

































nəql olunan hədisdə isə belə deyilir: “Peyğəmbər (s.a.v) bizim üçün xütbə edər və ALLAHın günlərini bizə xatırladardı”
ilə Sıffinə tərəf yol gedirdi. Neynəvey yoluna çatanda İmam Əli (ə
ona: “Ey Əba Əbdillah, bir az dayan, səbr et!”-dedi. O isə: “Nə olub?” İmam Əli (ə
ona belə buyurdu: “Bir gün Peyğəmbərin (s.a.v) yanına daxil oldum və onun ağladığını gördüm. Soruşdum ki: “Ey ALLAHın peyğəmbəri, niyə ağlayırsan? O isə cavabında dedi: “İndicə Cəbrail (ə
yanımda idi. Mənə xəbər verdi ki, oğlum Hüseyn Fərat tərəfdə öldürüləcəkdir. Sonra isə mənə onun şəhid olacağı torpaqdan bir hissəsini göstərib verdi. Mən özümü saxlaya bilməyib göz yaşları tökdüm”.
, əhli-beytinin və silahdaşlarının dözümlülükdə, mərdlik və şücaətdə tutduqları mövqe və nümunəvi addımlar, həmçinin, İslam dəyərlərinin qorunması, zülmün, fəsadın, azğınlığın qarşısının alınmasında göstərdikləri şücaət Aşura hadisənin yüksək və önəmli tərəflərini bizim üçün açır.
qarşı törədilən faciəvi zülm, onların ALLAH tərəfindən qorunan məqamı və hörmətinin tapdalanması Aşura hadisəsindən bizə açıq-aydın aşkar olur.
sıradan bir şəxs deyildi. Onun şəxsiyyəti, məqamı və mövqeyi bütün müsəlmanlara məlum idi. Peyğəmbərin (s.a.v) onu nə qədər sevməsi, onun barəsində söylədikləri hədislər hamıya bəlli idi.
və onun silahdaşları İslam dinini və onun dəyərlərini qorumaq üçün cihad etdilər. Bu barədə İmam Hüseyn (ə
belə deyir: “Mən Yer üzündə şər və fəsad, həmçinin, zülm törətmək üçün çıxmıram. Babam Peyğəmbərin (s.a.v)dinində [fəsadları aradan qaldıran-mütərcim] islahatlar aparmaq üçün çıxıram. Yaxşı işlərə dəvət, pis işlərdən çəkindirmək üçün bu yolu gedirəm”.
deyir:
əzadarlarından olaq və bu gecə ona 2 rikətlik hədiyyə namazı qılaq.
sizdən daha haqlıyam». Sonra həmin gün oruc tutdu və səhabələrinə də oruc tutmağı əmr etdi. Buxari.
oruc tutmağa edilən çağırışda hansı hikmətlər mövcuddur?
-in bəndəlik məqamı elçilik məqamından əvvəl zikr olunmuşdur) Biz etidaq bəsləyirik ki, ilahi peyğəmbərlərdən heç biri Allahlıq iddiası etməmiş, peyğəmbərlərin heç biri xalqı onlara ibadət etməyə çağırmamışdır. Qur`ani-kərim buyurur - Heç bir bəşər övladına layiq deyildir (ixtiyarı yoxdur) ki, Allah ona kitab, hikmət və peyğəmbərlik verəndən sonra desin: Allahın bəndələri deyil, mənim bəndələrim olun! (Mənə ibadət edin)” Halbuki, peyğəmbərlər Allahın kitabı Qur`andan öyrəndiyiniz və ondan oxuduğunuz kimi; Yalnız Allaha pərəstiş edin!” deyirlər.
da, heç vaxt insanları ona bəndə olmağa, ona pərəstiş etməyə çağırmamış, həmişə özünü Allahın məxluqu, bəndəsi və elçisi saymışdır. Nisa surəsinin 172-ci ayəsində buyurulur: Əsla Məsih, Allahın bəndəsi olmaqdan çəkinməyirdi (imtina etmirdi) və (Allaha) yaxın olan mələklər də, Allah bəndəsi olmaqdan imtina etmirlər.



sərgüzəştidir. Həzrəti Adəmin (ə
adı Quranda 25 dəfə, 9 surə və 25 ayədə çəkilmişdir. Onun sərgüzəştləri geniş şəkildə “Bəqərə”, “Əraf”, “Hicr”, “İsra”, “Kəhf” və “Taha” surələrində bəyan olunmuşdur. Həzrət Adəm (ə
haqqında verilən məlumatları aşağıdakı başlıqlar altında qruplaşdırmaq olar:
dastanında ən mühüm mövzulardan biri onun yer üzərində xilafətidir. Allah Adəmin yaradılışından əvvəl və ya sonra mələklərə yer üzərində canişin təyin edəcəyini bildirir:
kimin canişini olmasıdır. Allahın canişinidir, yoxsa yer üzündə yaşamış əvvəlki yaranmışların? Bu barədə bir çox ehtimallar vardır.
və onun övladlarının Allahın xəlifəsi olması İslam əqidələrinə əsasən peyğəmbər və imamların canişinliyindən fərqlənir.
Allah tərəfindən nümayəndə olması onun yaradılışından qaynaqlanır. Onun vücudunda Allahın camal və cəlal sifətlərini özündə bir ayna kimi əks etdirən kamilliyin müxtəlif dərəcələrini qət etmək qüvvəsi vardır. Başqa sözlə desək, Adəm (ə
öz Xaliqinin kamil sifətlərini nümayiş etdirmək qabiliyyətinə malik olduğu üçün Allahın yer üzərində nümayəndəsi olmaq səlahiyyətinə malikdir. Buna görə də İlahi xilafət məqamı Adəmə (ə
verildi. Hətta mələklər belə öz həmd və sənaları ilə bu məqamı əldə edə bilmədilər.
də Allahın izni ilə yaranmış bütün nemətlərdən istifadə etməkdə ixtiyar sahibi olduğu üçün Onun yer üzərində nümayəndəsidir. Bu həqiqəti Quran necə də gözəl bəyan edir:
keçmiş nəsillərin canişini olması nəzəriyyəsinin xülasəsi belədir: O, varlıq aləminə qədəm qoyan ilk insan deyil. Belə ki, ondan əvvəl də yer üzündə yaşayıb hər hansı bir səbəb üzündən məhv olan, öhdəsində İlahi əmrlər və məsuliyyət daşıyan canlılar olmuşdur. Bu məsələ rəvayətlərdə də gəlmişdir.
Əbu Əsvəd Simaliyə buyurub:
“əsma”nı öyrədir. Əsmanın nə olmasını izah etməzdən əvvəl bunun Adəmə (ə
necə öyrədilməsi məsələsinə baxaq. Təfsirçilərin nəzərinə əsasən bu təlim iki yol ilə mümkün idi:
məxluqatın adları onları göstərmək yolu ilə öyrədilmişdir. Bəzilərinin fikrinə əsasən, Adəm (ə
məhz əsmanı öyrəndiyinə görə mələklərdən üstün olmuşdur. Sözsüz ki, bu ayələr Adəmin xilafətə layiq olmasını bəyan edir. Lakin Adəmin mələklərdə olmayan üstün cəhətini araşdırmaq üçün ayələrin təfsirinə baxaq.
üçün mələklərdə olmayan iki fəzilət təsəvvür etmək olar ki, onu xəlifəliyə layiqli etmişdir:
gələcək nəslində böyük insanların mövcud olması ilə bağlı üstünlüyü;
məxluqatın adlarını bildiyi üçün qazandığı elmi üstünlük.
əsmanı, yəni onun nəslindən gələcək elm və əməldə ən yüksək dərəcələri kəsb etmiş, nümunəvi insanlara çevrilərək İlahi xilafət məqamına ləyaqət qazanan höccətlərin adlarını öyrədib onlarla tanış etdikdən sonra o höccətləri mələklərə də göstərir. Onların bu əzəmətini müşahidə edən mələklər öz qüsurlarını anlayıb insanın nə üçün İlahi xəlifə olmasının sirrindən agah olurlar. Bu nəzəriyyəni “Bəqərə” surəsinin 31-32-ci ayələrdəki şəxs və işarə əvəzlikləri də təsdiq edir. Belə ki, bu əvəzliklər əql və şüura malik varlıqlara aid edilir. Bundan başqa mərhum Şeyx Səduq da İmam Sadiqdən (ə
bu məzmunda mötəbər hədislər nəql etmişdir.
və onun övladlarından olan seçilmiş insanların vücudi və təkvini üstünlüyünü hesab edir.
mövcudatın adlarını öyrətdikdən sonra onları mələklərə göstərərək adlarını söyləmələrini tələb edir. Mələklər öz acizliklərini bildirdikdə Adəmə (ə
göstəriş verilir ki, onları mövcudatın adlarından agah etsin.
üstünlüyü, adları bilməsi və onları mələklərə öyrətməsindədir.
adları bilib mələklərə öyrətməsi bir üstünlükdürsə, bu qabiliyyət mələklərdə də var idi. Əgər Allah adları onlara da öyrətsəydi, Adəmin (ə
gördüyü işi onlar da icra edə bilərdilər.
adların öyrədilməsi mələklərin deyil, məhz onun xilafətə layiq olmasına səbəb ola biləcək elə də bir üstünlük deyil.
nəslində üstün insanların mövcudluğu ayənin zahirinə daha çox uyğun gəlir.
boyun qaçırtdı və təkəbbür göstərdi. O, kafirlərdən idi (“Bəqərə” surəsi, ayə 34).
üçün də bəyan olunmuşdur.
dövründə və Yaqub (ə
şəriətində isə bu haram mövcud olmamışdır.
bütün insanlığın nümayəndəsi olaraq səcdə etmələridir. Yəni səcdə təkcə Adəm (ə
üçün yox, bütün insanlar üçün olmuşdur.
mələklərdən üstünlüyü sübut olunub, şeytan da itaətsizliyinə görə yüksək məqamdan qovulduqdan sonra Allah Adəmin (ə
məqamına ehtiram əlaməti olaraq ona öz yoldaşı ilə behiştdə məskunlaşıb onun nemətlərindən faydalanmağa icazə verdi. Bir şərtlə ki, qadağan olunmuş ağaca yaxınlaşmasın.
harada yaradılmışdır? Yaradıldığı yer yaşadığı behiştdən kənarda idimi? Yoxsa, elə məskunlaşdığı behiştdə yaradılmışdır? Ayənin zahiri sonuncu fərziyyəni təsdiq edir. Belə ki, “اسْكُن” (sakin ol) deyir, “ادخل” (daxil ol) demir.
məskunlaşdığı cənnət axirət cənnəti idi, yoxsa dünya? Əgər dünya cənnət idisə, yerdə idi, yoxsa səmada?
rəvayətləri də bu görüşü təsdiqləyir. İmam Sadiq (ə
Adəmin (ə
cənnətinin mahiyyəti barədə verilən sualın cavabında buyurur: “Dünya bağlarından idi, günəş və ay orada doğardı. Əgər axirət behişti olsaydı heç vaxt ondan xaric olmazdı”(Bürhan, c.1, səh.80, 2 və 3-cü rəvayət).
cənnətdən çıxarıldıqda ona belə xitab olunur:
məsumluğu
şeytanın hiyləsi nəticəsində qadağan olunmuş ağaca yaxınlaşmaqla günah etmişdir. İddialarının sübutu kimi, bu hadisəni bəyan edən ayələrdəki “zülm”, “üsyan” kəlmələri, Adəmin (ə
tövbə etməsidir.
gördüyü iş haram olmasa da şəninə uyğun deyildi. Ona görə də peşman olub tövbə edir.
yaşadığı aləm məsuliyyət aləmi deyildi. Yəni, onun üzərinə heç bir şəri vəzifə qoyulmamışdı ki, ona qarşı çıxmaqla günah etmiş olsun. Allahın ağaca toxunmamaq göstərişi də qadağan yox, nəsihət xarakteri daşıyırdı. Bu məsələ ayələrin zahirindən və ifadə üslubundan da aydın olur. Belə ki, Allah-təala Adəmə (ə
nəsihət edərək şeytanın aşkar bir düşmən olduğunu, onun vəsvəsələrinə uymamasını, ağaca toxunduğu təqdirdə hansı aqibətlə üzləşəcəyini şəfqətli bir dillə bəyan edir:
əzab-əziyyətə düşəsən” (“Ta-Ha” surəsi, ayə 117).
mənəvi məqamına uyğun gəlməyən bu işdən peşman olub əvvəlki vəziyyətinə qayıtmaq, yəni tövbə etmək istəyir. Bunu həyata keçirmək üçün isə lazım olan vasitəni Allah onun öhdəsində qoyur:
öyrədilən kəlmələrin mahiyyəti barədə hədislərdə bildirilir ki, o, Allahı İslam Peyğəmbərinin hörmətinə and verərək belə dedi:
Rəbbindən öyrəndiyi kəlmələr barəsində soruşdum. O buyurdu:
yerə endikdən sonra Allah-təala ona Habil və Qabil adlı iki övlad bəxş etdi. Onlar arasındakı çəkişmə və nəticədə Qabilin Habili öldürməsi barədə “Maidə” 27-32 ayələrdə məlumat verilir. 27-ci ayəsində buyrulur:
bəzi hədislərində nəql olunur ki, Qabilin Habilə həsəd etməsi və nəticədə onu öldürməsinin səbəbi həzrət Adəmin (ə
Habili öz canişini təyin etməsi idi. Habilin qətlindən sonra Allah Adəmə (ə
Hibətullah adlı bir övlad bəxş etdi və Adəm (ə
onu məxfi surətdə öz canişini təyin edib tapşırdı ki, bu məsələni gizli saxlasın. Əks təqdirdə Qabil onu da öldürər (Bihardan iqtibas, c.2, səh.240).Adəmin (ə
övladlarının evlilik məsələsinə gəlincə isə bu barədə Quranda məlumat verilmir. Rəvayətlərə istinad edən məlumatlarda isə üç nəzəriyyə gözə çarpır:
övladlarının bir-biri ilə evlənməsi. Bu cür evlilik yer üzündə onlardan başqa heç bir insan olmadığı üçün zəruri olmuşdur.
övladlarının hər biri üçün mələklərdən yoldaş yaratdı və nəslin davamı bu evliliklə təmin olundu.
övladları keçmiş bəşər nəslindən sağ qalanlarla evləndilər.
sərgüzəşti bütün bəşəriyyət üçün bir ibrətdir. Belə ki, onun yaşadığı təcrübə, keçdiyi imtahan yolu insanlığa düşməni tanıyıb, onunla necə mübarizə etməyi, İlahi dərgahdan uzaq düşdükdə isə tövbə yolu ilə əvvəlki məqama yüksəlməyin yollarını öyrədir və bəşərdə İlahi xilafətə ləyaqət ruhunu tərbiyə edir.

vəfat etməzdən qabaq oğulları arasından Həzrəti Şisin (ə
peyğəmbər olacağını söylədi və peyğəmbərlik əmanətlərini ona təhvil verdi. Tövhid yolunun mübarizi Həzrəti İbrahim (ə
də Allahın əmri ilə oğulları İsmail (ə
və İshaqı (ə
peyğəmbər kimi tanıtdırdı. Müjdəçi Yəhya peyğəmbər (ə
gənc İsanın (ə
böyük missiyasını camaata başa salmaq üçün çalışdı…
bu məsələyə işarə edərək buyurmuşdur: “Onun (yəni Həzrəti Məhəmmədin (s)) xüsusiyyətləri elm əhlinə gizli deyildi. Peyğəmbərlər onun barəsində öz kitablarında müjdə vermişdilər. Alimlər onun tərifində sözlər söyləmişdilər. Filosoflar onun sifətləri barədə fikirlər irəli sürmüşdülər” (“Üsuli-Kafi”, “Hüccət” kitabı, “Peyğəmbərin doğumu və vəfatı” babı, 17-ci hədisdən).
də özündən sonra daha əzəmətli səma elçisinin gələcəyini diliylə xəbər vermiş, hətta onun ləqəbini söyləmişdir (bu barədə irəlidə ətraflı məlumat veriləcək).
, eləcə də başqa peyğəmbərlərin Həzrəti Məhəmməd (s) barədə müjdələri Bibliya mətnində qalmışdırmı? Yoxsa əsil Tövrat və İncilə “əl gəzdirib”, onların mətnin istədikləri kimi dəyişdirmişvə “Allahın kəlamını pula satmış” rahiblər bu müjdələri də məhv etməyə fürsət tapmışlar?
Həzrətii Məhəmməd (s) barədə müjdə verir
söylədiyi sözlər verilir. Allah buyurur:
.
olduğunu əsaslandırmağa çalışırlar. Lakin aşağıda göstərildiyi kimi, haqqında danışılan şəxs İslam peyğəmbəri Həzrəti Məhəmməddir (s).
oğlu İsmailin (ə
nəslindən törəyib. Bəni-İsrail isə İbrahimin (ə
digər oğlu İshaqın (ə
oğlu Yəqubun (ə
nəslindən ibarətdir. Demək, ərəblər və Bəni-İsrail mənşə etibarilə iki qardaşın törəmələri sayılırlar. Allah Həzrəti Musaya (ə
xəbər verir ki, Bəni-İsrail üçün onların qardaşları arasından bir peyğəmbər seçəcək. Deməli, bu peyğəmbər ərəblərdən olmalıdır. Özü də elə bir peyğəmbər olmalıdır ki, missiyası yalnız bir milləti deyil, bir çox millətləri əhatə etməli və bəni-İsrail də ona tabe olmalıdır. İnsafla düşünün: göstərilən xüsusiyyətləri özündə daşıyan peyğəmbər Həzrəti Məhəmməd (s) deyilmi?
Məkkənin fəthini xəbər verir
vəsiyyəti xatırlanır:
vəsiyyətində üç məkan adı çəkilir: Seyna, Sair və Faran dağı. Seyna – həzrəti Musanın (ə
özünə vəhyin gəldiyi dağın adıdır. Musaya (ə
bu dağda Tövrat nazil edilmişdi. Sair – İsa Məsih peyğəmbərin (ə
vəhy aldığı yerin adıdır. Maraq doğuran sual bundan ibarətdir ki, bəs Faran dağı harada yerləşir?
tərəfindən həyat yoldaşı Hacərlə körpə İsmailin (ə
səhraya atılması təsvir edilir. Həmin hadisənin sonunda belə deyilir:
Hacərlə İsmaili (ə
Məkkə ətrafındakı səhrada azdırmışdı. (Əlbəttə, hələ o zamanlar Məkkə şəhəri yaşayış məskəni deyildi). On dörd əsrdir ki, hacılar Məkkə ətrafındakı Mərvə və Səfa təpələri arasında yeddi dəfə qaçaraq, susuz İsmail (ə
üçün su axtarmaq məqsədilə vurnuxub o tərəf-bu tərəfə qaçan hacərin hərəkətlərini təkrar edirlər. Həmin gün Allahın mərhəməti sayəsində körpə İsmailin (ə
ayağı altından çağlayıb axmağa başlamış Zəmzəm çeşməsi barədə kim eşitməyib? Hacərlə İsmailin (ə
Kəbəyə bitişik məzarları da onların məhz indiki Məkkə ərazisində yaşadıqlarını göstərir. Demək, “Bibliya”da adı çəkilmiş Faran səhrası Məkkə ətrafındakı ərazidən başqa bir şey deyildir. Elə isə Faran dağının da Həra dağı ilə eyni olması şübhəsizdir. Beləliklə, aydın oldu ki, Rəbbin Faran dağından təcəlla etməsi – Həra mağarasında Həzrəti Məhəmməd peyğəmbərə (ə
vəhy nazil olmasıdır.
vəsiyyətinin ikinci hissəsində xəbər verilir ki, Rəbb 10.000 nəfər müqəddəslə Farana gələcək. Hicrətin 8-ci ilində həqiqətən bu hadisə baş verdi: Həzrəti Məhəmməd peyğəmbər (s) 10.000 nəfərlik qoşunla hərəkət edib Məkkə şəhərini tutdu. Musa (ə
özündən əsrlərlə sonra baş verəcək hadisələri peyğəmbərlik zəkası ilə irəlicədən görərək üstüörtülü şəkildə xəbər verirdi. Rəbb Allahın 10.000 nəfərlə Məkkəyə girəcəyi barədə xəbər həqiqi deyil, məcazi mənada qəbul edilməlidir. Müsəlmanlar tərəfindən Məkkənin fəthi zamanı şəhərə Allahın özü deyil, onun varlığına inam və məhəbbətlə dolu insanlar daxil oldular. Məkkəni fəth edənlərin hər biri öz qəlbində Allahı gətirdi. Həmin əlamətdar hadisədən sonra bütpərəstlərin müqaviməti qırıldı və Allahın “od saçan qanunu” – İslam şəriəti bütün Ərəbistana hakim oldu.
və İmam Cəfər Sadiqdən (ə
rəvayət edilən “Simat” duasında buyurulur: “İlahi, Seyna dağında zahir olmuş, bəndən və rəsulun Musa ibn İmranla (ə
danışdığın böyüklüyünə xatir! Sairdəki görüntünə (təcəllana) xatir! Faran dağındakı zühuruna xatir!..” Görünür, imamlar bu duada “Məkkə” deyil, “Faran” kəlməsini işlətməklə müsəlmanların diqqətini Tövrata doğru yönəltmək və keçmiş peyğəmbərlərin müjdəsi ilə onları tanış etmək istəmişlər.
İslamın inkişafı barədə xəbər verir
öz xəyali sevgilisi barəsində qoşduğu şeirlərdən ibarətdir. Təsvir olunan sevgili obrazının xüsusiyyətlərindəki ziddiyyətlər bunu söyləməyə imkan verir ki, şeirlərin mətni xeyli təhrif olunub ,dəyişdirilmişdir. Kitabın 5-ci fəslinin 16-cı cümləsində Həzrəti Süleyman (ə
öz xəyali sevgilisini bu sözlərlə vəsf edir:
sözlərinin yəhudicə orijinalına diqqət yetirsək, aydın olar ki, bunlar adi insani hisslərin təsiri altında qadın cinsi üçün deyilməmişdir. Bu sözlərin dərin irfani məna yükü vardır və bizim araşdırdığımız mövzuya tamamilə uyğundur. Orijinalda cümlə belə səslənir: “Hikku məmtəqqim, vi kulu Məhəmmədim, zih dudi vi zih rii, binut Yiruşalam!” Demək, Süleyman peyğəmbər Allahın sonuncu rəsulu Məhəmməd əleyhissəlamı ən gözəl ifadələrlə vəsf edir və ruhani aləmdə onu “məhbubum”, “dostum” adlandırırmış. Hazırki Bibliya mətnlərində “lütf” kimi tərcümə olunmuş kəlmə isə əslində İslam peyğəmbərinin adından savayı bir şey deyilmiş.
deyil, İncildə də qalmışdır. Biz kilsə tərəfindən qeyri-qanuni elan olunmuş Barnaba İncili barədə danışmayacağıq. Yalnız kilsənin qanuni mətnlərdən biri kimi tanıdığı İohann İncilindəki əlamətləri araşdıracağıq.
öz həvariləri ilə son görüşü İohann İncilində ətraflı təsvir olunmuşdur. İsa (ə
yemək süfrəsi arxasında həvarilərlə halallaşıb onlara son tapşırıqlarını verirdi. İsanın (ə
sözləri tərcümədə belə səslənir:
.
.
və onun şagirdləri yunan yox, arami dilində danışırdılar. Demək, İncillərdəki heç bir söz İsanın (ə
dilindən çıxan kəlmələrin orijinalı deyildir. İohann İncilindəki Həzrəti İsanın (ə
sözləri də (əgər həqiqətən onundursa) yalnız tərcümədir.
həvarilərinə xitabən nitq söyləyərkən İslam peyğəmbərini ən məşhur ləqəbi ilə “Əhməd” adlandırmışdır. İncil qələmə alınarkən bu söz yunan dilinə “Periklitos” kimi tərcümə olunmuş, daha sonra təhrif edilərək “Paraklitos” (Təsəlliverici) şəklinə salınmışdır.
onun insanlarla əbədi qalacağını (yəni şəriətinin əbədi olacağını), bəşəriyyəti doğru yola və həqiqətə sarı hidayət edəcəyini, günah və yalanların, haqsız hökmlərin iç üzünü açacağını, özündən deyil, Allah adından vəhylə danışacağını müjdə vermişdir.