Şeherin yeni görkemi - Yenilənmiş 28 May Stansiyası
Stansiyanın əsas girişində yeni, 4-cü eskalatorun quraşdırılmasından sonra stansiyanın xarici görünüşünün dəyişdirilməsi işində xeyli irəliləyişə nail olunub.
Bakı Beynəlxalq Dəmiryolu Vağzalının yaxınlığındakı əsas giriş-çıxış platformasının gələcəkdə hansı görünüşdə olması da müəyyənləşib. Bakı Metropolitenindən bildirilib ki, əsas giriş-çıxışın yerləşdiyi platforma və vestibüllər bir müddət əvvəl KİV-də yayılmış görüntülərdəki kimi qurulmayacaq. Stansiyanın yenilənmiş xarici formasını yüngül materiallardan hazırlanmış şüşə-metal konstruksiyalar təşkil edəcək.
Yeni dizayna görə, “28 May” stansiyasının xarici görünüşü tamamilə dəyişiləcək. Tikili müasir üslubda inşa olunacaq və yeni tikilən bəzi stansiyalarla bəzi ümumi özəllikləri özündə birləşdirəcək.
Xatırladaq ki, artıq bir neçə aydır ki, stansiyanın əsas platformasına giriş bağlanıb. Çıxış isə məhdud səviyyədə fəaliyyət göstərir.
Elektron ticarət zamanı gömrük haqqı - Elektron ticarət zamanı gömrük haqqı tutulmalıdırmı
Elektron ticarət zamanı poçt şöbəsində sifarişə görə gömrük haqqı tutulması düzgündürmü?
Milli.Az Kəpəz TV-yə istinadən xəbər verir ki, internet istifadəçilərinin sayının artması ilə elektron ticarət artıb. Belə ki, ucuz olduğundan şəxslər internet vasitəsilə alış-veriş edirlər. Hətta vaxta və pula qənaət baxımından da bu sərfəlidir. Məlum olduğu kimi, hər sifariş edilən mal öz maya dəyərindən əlavə daşınma xərcləri və gömrük haqlarını da özündə cəmləşdirir. Poçt şöbəsində sifarişə görə gömrük haqqı tutulur ki, bu da vətəndaşların narazılığına səbəb olur.
Bu tarifin alınması nə dərəcədə doğrudur?
Bütün maliyyə və ticarət tranzaksiyalarından ibarət olan elektron kommersiya, əsasən, B2C, yəni biznes-istehlakçı və S2S, yəni istehlakçı-istehlakçı formaları ilə geniş yayılıb. Birinci forma müəssisənin müştəri ilə ticarəti, ikinci isə istehlakçılar arasında olan ticarət formasıdır. İstehlakçıların bu növ kommersiyaya maraq göstərmələrinə səbəb real mağaza qiymətlərindən ucuz olmasıdır.
Gəncədə də internetlə alış-veriş edənlərin sayı kifayət qədərdir.
Gəncə Regional Poçt filialından aldığımız məlumata görə, ötən il üçün ayda 400-500 sifariş gəlirdisə, hazırda ay ərzində gələn malların sayı 2 minə çatıb. Müştərilərdən isə poçt tərəfindən malın çəkisindən asılı olaraq müəyyən məbləğdə pul alınır. Filialın rəis müavini Zahir Səfərov isə bu ödənişlərin qanunauyğun həyata keçirildiyini və ödənilən hər bir məbləğə görə açıqlama verildiyini bildirir.
Gəncə Regional Poçt filialının rəis müavini Zahir Səfərov: “Onlar respublikaya gətiriləndə mütləq 80 qəpik gömrük rüsumu ödəməlidir. Vətəndaşlara pul ödəməlisən deyəndə etiraz edirlər ki, onlar ödəniş ediblər. Onlar 500 qrama qədər yükə görə 80 qəpik, 500 qramdan artıq olanda isə əlavə 60 qəpik verməlidirlər. Eləcə də beynəlxalq bağlamalarda gömrük haqqı 1.2 manat mütləq ödənilməlidir. Bir də əgər yük poçtda 5 gündən artıq qalarsa, hər gününə 10 qəpik tutulmaqla saxlama haqqı çıxılır”.
Müsahibimiz bildirib ki, sifarişçilərin əksəriyyəti elektron ticarət vaxtı çatdırılma ünvanlarını da düzgün qeyd etmirlər. Belə ki, sifariş edilən məhsulun çatdırılma ünvanına mərkəzi poçtun indeksini daxil edirlər. Zahir Səfərov kütləvi yaşayış yerlərində xidmət üçün ayrı-ayrı poçt şöbələrinin olduğunu və bu şöbələrin indekslərini düzgün qeyd etməklə sifariş edilən məhsulu rahat əldə etməyin mümkün olduğunu bildirib.
Zahir Səfərov: “AZ 20 00-bu mərkəzi poçtun indeksidir. Hər kəs oranı yazanda bütün göndərişlər müştəri xidmətlərinə gəlir, bu da vətəndaşa çatdırılmasında gecikməyə səbəb olur. Hər bir vətəndaş bilməlidir ki, bu küçəyə hansı poçt xidmət edir və həmin indeksi yazmalıdır. Əgər bir yaşayış yeri varsa, ona xidmət edən poçt şöbəsi də var”.
Hər bir poçt şöbəsi minimum 10 min nəfərin yaşadığı yerlərdə fəaliyyət göstərir. Zahir Səfərovdan aldığımız məlumata görə, hazırda Gəncə şəhərində 22 poçt şöbəsi var. Onların indekslərini isə həm internet, həm də mərkəzi poçtdan əldə etmək mümkündür.
Makiyajı temizlerken - Göz makiyajını nece temizlemeliyik
Göz makiyajını təmizləyərkən sərt və diqqətsiz hərəkətlər etməmiz estetik olaraq pis nəticələr doğura bilər ...
Üzümüzdəki ən incə və ən həssas bölgə gözlərdir. Göz bölgəmizdəki dərilər çox həssas və çox incədir. Etdiyimiz ağır makiyajlar bir yana, kiçik toxunuşlar belə çox zərər verə bilər.
Göz bölgəmizdəki əzələlər çox fərqli olduqları üçün xüsusi maraq və əlaqə istəyərlər. Hər hissəsi fərqli baxım və təmizlik istər. Gözaltlarımızı təmizləyərkən gözün olduğu istiqamətdəki əlimizlə yüngülcə gərildərək hazırlığımıza başlayırıq. Ardından burnumuzun olduğu xəttdə, saat istiqamətində və dairəvi kiçik hərəkətlərlə bir tərəfdən masaj edərək təmizləməliyik. Yenə göz qapaqlarımızı da eyni vasvasılıq və diqqətlə təmizliyirik.
Gözümüzü təmizləmək üçün istifadə edilən məhsul mütləq üz makiyajı temizləyicimizdən fərqli olmalıdır ki, göz ətrafımıza zərər verməyək. Qızıqlandırıcı kimyəvi məzmunlu təmizləyicilərdən uzaq dayanmalıyıq. Xüsusilə gözlərdə yanma təsiri olan məhsullardan uzaq duraq ki təmizlik və baxım tətbiqinin ardından yanan qırmızı gözlərlə baş-başa qalmayaq. Nə cür təmizləyici tətbiq etsək də, bol su ilə üzümüzü yuyub təmizləməliyik.
Ən son olaraq da quruyub mimika xəttlərinin əmələ gəlməməsi üçün uyğun nəmləndirici istifadə etməliyik.
Və əsla makyajımızı təmizləmədən yatmamalıyıq.
Qadınlar sükan arxasında - Sükan arxasında bəladan qurtulmağın yolları
Bu gün sükan arxasında əyləşən qadınların sayının getdikcə artdığı hamıya məlumdur.Onların sükan arxasındakı özünə inamına və professionallığına söz yoxdur. Lakin sükanı idarə edən zaman zərif cinsin nümayəndəsi narahat olurmu?
Bir çox qadınlarımız sükan arxasında əyləşərkən baş verən qəzanın şahidi olduqda və ya qəza riski olduqda stress yaşayırlar. Statistik araşdırmalar nəticəsində məlum olub ki, avtomobil və yol hərəkəti qaydalarının düzgün dərk edilməsində və qəza riskindən xətasız-bəlasız xilas olmaqda qadınlar kişilərə nisbətən 40% zəifdirlər. Odur ki, sürücülük məktəbinin müəllimi Ziya Abdullayev bizə bu haqda bir neçə məsləhət verdi. O artıq 15 ildir ki, sürücülük dərsləri keçir və tələbələrinin 73%-i xanımlar olub. Odur ki, əziz xanımlar, məsləhətlərini nəzərinizə çatdırıram:
1. Əmin olun ki, maşın qaydasındadır
Avtomobili sürməzdən əvvəl əmin olmaq lazımdır ki, o qaydasındadır. Yanacaq gedəcəyiniz yerə bəs edəcək? Yolüstü harada yanacaq doldura bilərsiniz? Sonuncu dəfə yağın və suyun səviyyəsini nə vaxt yoxlamısınız? Maşın həmişəki kimi işə salınır, yoxsa yad səslər eşidirsiniz? Təkərlər qaydasındadır? Yola çıxmamışdan qabaq iki dəqiqənizi sərf edib avtomobili yoxlanışdan keçirtsəniz, yolda bir neçə saatlıq ləngiməkdən qaça bilərsiniz.
2. Marşrutu planlaşdırın
Əgər sizin marşrutunuz tanımadığınız istiqamət üzrədirsə, onda xəritəni yaxşı öyrənin və yolu yadda saxlamağa çalışın. Qabaqcadan daha təcrübəli sürücülərdən yolu soruşmağa utanmayın. Salonlarda marşrutu planlaşdırmağa kömək edən kompüter naviqatorlu avtomobil sifariş etmək olar. Eyni naviqatorlar ayrı da satılır - bu halda siz salonda onu müstəqil bərkidə bilərsiniz.
3. Komforta fikir verin
Əgər sükan arxasında yeriniz rahatdırsa, idarə zamanı heç nə fikrinizi yayındıra bilməz. Kreslonu və arxa görünüş güzgülərini elə nizama salın ki, komfort maksimum dərəcədə təmin olsun. Kondisioneri optimal temperaturda saxlayın. Mobil telefonu “Hands-free” qurğusuna qoşun – qəzaların yüksək faizi sürücülərin bir əlində telefonu saxlayaraq sükanı idarə etməsi ucbatından baş verir. Amma hətta hands-free ilə mobil telefon danışıqlarını minumuma yaxınlaşdırmaq lazımdır ki, diqqət yayınmasın.
4. Qabaqcadan yola çıxın
Əgər vaxtınız varsa, yola bir az tez çıxın. Belə halda siz kifayət qədər rahat və xoşagəlməz hadisələrdən uzaq olacaqsınız. Gecikdiyiniz zaman əsəbləşirsiniz və tez-tez yol hadisələrinə gətirib çıxara bilən təhlükəli manevrlər edirsiniz. Getdiyiniz yol 2-3 saatlıqdırsa, yolda dayanmaq, su içmək və istirahət etmək lazımdır.
5. Yol hərəkəti qaydalarına riayət etməli
Bəzən yol nişanları sürücülər üçün heç bir əhəmiyyət daşımır və lazımsız olur. Yol hərəkəti qaydalarında qaydalar və sürət məhdudiyyətləri aydın formada verilir. Ona riayət etməklə siz öz şəxsi təhlükəsizliyinizin qayğısına qalmış olursunuz. Kəskin manevrlərdən çəkinin: əgər bir sıradan digərinə keçmək istəyirsinizsə və yaxınlıqda olan avtomobili görməmisinizsə, düzgün hərəkət zamanı hər iki sürücünün toqquşmadan qaçmaq imkanı olur.
6. Diqqətli olun
Yolda dolaşıq gedən, gah sağa, gah da sola keçən avtomobillərdən ehtiyatlı olun. Belə avtomobildə sükan arxasında sərxoş, təcrübəsiz, yaşlı biri ola bilər. Yaxud da avtomobilin texniki vəziyyəti nasazdır. İmkan daxilində yük maşınlarına, avtobuslara yaxınlaşmayın. Bu nəqliyyat vasitələrində ətrafın görüntüsü minik avtomobillərindən daha pis vəziyyətdə ola bilər və ya yerini dəyişən zaman sürücü sizi görməyə bilər. Yük maşınının ardınca gedirsinizsə, 20-30 metrlik məsafə saxlayın. Yük maşınlarının arxa təkərlərinin arasında balaca daşlar qalır və bunlar hərəkət zamanı sizin maşınınızın üstünə gələ bilər. Zibil daşıyan yük maşınlarındakı böyük predmetlər (vedrələr, bellər, quraşdırmalar və s.) maşınınız və sağlamlığınız üçün təhlükə yarada bilər.
7. Zolaqlar üzrə hərəkətə riayət edin
Öz zolağınız üzrə ciddi hərəkət edin: yol-nəqliyyat hadisəsi zamanı günahsızlığınızı sübut etmək daha asan olacaq. Hətta belə hərəkət zamanı qəzanın başvermə faizi də aşağıdır. Həm də zolaqda mərkəzdən bir az daha solda dayanmaq daha yaxşıdır. Sol hissəni siz daha yaxşı görürsünüz və nəzarət etməyiniz daha asan olur.
8. Avtomobil sürərkən uşaqlarınıza ciddi qanun tətbiq etməlisiniz
Həyati vacib məsələlərdə ancaq anasının diqqətini özünə cəlb edə bilər. Digər sualları isə sonraya saxlamaq olar, məsələn, işıqforda soruşa bilər. Uşaqlar özləri ilə oyuncaqlarını, kitablarını, qulaqcıqlı pleyerlərini və elektron oyunlarını götürə bilərlər ki, darıxmasınlar.
9. Ən əsası əsəbləşməyin
Şəhərin yolları - bu böyük, arası kəsilməyən stresdir və sizin işiniz ona tabe olmamaqdır. Əgər yolda hansısa bir vəziyyət sizi özünüzdən çıxardırsa, dayanın, sakitləşin və yalnız bundan sonra yola davam edin.
Çalışın, sükan arxasında stress və narahatlıq yaşamayın! Yollarınızda uğurlar.
Anoreksiya nedir - Anoreksiyaya tutulan insanları ne gözleyir
Anoreksiyaya tutulan hər 100 insandan 5-i dünyasını dəyişir.
Anoreksiya əsasən gənc qadınlarda görülən, az yemək, iştahsızlıq, az yatmaq və bütün bunlara baxmayaraq aktivliklə müşahidə olunan bir xəstəlikdir. Anoreksiya xəstəlikdən çox psixoloji pozğunluq kimi xarakterizə edilir.
Əslində arıqlamaq istəyi zaman-zaman bütün insanlarda olur. Amma anoreksiya adi bir istək deyil. Çox vaxt bu şiddətli arıqlama istəyinin arxasında ağır xəstəlik yatır. Əsrin xəstəliyi sayılan bu hal ehtiyac olmadığı halda arıqlamağa meyl edən insanlarda zamanla normadan artıq arıqlamaq istəyi yaradır. Əvvəllər idarə edilən iştah bir müddət sonra iştahsızlığa çevrilir. İştahsızlıqdan arıqlayan insanın ölçüləri isə normadan artıq azalmağa başlayır. Müalicəsi aparılmadıqda isə ölümlə nəticələnə bilər. Anoreksiya diaqnozu ən çox (90%) gənc xanımlarda (15-25 yaş arası) qoyulur və psixoloji poğunluq hesab edilir. Bu xəstəlik zəmanəmizin xəstəliyi olsa da, ilk dəfə ədəbiyyatlarda 1874-cü ildə təsvir edilib. Xəstəliyin əsasında xanımların zərif görünmə istəyi durur. Bu məqsədlə onlar qidalanmanı azaldır, ifrat idmanla məşğul olur və hətta maye itirmək üçün sidikqovuculardan, süni qusma və ishal yaratma kimi vasitələrdən istifadə edirlər. Bəzən belə xanımların istəyi uğursuzluqla nəticələnir və bir müddət sonra onlarda iştahasızlıq, qidalanma fobiyası yaranır. Bununla da qorxulu anoreksiya meydana çıxır.
Dietoloq Ləman Süleymanovanın sözlərinə görə, arıqlamaq istəyi indi tək qadınların arzusu deyil, kişilər də hazırda arıqlamaq üçün mübarizə aparırlar. Kişilər arıqlamaq istəyinə idman zallarında nail olurlarsa, qadınlar bu istəyi pəhrizlərlə yerinə yetirməyə çalışır və nəticədə elə vəziyyət yaranır ki, arıqlamaq tək qadınların problemi kimi ortaya çıxır: "Pəhriz saxlamayan və çəki itirmək kimi düşüncəyə düşməyən insanlar da daxil olmaqla bu gün insanlar qidalanmalarına fikir vermirlər. Ailə, məktəb, şəxsi məsələlər üstündən psixoloji çöküntü yaşayan insanlar yemək yeməkdən imtina edirlər. Belə hallarda çəki normadan artıq və tez düşür. Problem həll olunduqda isə yemək istəyi geri qayıdır və insan yemədiyi günlərin də acığını çıxır. Nəticədə itirdiyi kilonun iki qatını alır. Problem tez həll olunmadıqda isə aclıq vəziyyəti davam edir ki, bu da anoreksiyaya gətirib çıxarar. Anoreksiya ağır psixoloji prolemlər yaşayan insanlarda da müşahidə olunur".
Anoreksiyaya tutulan insan normal çəkisindən də aşağı enməyə başlayır. Kilo almaqdan qorxan və bunun üçün qidasını azaldan insan zamanla çəkisində dəyişmələr müşahidə edirsə, normadan artıq çəki salırsa, xanımlarda fizioloji pozuntular yaranırsa, artıq iştahda küskünlük və qidadan imtinaetmə yaranırsa, dad hissiyyatında fərqlilik hiss edirsə, qısa zamanda həkimə müraciət etməlidir. Dietoloq bildirir ki, bu əlamətləri özündə hiss edən insan panikaya düşməməlidir. Anoreksiyaya meylliliyin qarşısı alına bilər: "Belə hallarda bir qədər istirahət götürün, psixoloji gərginliyi aradan qaldırmağa çalışın, hətta pəhriz saxlasanız belə, bir müddət xoşladığınız istənilən yeməyi yeyin, çoxlu su için, meyvə şirələri qəbul edin, az-az, amma tez-tez yeyin. Ən əsası isə əlavə vitaminlər qəbul edin. Zamanla iştahınız yerinə gələcək. Özbaşına saxlanılan pəhrizlərin fəsadı daha ağır ola bilər".
Dünyada anoreksiya qurbanı olan kifayət qədər insan var. Bu qurbanların 76%-nin yaşı 28-dən aşağıdır. Qida qəbul etməmək, iç orqanları zədələmək orqanların sonunda çökməsinə və sıradan çıxmasına səbəb olur. Bununla mübarizə aparan gənclər isə illər sonra həyata qayıtmaq əvəzinə həyatlarını itirirlər. Anoreksiya qurbanlarının əksəriyyətinin arıqlama üsulları eynidir: Qida qəbul etmək və doyma hissindən sonra qəbul edilən qidanın qaytarılması.
Müsahibimin sözlərinə görə, bu xəstəlik hələ də ciddi xəstəlik olaraq qeydə alınmır. Ölkəmizdə anoreksiyalı xəstələrin olub-olmaması statistikası bəlli deyil. Halbuki belə xəstələr, yaxud anoreksiyaya meylli olan insanlar az deyil: "Vaxt gələcək ki, anoreksiya xəstəliyi ciddi xəstəlik kimi ortaya çıxacaq və bu zaman dünya üzrə dəhşətli rəqəmlər aydınlaşacaq. Xəstəliyin səbəbləri genetik, psixoloji və cəmiyyətin insana təsiri də ola bilər. Əslində anoreksiya xəstəliyinə yoluxmaq ölmək demək deyil. Bu gün kifayət qədər xanımlar müşahidə edirik ki, onlara 15 yaşdan yuxarı yaş verilməz, amma 29-30 yaşlarında və sümükləri sayılacaq qədər arıqdırlar. Kalorini nəzarətdə saxlamaq kimi məsum bir pəhrizlə işə başlamaq sonradan şiddətli pəhrizlərlə müşayət olunarsa, onda vəziyyət daha da ağırlaşacaq. Çünki çəki itirmək insanda arıqlamağa daha da istək yaradır. Vaxtında müalicə almadıqda qansızlıq, bədəndə suyun normadan aşağı düşməsi, sümük əriməsi, saç tökülməsi, ürək xəstəlikləri, böyrək çatışmazlığı və nəticədə ölüm halları meydana çıxar.
Psixiatr Fidan Hümbətlinin sözlərinə görə, anoreksiya psixiatriyada yeganə pozğunluqdur ki, insanı ölüm astanasına qədər gətirir. Müalicə alan insanın həyata bağlanma faizi 75-dir: "Anoreksiya nevrozu evdə və özbaşına müalicə olunan bir xəstəlik deyil. Çünki insan öz bədənini kənardakı insanların gördüyü kimi görməz. Hər nə qədər zəif olsa belə, öz gözünə kök görünər. Əvvəlcə xəstəni onun kök olmadığına inandırmaq lazımdır. Ailələr diqqətli olmalıdır. Uşaqlarını nəzarətdə saxlamalı və baş verəcək kəskin pəhriz, özünü bəyənməmə hallarında psixiatra müraciət etməlidirlər. Anoreksiya çox çətin və uzunmüddətli müalicə tələb edən bir haldır. Bu mərhələyə çatmadan valideynlər uşaqları ilə danışmalıdırlar. Uşaqlara həm duyğusal, həm də fiziki olaraq dəstək vermək vacibdir".
İnsan ömrünü 150 ilə qədər uzada biləcək və qocalmaqla mübarizədə insana yardım edəcək yeni dərman yaxın beş ildə təqdim olunacaq.
Milli.Az Rusiya mətbuatına istinadən xəbər verir ki, həmin preparat qırmızı şərabın tərkibində olan resveratol maddəsinin sintetik versiyasıdır.
Ehtimal olunur ki, bu maddə qocalıq əleyhinə xüsusiyyətə malikdir. Farmaçevtik firma bu dərmanı xərçəng, diabet və ürək xəstəliklərindən əziyyət çəkən xəstələr üzərində sınaqdan keçirib.
Cücənin içini təmizləyin, düyünü və 5 diş sarımsağı içinə yığın. Dərisini elə tikin ki, düyü tökülməsin. İçinə 1,5 l su tökülmüş qazana qoyun, orta itilikli odda qaynara düşəndən sonra daha 15 dəqiqə bişirin.
Bu arada kartofu, yerkökünü və qalan sarımsağı təmizləyib kubik doğrayın. Kərəvizi uzun şəridlərə, soğanı isə xırda doğrayın.
Bunları və xurmanı da qazana əlavə edib daha 30 dəqiqə bişirin. Ocağı azaldın. Cücəni şorbadan çıxarın. İçinin düyü və sarımsağını çıxarın, əti sümükdən ayırın, əlinizlə xırda tikələrə ayırın. Əti qazana qaytarın. Zövqə görə duz, istiot, zəncəfil tozu vurun, azca qaynadın.
Süfrəyə düyü və pekin kələmi (kimçi) ilə verə bilərsiniz.
Adetler hakkında hikayeler - Nevruz hikayeleri - Kanuni zembilli Nevruz
İlkbaharın ilk çiçeklerinin yüzünü göstermeye başladığı, güneşin daha bir sarı,gökyüzünün olanca mavi bulutların belli belirsiz gezindiği bir gündü.Her yerde erguvan ağaçları, mor çiçekleriyle nefesleri serinletiyordu.Börtü-böcek pürneşe etrafa saçılmıştı.çocuklar kıpır kıpırdı.Nevruzdan bir gün öncesiydi.Tek sohbet konusu yarın gece yakılacak büyük ateşti.Dilek tutularak ateşin üstünden atlayacak büyüklerini, izlemenin heyecanı sarmıştı.Hepsi bir ağızdan nevruzla ilgili bir şeyler anlatıyordu.Çocuklardan biri :
"nevruz,nevruz bahara
güller,güller nahare
bahçemizde gül olsun
gül olsun,bülbül olsun"
diye tekerleme söyledi.Diğerleri de neşeyle eşlik ettiler.Anneleri akşamdan özenle soğan kabuklarını yumurta ile birlikte pişirmişlerdi.Böylece renkli renkli taşlara benzeyen "nevruz yumurtalarını" pikniğe getirmişlerdi. yumurtalarını sevinçle bana gösterdiler. Bir süre sonra heyecanları dinmiş oyun oynamak istemişlerdi.Onlarla "yağmur yağıyor,topal karga, el el üstünde,çelik çomak,arpa çarpa ve çındır pır" oyunları oynadık.Çocuklar kan ter içinde kalmış yorgun bir çuval gibi ağaçların gölgesine kendilerini atmıştı.Epey soluklanmaya ihtiyaçları vardı.
-Haydi çocuklar birazda kitap okuyalım, dedim.Amacım oyundan sonra piknikte aynı saatte kitap okunmasıydı.
Kitap okuma saatinde, iki öğrencinin eksik olduğunu fark ettim. Efe ve Musab yoktu. Hiç şaşırmadım. Efe, sınıfın en yaramaz çocuğuydu. Liderdi. Diğer çocukları yoldan çıkarmada üstüne yoktu. Musab, muhtemelen, ona uymuş olabilirdi. Böyle düşünürken çalıların ardında ayak sesleri işittim.
-Öğretmenim, öğretmenim!
-N’oldu Musab?
-Öğretmenim, Efe fidanları kırıyor. "Öğretmen kızar, sakın yapma!" dedimse de engel olamadım.
Efe, epey körpe fidan kırmış, balık misali, istiflemişti.
-Efe, bu ne hal? Size "Sakın dalları kırmayın, fidanlarla oynamayın" demedim mi? Çok kızmıştım. İçim acıyordu.
-Neden yaptığını söyler misin, Efe?
-Kendime ateş yakmak için topladım.
-ateş...?
-Hani nevruzda yakıyorlar ya: ateşin üstünden atlıyorlar. çocuklar sonra orada oyun oynuyor.
-Efe, bu davranışınla beni ne kadar üzdüğünün farkında mısın?
-...?
Sakinleşmeye çalışarak,yol boyunca fidanların önemi üzerinde konuştuk. birlikte, diğer çocukların yanına döndük. Çocuklardan, okudukları kitapları kapatmalarını, hilal şeklinde, etrafımda, beni duyabilecekleri şekilde, oturmalarını söyledim.
-Çocuklar, atalarımız: "Ağaç çocuğumuzun beşiği,kapımızın eşiği ve çorbamızın kaşığı" der. Ellerinizde tuttuğunuz kitapların da maddesinin, ağaç olduğunu, hepiniz biliyorsunuz. Şimdi size, atalarımızın ağaç sevgisiyle ilgili, bir hikaye anlatmak istiyorum. Lütfen beni dikkatlice dinleyin!
"Osmanlının Yükselme Dönemleri. Kanuni Sultan Süleyman’ın en sevdiği lalası, kara kara düşünmektedir. Belli ki; bir derdi var."Bir pusula, zembile koysam mı? " diye düşünür. Çünkü; Şeyhülislam Zembilli Ali Efendi, her gün, evinin daracık penceresinden, bir zembil sarkıtırdı. Sorunu olanlar, dertlerini yazarak zembile bırakırlardı. İkindi, akşama kavuşunca, dükkanlarının kepenklerini kapatıp camiye koşan cemaatle birlikte, akşam namazını kıldıktan sonra; Zembilli Ali Efendi, zembili çekerdi. Yer minderine bağdaş kurar, kandilin kısık ateşi altında, dizleri uyuşana, gözleri uykuya yenik düşene kadar, sorulara cevap yazar emektar zembile, cevapları koyardı. Gün ağarmadan, pencereden, zembili tekrar sarkıtırdı. Lala karasız "En iyisi Şeyhülislamdan önce Sultan Süleyman’a sormak" der ve huzura çıkar.
"Sultanım" der. "Siz Trabzon’da şehzadeyken, biz, o çok sevdiğiniz elmaların fidesini getirmiştik ve sarayın bahçesine ekmiştik.Fakat, gel zaman git zaman, tam meyve vereceği sırada, ağacı karıncalar sarıyor. Bir türlü meyve alamıyoruz. Artık biz de, bu ağacı, kesmeye karar verdik. Hiçbir işe yaramıyor. İzin verirseniz, keselim der. "Ağacımdan bir dal kesenin, başını keserim" diyen Fatih Sultan Mehmet’in torunu Kanuni, biraz düşünür. Birden irkilir. "Lala, bu iş beni aşar" der. "Şeyhülislam Zembilli Ali Efendiye bir pusula yazacağım. Tezinden ona ulaştır" der ve Kanuni, şu pusulayı yazar:
"Ger dırahtmanı sarınca karınca
Var mıdır günahı, karıncayı kırınca?"
Çocuklardan biri :
-Ger, ne demek öğretmenim?" diye sordu.
-Ger, çocuklar "eğer,şayet" demek.Dıraht da "ağaç" demek. Yani ne diyor, Sultan Süleyman?
"Eğer ağacı sararsa karınca
Var mıdır günahı, öldürmekte karıncayı."
-Peki, sonra n’oldu öğretmenim ? dedi, bir kaç öğrenci. Anlatmaya devam ettim. Çocukların merakı iyice artmıştı.
"Lala pusulayı, Zembilli Ali Efendiye ulaştırır. Zembilli, şöyle bir sakalını sıvar, biraz düşünür, odasında volta atar. Sonra Kanuni’ye, kısa bir cevap yazar ve lalaya verir. Lala, pusulayı sultana teslim eder.Kanuni Sultan Süleyman, pusulayı okur. Yüzünde bir gülümseme belirir, pusula şöyledir:
El-cevap:
"Yarın mahşere varınca
Sultan Süleyman’ dan
Hakkını almasını bilir karınca..."
Kanuni: "Aman lala! Sakın ağacı kesmeyin. Karıncaların nasibi, o ağaçta. Ağacı keserek, bunun vebalinin altına girmeyelim" der.
-Görüyorsunuz değil mi çocuklar, atalarımızın ağaçlarla ilgili hassasiyetini. Efe yerinden doğruldu.
-Nereye gidiyorsun Efe. Efe ağlamaklı:
-Gidip ağaçlardan özür dileyeceğim, öğretmenim.
-Bir kase Zehra Hanım’a, bir kase de kuyumcu Agop Efendi’ye götür.
-Aman anne, niye hep ben götürüyorum?
-Oğlum, kim götürsün? Ercan daha küçük, tepsiyi taşıyamaz, Selim okulda, biliyorsun.
Yavuz, isteksiz plastik tepsiyi kavradı, yola koyuldu. Kaşlarını çatmış, çilli yanaklarına ateş basmış, kumral saçları terden yapış yapış olmuştu. Bilmem kaçıncıydı bu taşıdığı aşure kaseleriyle dolu tepsiyi.Muharrem’in onuncu günüydü. Mahallede tatlı bir telaş... Hanımlar birbirlerine aşure tarifleri vermişti.Fatma Hanım da aşuresini, pilavlık fıstık, fındık, ceviz, kuşüzümü, nar, tarçın, çörekotu ile süslemiş komşularına göndermişti. Yavuz’un işi bitince eve dönmüş, bir kase aşure de o yemiş, sonra da Selim’ in yanına gitmişti. Önce Selim’ in oyununu bozmuş, arabasının tekerleklerini sökmüş, Selim bağırınca da onu tekmelemişti. Selim, yüksek sesle ağlamaya başlayınca, Fatma Hanım, bir koşu gelmiş Yavuz Selim’i itmiş, Selim’in kafası somyaya çarpmıştı.Fatma Hanım "bıktım" diye bağırmış Selim’i kucaklayıp başını yoklarken Yavuz ’a ters ters bakmıştı.Yavuz, umarsız, kapıya yönelmiş, kapıyı çarparak kapatmış, Selim’in ağlayan sesini geride bırakmıştı.
Selim henüz birinci sınıfa gidiyordu.Sevimli, topaç gibi bir çocuktu.Ağabeyi Yavuz’la hiç anlaşamazdı.Zaten onunla kimse anlaşamazdı.Yavuz, kaba kuvvet kullanarak kendini ifade ederdi.Diğer çocuklar Yavuz’la zoraki oynardı.Yoksa dayak yiyeceklerini bilirlerdi. Annesi, o henüz altı aylıkken ölmüş; babası, tekrar evlenmek zorunda kalmış; daha sonra Selim ve Ercan adında iki erkek kardeşi olmuştu.Baba Osman Bey, geç saatlerde ancak evde olur, erkenden de işe koyulurdu. O geldiğinde, çocuklar çoktan uyumuş oluyordu.Osman Bey, çocuklarının üstünü örter, öper, koklar, öyle uyurdu.Yavuz’un üvey annesi Fatma Hanım, mülayim, şefkatli, Yavuz’ a karşı hassas bir kadıncağızdı; ama Yavuz’ la nasıl başa çıkacağını bilemiyor,kendini çaresiz hissediyordu. Defalarca okula çağrılmış, Yavuz’ un vukuatları anlatılmış, mutlaka, rehberlik servisiyle sıkı ilişkide olması konusunda uyarılmıştı.
Selim okuldan dönmüş, anne sofrayı hazırlamış, yarı beline kadar sarkmış, Yavuz’a sesleniyordu.Yavuz nihayet eve gelmiş, huysuz huysuz sofraya oturmuş, masanın altından Selim’ in ayak parmaklarını, ayaklarıyla ezmiş, Selim’den birden bir feryat kopmuştu.Fatma Hanım kararlı bir ses tonuyla Yavuz’u uyarmış psikolojik danışmanın ona öğütlediği şeyleri aklına getirmeye çalışmış çaresiz Yavuz’a bağırmak zorunda kalmıştı.
Ben, Yavuz’ un dördüncü öğretmeniydim.Geleli , yaklaşık, bir ay olmuştu.Yavuz elinde bir kase:
-Öğretmenim, annem size aşure gönderdi, dedi.
-Hııımm , teşekkür ederim. Yavuzcuğum biliyor musun , bu benim en sevdiğim tatlılardandır.Sen aşure hakkında bir şeyler biliyor musun?
-...!?
-Çocuklar, aşureye yalnız tatlı demiyorduk, değil mi? Aynı zamanda bize başka şeyleri de çağrıştırıyordu, hatırladınız mı?
-Eeeveeett,
-Öğretmenim, aşure kardeşlik ve birlikte yaşamayı çağrıştırıyordu değil mi?
-Aferin sana, başka? Sen söyle Hamza.
-Şeeey, galiba Aşure Gününe , Nuh’ un Bayramı da deniyordu.
-Güzel! Peki , Aşurenin öyküsünü bilen var mı?
-...!?-
-Çocuklar, aşurenin öyküsü "Büyük Tufan" dan sonra başlar."Hz. Nuh un gemisi bir dağa oturmuştur. Dağda yiyecek yoktur. Hz. Nuh ortaya bir kazan koyar ve aç , yorgun düşmüş kavmine seslenir: "Ey kavmim! Elinizde avucunuzda ne varsa, bu kazanın içine atın!" der. Hz. Nuh’a inanıp kurtulan insanlar, peygamberin emri üzerine ellerinde olan bütün yiyecekleri kazana atarlar. Böylece, ilk defa, Aşure yemeği ortaya çıkar.Hz. Nuh, günlerce suda yol almış çok acıkmış susamış perişan düşmüş kavmini, bir araya getirmiş; birbiriyle anlaşamayan sinirleri iyice bozulmuş olan kavminde, bir bayram havası yaratmıştır. "
-Ne hoş değil mi?
-Eveett...
-Çocuklar, tüm insanlar kardeştir.Birlikte yaşamanın tadı, başka bir şeye benzemez.İnsanlar anlaşmazlıklarla, ancak birbirlerini üzer, birbirlerine acı verirler. Kimse, huysuz ve geçimsiz kişilerden hoşlanmaz.Aklıma, eskilerin anlattığı, çok güzel bir öykü geldi.Sizlerle paylaşmamı ister misiniz?
-İsteriz öğretmenim.
Yavuz diğer çocuklar gibi öyküleri severdi.Pürdikkat beni dinlerdi.
-Çok eski zamanlarda, kötü huylu bir çocuk varmış.Bir gün, babası ona, çivilerle dolu bir torba vermiş."Arkadaşlarınla kavga ettiğin her sefer, bu tahta perdeye, bir çivi çak " demiş.Çocuk, ilk günde çok sayıda çivi çakmış. Sonraki haftalarda, kendi kendini kontrol etmeye çalışmış ve geçen her günde daha az çivi çakmış. Nihayet, bir gün gelmiş ki hiç çivi çakmamış. Babasına gidip söylemiş. Babası: "Bugünden başlayarak tartışmayıp kavga etmediğin her gün için, tahta perdelerden, bir çivi çıkar." demiş. Günler geçmiş. Bir gün gelmiş ki; tahta perdede hiç çivi kalmamış. Babası: "Aferin, iyi davrandın; ama bu tahta perdeye dikkatli bak. Çok delik var değil mi? Artık hiçbir şey geçmişteki gibi olmayacak.Arkadaşlarla tartışılıp kavga edildiği zaman kötü kelimeler söylenirse her kötü kelime, bir yara, bir delik olarak kalacak, kapanmayacaktır. Bir arkadaş, ender bir mücevher gibidir.Seni güldürür yüreklendirir. Sen, ihtiyaç duyduğunda sana yardımcı olur, seni dinler, sana yüreğini açar" demiş.
Yavuz düşünceliydi. Ders boyunca ağzını bıçak açmamıştı. Bütün gün sakin, okulun bitmesini bekledi.Koşarak eve gitti.Fatma Hanım’ın elleri bulaşıktı. Evi temizlemiş, epey yorulmuştu.Yavuz ansızın ona sıkıca sarıldı.Fatma Hanım, sendeler gibi oldu, neye uğradığını şaşırdı.Yavuz hüngür hüngür ağlıyordu. "Özür dilerim." Fatma Hanım iyice telaşlanmıştı. "Allah’ım, kesin bir şey oldu!" diye geçirdi içinden. "N’oldu yavrum, bir şey mi oldu?" Yavuz:
-Bir şey yok anneciğim. Senden özür diliyorum. Bir daha asla seni üzmeyeceğim. Kardeşlerimle oynayıp kavga etmeyeceğim. Söz veriyorum.
Fatma Hanım, ne diyeceğini bilemedi. Şaşkın, öylece kalakaldı.
Sevgi şeirleri - Sitem şiirleri - Papatyam şiirin oku
Buzlar kırıldı, karlar eridi,
Yanlızlığıma bulaştı mart,
Sokaklarda kaybettim kendimi
Ve taştı anılarım gözlerimde akan bir dicle gibi…
Biliyorum artık yoksun papatyam,
Dizelerim ne yapacak sensiz,
gecelerimi yorgun kılan bakışların Sinmiş dizelerime,
Biraz daha düşünsem seni, korkarım! kar yağacak hayallerime,
Kaç defa yürüdüm ıssız başıboş sokakların,
Ve kaç defa bir kurşun deldi geçti yüreğimden,
Anladım ki sığmayacak yanlızlığım ne serhada, ne botana ne de behdinana,
Ağlayan bir gök taşıyacak beni gölgesinde,
PAPATYAM,SEN GELENE KADAR…