomami Qırmızıdərililəri, Yeni Qvineya dağ qövmləri kimi bəzi cəmiyyətlərdə isə, hipertansiyon heç görülmemekte və qan təzyiqi da yaşla birlikdə artım göstərir. Ölkəmizdə isə, iqtisadi olaraq inkişaf etmiş ölkələrə yaxın nisbətlər mövcuddur.
Hipertansiyon artımının səbəbləri nələrdir
Son illərdə edilən bir çox araşdırma, genetik faktorlar yanında, həddindən artıq kalorili qidalanma, yüksək miqdarda duz qəbulu, fiziki hərəkətsizlik və spirt istehlakı kimi bəzi vərdişlərin hipertansiyon sıklığındaki artımda əhəmiyyətli rol oynadığını ortaya qoymuşdur. Yalnız bu səbəblər baxımından baxdığımızda belə, spirt almağı qadağan edən Quran ayələrinin və çox kalori almağı pis göstərən Əfəndimizin (sallallahu əleyhi və səlləm) mübarək bəyanlarının insanlığın dünya və axirət səadəti baxımından nə qədər həyati əhəmiyyət ifadə etdiyi görülər.
Həsən GÜL
sızma jurnalı